1. 1971 Serma reaḱ November 30 tạrik Naogaon Sapahar reaḱ Sothpur, Pạkbandha, Holakandor ren 35 hoṛ Ạdibạsiko goć ocoyena, Onko 35 hoṛ bhitrire 33 hoṛge do Santal hoṛko tahẽkana. Onko ko mod khon eken mit́ goṭene bańcaoen Gulu Murmu do eken 26 hoṛaḱ oprome lại daṛeada: Onko do Munsi Tuḍu, Baba: Moṅgol Tuḍu; Jona Tuḍu, Baba:Odgo Tuḍu; Maṅgat mạńjhi Soren, Baba: Jopla Soren; Boela Hasda, Barnarḍ Hasda, Baba: Ledem Soren; Suphol Hembrom, Baba: Jitu Hembrom; Budu Hembrom, Baba: Baka Hembrom; Sorkar Murmu, Baba: Som Murmu; Mistri Soren, Sohid Soren, Dhudu Murmu, Baba: Bagred Murmu; Robikanto Barman, Baba: Boṛhal Murmu; Kobiraj Murmu, Baba: Matla Murmu; Modon Murmu, Baba: Matla Murmu; Bhutu Soren, Budhrai Tuḍu, Jạdu Murmu, Hara Soren, Mosae Soren, Cuṛka Tuḍu, Suphol Hembrom, Patras, Joseph, Jeṭha Hasda. Lạṛhại iạte Pạk bandha ar Holakandor ato do mismar at́ caba utạrena.
2. Naḍa Hembrom, Tunu Marḍi, Dheria, Joṭu Soren, Kanu Hasda do Natore bãsbạṛiạ atoren hoṛ kanako, Phurgạl lạṛhạire onkoaḱ sanam lekan goṛo sopohot́ tahẽkana onko mod khon ḍher hoṛ do lạṛhạire ko selet́lena, Tinre onkoaḱ noako goṛo sopohot́ reaḱ katha Pakistani Miliṭariren gate Albodor, Rajakarko baḍae ńamkeda unredo Bãsbạṛiạ atoteko seṭerena, Pakistani miliṭari do Naḍa Hembrom aćaḱ oṛaḱ khon oḍok idi kate thoṛa pharak reko ṭhu goć kedea. Onḍege Raṅgamaṭi maṭre saṕ idi kateko jabe goćket́koa Tunu Marḍi, Dheria, Joṭu Soren, ar Kanu Hasda tako. Onko okoeaḱge tayomte mạṛĩ reaḱ jãhãn ṭewange baṅ ńamlen takoa. Onko hoṛko goć katehõ Pakistani miliṭari kodo baṅko tirpitlente ona Bãsbạṛiạ atoko jeret́keda, Bạpuṛić Ạdibạsi hoṛko do bańcaoḱ aste chir chạturko dạṛ keda.
3. Phurgạl lạṛhại calaḱ oktere Dinajpur sodor thana Khosalpur atoren 6 hoṛko goć ocoyena. Ona Ṭoṭharen sanam hoṛko Pakistani miliṭariko teṅgo daramko lạgit́ Pharam haṭko metaḱ ṭhạ̃i reko jarwayena. Enhiloḱ samna sạmni lạṛhạire aema hoṛko goć ocoyena. Khosalpur atoren Ạdibạsi Santal ar Kamarko mod khonko tahẽkana:- Sokari Marḍi, Baba: Nodia Marḍi; Cunḍu Marḍi, Bode Baski, Baba: Candrai Baski, Lalu Marḍi, Baba: Modon Marḍi; Binod Kormokar, Baba: Bhogirot Kormokar; Samna sạmni lạṛhại khon bańcaoen kodo Nores Murmu, Baba: Moṅgol Murmu; Bapoi Murmu, Baba: Kumar Murmu; Babu Soren, Baba: Asa Soren; Cuṛkạ Murmu, Baba: Cope Murmu; ona hiloḱ ạdibạsi hoṛko khon arhõ ko tahẽkana Rambabu Hembrom, Baba: Boṛka Hembrom; Ato: Soyodpur, Lokkhon mạńjhi, Baba: Daila Mańjhi, Ato: Soyodpur (Talpaṛa) Maekel Hembrom, Baba: Baṛka Hembrom, Ato: Pacbibi ar Benjamin Soren, Baba: Kanae Soren, Ato:Jopea. Phurgạl lạṛhạire eṭaḱ maejiu ko leka Ạdibạsi Maejiu Nirola Kisku, Jãwãe: Kuṛia, Ato: Belbạṛi. Sodor, Dinajpur. Pakistani ko ṭhen hoṛmo sećteye henosta ocolena.
4. Ạḍi din 40 serma tayom Hobigonj Madhobpur reaḱ Telia Ca baganreye ńamena 71 sal ren phurgạl lạṛhạiren mit́ disom duḱlạṛ maejiu Hirạmuni santal. Uniye lạikeda josṭi cando reaḱ mucạt́ ńoḱ din ackage Pakistani miliṭari ar onkoren noa Disomren gateko onko oṛaḱko boloyena Nãwãge bapla akan Hirạmuni ko kulikedea onko doko phurgạl dolren kana se baṅ. Unre Hirạmuniye menleda baṅ eken Ca baganren kạmiạko kanale. Uniaḱ ona katha ańjomte Pakistani miliṭariko do ḍaṭa oḍokkateko landakeda. Inạ tayom 2 miliṭari do oṛaḱre siń eset́kate unikin beabruk kedea ar ona tayom tinạḱ hoṛ teje uni são bạṛićko bebohar akada ona do uni bae lại caba daṛeada. Uni soṅge bạṛić bebohar tayom tinre uniaḱ hũs ạcurentaea unre uni do canpur haspatalre bhorti akane tahẽkana. Hoṛmo reaḱ aema jaegare aemage ghạl reaḱ dagko tahẽkana. Ać jãwãege uni do haspatal teye ạgu ledea. Inạ tayom do Hirạmuniye bogeyen rehõ ać jãwãe do thoṛa din tayomte goćena.
5. Dhaka University ren Mahasoe Muntasir Mamunaḱ sapṛaoḱ “Mutijuddho Kos” Dosar hạṭiń reaḱ ponaḱ sakamrehõ ạḍi saphate ol akana, Dinajpurren Kornel Marḍi do bạnduk (Lạṛhại bhajan) joma oktere lạṛhại bhajan oṛaḱ ṭhuyente uni doe goćena.
6. Joepur haṭ reaḱ pãcbibire maraṅ phurgạl lạṛhạite Ạdibạsi santal ko khon 4 hoṛaḱ diḱsạ dhiri ko jhićket́a. Ona diḱsạ dhiri benaore bạṛti dạyik ko hataoleda Rajshahi Carukola Institute renko. Calaoen 17 December 2011 salre Joepur haṭ jilạren ạyurić (Prosasok) Asok Kumar Biswas lạṛhại Khanḍa bhaḍawante Ạdibạsi Herel-Maejiuaḱ Diḱsạ Dhiriye uḍhạukeda. Noko 4 hoṛ doko hoyoḱ kana Khoka Hembrom, Baba: Lokkhon Hembrom; Monṭu Hembrom, Baba: Lokkhon Hembrom; Johon Soren, Baba: Kalu Soren; Philip Soren, Baba: Lokkhon Soren. Noko sanam kogeko tahẽkana Ạdibạsi Santal Ato Nondoilren Hoṛ.
7. Rajshahi Jilạ Godagaṛi thana reaḱ santal Ato Adaṛpaṛa ren thoṛa gharońjren hoṛ do lạṛhại okte ato regeko tahẽkana. Noako gharońjren ńum uduḱ leka ko tahẽkana, Sonamuni Soren, Maloti Tuḍu, ar Sohagini takoaḱ gharońj. Sonamuni takoaḱ gharońj do mukti bạhnikoaḱ tahẽn ṭhạ̃i ar joḱton reaḱe sanam lekanaḱ goṛoye em akat́koa. Phurgạl lạṛhại reaḱ adha adhi oktere eṭaḱko sãote ạdibạsi 15/20 jon lạṛhạiko Adaṛpaṛa Santal atore ṭhạ̃iko ńamleda. Onko modre Swapan, Baccu, Nazmul, Jamin Soren, Khudiram Murmu, Susil Soren, Sonaton Murmu, Kartik Hasda, Biswanath Tuḍu, Cạmpại Soren, Sudhir Chandra Mańjhi, Lukas Soren, Suklal Murmuaḱ ńutum ńamoḱ kana.
8. Rajshahi reaḱ Godagaṛi thana Kạsighuṭure 11 Santalko Gur ocolena.
9. Bangla bahni Dinajpurre Maraṅ lekanaḱ jitkạr ko hameṭkeda. Onko do Dinajpur sohor khon Pakistani bahniko laga ńirket́koa. Banglabahniaḱ noa lạṛhạite Pakistanikoaḱ ạḍi maraṅ loksan do hoyentakoa. Noa chaḍa hõ Bangla bahni Rangpur rehõ Pakistani bahniko bhagaoket́koa. Choṭṭogram, Kumilla, ar Dhaka rehõ Biman bahni serma khon daḱ leka seṅgel sarko aṛaḱkeda ona sãote mesingan khon hõ ạḍi ãjhaṭ guliko aṛaḱkeda. Unre Rangpur sorre Pakistani kodo aema santal hoponko goćket́koa ar onkoaḱ oṛaḱ duạrko jeret́at́takoa.
10. 18 September EPR komanḍar Salek (Boguṛa) Bengal Regiment Mannan, Dhaka Pulisren Habildar Rajab Ali ar paṛhaoḱ koṛa Ronjit Kumar mohonto, Prodip kumar kor (Gobindogonj) koaḱ ạyurte Hili sor jaegare Pakistani ko são kajak lạṛhại hoyena. Noa lạṛhạire Pakistaniren aema hoṛko goć ocoyena. Ghoṛaghaṭre Pkilipaḱ (Santal) ạyurte Main posaḱ ket́te Pakistanikoaḱ mit́ṭen moṭor do oṭaṅentakoa.
11. Michil kodo Natore reaḱ joto Sarkari office khon Pakistani Jhạnḍiko pheḍket́te Bangla disom reaḱ naksawaḱ Jhạnḍiko rakaṕkeda. En hiloḱ Naṭor ren Bilạn kạmi, Din kạmi, Hako sasaṕko, sãote santal hoṛko hõ Ladhna, Hasla, aḱsar emanteaḱko saṕkate phurgạl lạgit́ michil reaḱko selet́lena.
12. Joe Baṅgla 6 aḱ Soṅkha 4 April 1971 reaḱ sasaṕṛaoićaḱ sakamre men hoelena Ale do Birbanṭa jạt kanale. Dhạrtiren Birbanṭa jạtkoaḱ tạlikare khạṭige Baṅglalikoaḱ ńutum do pạhilre tahẽna. Aboren phurgạl lạṛhạiko jeleka Teṅk, Kaman emanteaḱ birudre ṭheṅga kạpi ar sadharon bạndukante Bạiriko bhagaoket́koa noa do Dhạrti reaḱ itihãsre sendra ńam muskilgea……Santal, Garo, Hajoṅg, Cakma, Mog ar eṭaḱ ạdibạsi boehako Bis ojoḱakat́ sar soṅge kateko lạṛhạireko don khańjoḱpe. Lạṛhại phadre aema hạṭiń do tahẽna. Ape do baṅglaren Aḱsar Bạhnipe hoyoḱa.
13. Santal Phurgạl Lạṛhạiren Maraṅ mit́ṭen bandhaoić lekate pạhilre jãhãeaḱ ńutum rakaṕ hijuḱa, Uni doe hoyoḱ kana Sagram Mańjhi (Hasda) 1954 salre Jukto phront khon member of lejesleṭip Assembly (MLA) Sodosso hoe kate aema Rajnoitik hoṛko são gateye benao rakaṕkeda. Jatio pon ạyurko modren ńutuman hoṛ Kamrujjaman ren são kạmiạ tahẽkana nui Sagram Mańjhi. Hajar hajar Soronarthi Kempre dãṛã dãṛãte juạnkoe udgạu akat́koa noa disom phurgạl lạṛhạire seledoḱ lạgit́. Aema mukti joddhako uniaḱ noa Disom duḱlạṛ reaḱ kathako lại akada. Uni do Santalko são eṭaḱ ạdibạsikoe bujhạu ocolet́kote noa lạṛhạire sae sae hoṛko don khańjolena.
14. Phadar Lukas Maranḍi Santal sãotaren mit́ṭen Isại dhorom poporcarić kanae. Hanasate (Inḍia) calaoen tayom Ruhiạ Missionre asraiye hataokeda are goṛoat́koa. Pakistani senako onako baḍaeket́ khan 21 April Missionte calao kate uniko goć kedea.
15. Phurgạl lạṛhại reaḱ seṅgel Sarko birudre ạdibạsikoaḱ aḱsar ge ona Diḱsạwaḱe doho akada “Orjon Diḱsạ Dhiri” juạn diḱsạ dhiri beḱnaoić Onik Rejawaḱ kạmi. Noa doko metaḱ kana Phurgạl reaḱ diḱsạwaḱ (Sadhinotar Sharok) 1999 sal reaḱ 24 July Maraṅ Montri Sekh Hasina noa Diḱsạ dhiri do mit́ṭen akhṛareye uḍhạukeda. Phurgạl lạṛhại reaḱ noa diḱsạ dhirire aḱsar do cedaḱ noa kukli taṛam hoṛkoaḱ monre rakaṕ botećkoḱa, Biseskaete okoe do Roṅpur bahre khonko senlen khan. Ar baṅkhan jãhãeaḱ janam do 1971 por tayom. Phurgạl lạṛhạire cet́ hoelena ṭoṭhare-noa lạgit́ noa kukli janamoḱ do ạḍi algage heć daṛeaḱa. Orjon Bisoere Roṅpur ren Jilạ ạyurić (DC) khon Oḍoken kagoc (Pustika) onare ńeloḱ kana paseć ona mul stombho reaḱ rehet́tet́ do aḱsar reaḱ kạmi hataoaḱ kana.



Comments are closed.