Go̠ṛo̠m Ba Ar Kuṛhiạ Go̠ṛo̠m Gidrạ

Mit́ṭen kuṛhiạ gidrại tahẽkana. Onate ać go baba ar ać go̠ṛo̠m ba ạḍiko bhabnaḱ kan tahẽkana. Mit́ din goṛom ba do̠ mit́ṭaṅ ũṭ ar kuṛhiạ hoṛ reaṅ kạhniye lạiadea, “Kathae mit́ din mit́ hoṛ aćaḱ kumbạreye gitić akan tahẽkana. Enhiloḱ do̠ ạḍi ãṭ rabaṅ kan tahẽkana. Mit́ṭaṅ ũṭ do̠ ạḍi ãṭ rabaṅkedea, ar ona kumbạ ṭhene sen sorena, ar aćaḱ thotnaye aderket́taea.

Uni hoṛ do ạḍi garteye comkao got́ena, are koyoḱ rakaṕket́a.” Uni ũṭ do̠ uni hoṛe metadea, “Bahre seć do̠ ạḍi ãṭ rabaṅ kana, thotna mo̠to̠ ader ocoańme.” Uni hoṛ do̠ ạḍi ãṭ dudṛumede kan tahẽkana ar ạḍi kuṛhiại tahẽkana. Beret́ hõ bae beret́lena. Thotnatet́ do̠e ader ocoadea. Mit́ ghạṛi tayom ũṭ do̠e menket́a, Hoṭoḱ hõ ader ocoańme, bogete rabaṅ kana. Ado̠ hoṭoḱ hõe ader ocoadea. Inạ tayom laha jaṅgae aderket́a, ado̠ bại bạite goṭa hoṛmoe aderket́taea. Uni hoṛ do̠ ạḍi ãṭe ạṛisena. Ente bakin sahoṕ kan tahẽkana. Ado̠ uni hoṛ do̠ ũṭe metadea, ma baṅkhan am do̠ oḍokoḱtalaṅme, ạḍi ãṭem cirit́idińa.

Ũṭ do̠e menket́a, “Bam kusiḱ kan khan; ma amge oḍokoḱme, iń do̠ nonḍegeń tahena.” Noa kạhniye lạiade tayom gidrại metadea; “Am hõ uni kuṛhiạ hoṛ lekam hoe akana. Nonkan kuṛhiạm tahẽlen khan, ũṭ cet́ leka uni kuṛhiạ hoṛe posṛaokede, onkage am hõ budan hoṛko posṛa maṅgalmea. Unrem bhabnaḱre hõ cet́ hõ baṅ hoyoḱtama.” En hiloḱ khon uni gidrạ onka kuṛhiạḱ do̠ din dinteye bạgiket́a.




Buluṅ

Kạlu do̠ gupiye senlena. Baskeaḱ bela hoyen khan reṅgećkedea. Mihũ merom do̠ eṭaḱ gupiko ṭhene bạgi oṭoat́koa, ar daḱ mạnḍi jo̠m lạgit́ oṛaḱteye senena. Ạḍi ãṭ khankhan reṅgećkedea. Ać go̠go̠ do̠ baske daka ar aṛaḱ tekeye emadea. Mit́ lapet́ jo̠m torage ạḍi garteye men go̠t́ket́a, sabaḱgea go̠. Cedaḱ onka do̠e menket́a? Ać go̠go̠ do̠ bae buluṅ akawat́a, enteye hirińket́a. Onatebon bujhạuet́ kana, buluṅ do̠ ạḍi jạruṛaḱ kana. Uture sunum, peaj sasaṅ mosola lagaolere hõ, buluṅ baṅ lagaole khan do̠ baṅge sebela.

Arhõ okako jo̠ jo̠jo̠gea, onkanaḱ soṅge jo̠m ma ạḍi mońj ạikạuḱ. Gidrạ do̠ ambṛa ar jo̠jo̠ do̠ buluṅ tulućko jo̠ma, ar ạḍi sebelkoa. Setoṅ din hoṛko do̠ taher gadar buluṅ tulućko jo̠ma. Jonḍra rapaḱ buluṅ são jo̠mle khanko mena, usạrate hajamoḱa. Buluṅ do̠ daḱre ạḍi usạra leḱa. Jạput́ din oṛaḱ bhitrire tahẽn tuluć oka do̠ thoṛa thoṛa leḱa. Ona iạte ado̠m hoṛ do̠ cukạḱ tanaḱre, culhạ kụḍạmreko do̠ho̠ea. Urgumge tahẽn khan rukhaṛge tahẽna.

Buluń do̠ bar lekabon ńe̠l akat́a. Hende buluṅ ar ponḍ buluṅ. Menako buluṅ do̠ jalapuri daḱ khonko teara, ar ot bhitri khon hõ la oḍokkateko teara. Buluṅ do̠ rahamgea. Okoe jalapuri reaḱ daḱko ńũ akat́, onkoko laia jalapuri daḱ do̠ rahamgea. Buluṅ bạṛtilen khan do̠ kharaḱa. Khara utu jo̠mle khan daḱ ạḍi tetaṅa. Utu baṅ adalen khan do̠ko mena hayamgea.




DE̠LA JUẠN

Sohan Santal Somaj tabon
Tahẽ̠kana rilạ – mala ,
Riṛim – riṛim tahẽ̠kan oka
Nit do̠ go̠ć jo̠la .

Jogao tahẽ̠kan nato noṛaḱ
Mo̠ńjaḱ ạricạli ,
Ujạṛakan Somaj tabon
Nit do̠ khạli – khạli .

Uḍạcal ho̠po̠n le̠ka
Somaj tabon ṭuạr ,
Dilgạriạ juạn boeha
De̠bon ropha ruạṛ .

Somaj tabon rakap̕ lạgit̕
De̠bon e̠bhe̠no̠k̕ ,
Kurumuṭu yabon boeha
De̠bon re̠be̠no̠k̕ ,

Abo rege daṛe menak̕
Abo rege bo̠l ,
Be̠nao abon de̠ ho boeha
Juạn ke̠ṭe̠k̕ do̠l .

Somaj tabon teṅgo daram
Aboge kham khunṭi ,
Abo babon muruk le̠khan
Cekatebon lahae Santal jạti .

 

Jogao tahẽ̠kan nato noṛaḱ
Mo̠ńjaḱ ạricạli ,
Ujạṛakan Somaj tabon
Nit do̠ khạli – khạli .

Uḍạcal ho̠po̠n le̠ka
Somaj tabon ṭuạr ,
Dilgạriạ juạn boeha
De̠bon ropha ruạṛ .

Somaj tabon rakap̕ lạgit̕
De̠bon e̠bhe̠no̠k̕ ,
Kurumuṭu yabon boeha
De̠bon re̠be̠no̠k̕ ,

Abo rege daṛe menak̕
Abo rege bo̠l ,
Be̠nao abon de̠ ho boeha
Juạn ke̠ṭe̠k̕ do̠l .

Somaj tabon teṅgo daram
Aboge kham khunṭi ,
Abo babon muruk le̠khan
Cekatebon lahae Santal jạti .

 




Hesaḱ dare

Mit́ṭen ceḍe haṛam ar mit́ṭen koṛa ho̠ṛ mit́ṭeć maraṅ bajartekin calaoena; Ruạṛ jo̠khe̠ć mit́ṭen hesaḱ dare buṭạrekin jirạuena.; Ona hesaḱ dare do̠ ạḍi ãṭ ḍạranaṅ ar usul. Uni ceḍe haṛam do̠ uni koṛae metadea, Noa dare do̠ Reṅgha, ạḍi maraṅa, menkhan hae hae! Noa reaḱ jo̠ do̠ bae lạṭu ocoyet́a ? baṅ do̠ Isor do̠e bhul akat́ ? Reṅgha do̠e me̠n go̠t́ket́a, Hẽ sạrige base? Cedaḱ co̠ bae lạṭu ocoyet́! Hẽ jạnić Isor doe bhul akat́ge co̠ṅ cet́ co̠ṅ”.

Haṛam do̠ arhõe roṛket́a, konḍha jo̠ ma arhõ lạṭu lạṭu. Ạḱ do̠ ạḍi heṛema; gidrạko onako ńe̠lle khan, akoren go̠go̠ ṭhenko ńuruṅ  ńuruṅoḱa, ona reaḱ jo̠ tahẽn khan jạnić arhõ ạḍi ãṭ heṛemkoḱa. Uni haṛam noae roṛ mucat́ket́ sãote hoete hesaḱ jo̠ ńur baṛa go̠t́ena. Ar uniaḱ ceḍe bo̠ho̠ḱre hõ barea pea ńũrena. Bohoḱre ńũrade sãoteye is is go̠t́ket́a ar bo̠ho̠ḱe capo go̠t́ena.

Reṅgha do̠ haṛame metadea, Ńelme se go̠ṛo̠m ba! Nit́gelaṅ menket́a cedaḱ co̠ noa reaḱ jo̠ do̠ unạḱ kạṭićen; Isor do̠e bhul akat́a. Konḍha jo̠ leka lạṭu tahẽn khan, bo̠ho̠ḱ do̠ paṛaḱkoḱtama. Sạrige Isor do ạuṛi pạthạuṛi do̠ bae sirjạu akat́a.




Haḍgar ar Bhiḍi Hopon

Mit́ṭeṅ haḍgar do̠ ạḍi ãṭ reṅgećkedea. Jomaḱ lạgit́ hante nhateye dãṛã baṛae kan tahẽkana. Ado̠ mit́ṭeć soḍoḱ sene senena ar daḱ ńũi lạgit́ ona soḍoḱreye ãṛgoyena. Latar sećre mit́ṭeṅ bhiḍiye ńel ńamkedea. Uni hõ daḱe ńũńũ kan tahẽkana. Ado mone moneteye menwana, nui bhiḍi do̠ ạḍi mońje moṭa akana. “Nui bhiḍi do̠ jomte hõń jomegea’.

Ado̠ uni haḍgar uni bhiḍiye metadea, “Cedaḱ daḱem boḍeyet́a? Onate iń daḱ bạń ńũ daṛeaḱ kana”.Bhiḍiye ro̠ṛ ruạṛket́a, “Baṅ co̠, iń do̠ bạń boḍeyet́a, iń ma co̠ṅ am khon latar sećre minạń; am seć khonge daḱ ma iń ṭhen ạtu hijuḱ kan”. Haḍgare menket́a, “Acha ona do̠ baṅ; dinkalom am dom eger akadińa, ona iạte nitoḱ do̠ń sạjạimea”.

Bhiḍi do̠ ạḍi hako pakoye ro̠ṛ ruạṛket́a, ente bo̠to̠r hõe bo̠to̠ro̠ḱ kan tahẽkana, Ona do̠ o̠ho̠ hõe daṛelena, iń nesgeń janam akan, cekate iń do̠ń egermea? Aṛhõ uni haḍgar do̠ bhidiye metadea, “Ehẽḱ am do̠ baṅ to̠be. Am goe eger akadińa, Ona iạte nitoḱ do̠ń jommegea”. Khan uni haḍgar do̠ uni bạpuṛić bhiḍi hopone saṕkedea, are jomkedea.




Mit́ṭen Ạdibạsi Neta

Ińdoń Bhạbit ledạń

Sãotare ạyuriạdo bạnuḱ koa.

Ar baṅkhan sãota gãota reaḱ

Cekate nonka hal do?

Kukmuń ńela

Sãota reaḱ tinạḱ e̠ṭke̠ ṭoṛẽ

Harkhet saset joto

Sapha kate mit-

Marsal ḍahar rebon taṛama.

Jiwet́ ṭuṅḍạṅ jạtiạri ạidạr

Joto lekanaḱ lai lakcar

Toa leka sapha-saphi tohela.

Jạt Bhại bańcao lạgit́

Ạidạri hạṭińko lạgit́

Hoe lenae 54 ren MLA

Duk muhim reaḱ katha.

Manmi siknạtre maraṅ guni bhạbi

Tear ledae poilo paṭsala.

Manḍer Manwa ko lạgit́ library

Sagor paṛare oloḱ koṛako lạgit́ hosṭel.

Nui do okoe hõ baṅ

Nui do santal ren Nelson menḍela

Aćaḱ jiwie alae leda

Sãota sepeń rakaṕ lạgit́.

Uni do aboren Ai-kon

Okoe do ontorre bạisạu kate

Tayom daram ḍaharbon

Taṛam laha daṛeaḱ.

Ekal amaḱ-Ińaḱ sãohet́

Sãotaren hulgạria

Nagamren mẽṛhẽt́ Mạnmi

Mit́ṭaṅ ạdibạsi neta

Manotan SAGRAM MȦŇJHI

1901 sermarey upellen.

Nacol Bidroho re birbanṭa

71 ren Mukti joddha

74 ren UP chairman

Betar MADOL ren uchạniạ.

Sãota ren susạria

Hoṛ jạt ren lạuṛiạ

Juạn koren kukmu bạnijiạ

Darakan din koren ạyuriạ…..

———-×———-×————

13.09.2021

Ranisankal, Thakurgaon




Kul ar Banakin Jhogṛalen Reaḱ

Mit́ṭen birre mit́ṭen kul ar bana rabaṅ din jo̠khe̠ć dãṛã baṛaerekin ńapamena, ar e̠n hiloḱ do̠ ạḍi ãṭ rabaṅ kan tahẽkana. Khange ado̠ kule me̠nket́a, Cele ho, teheń do̠ cet́ leka ạikạuḱ kana? Ado̠ banae me̠nket́a, Iń do̠ bogegeń ạikạueta. Ado̠ kule me̠nket́a, Henda ho, bhala, oka din bạṛti do̠ rabaṅa? Ado̠ banae me̠nket́a, Jạput́ dinge bạṛti do̠ rabaṅa. Ado̠ kule me̠nket́a, Baṅa ho, Pus Magge bạṛti do̠ rabaṅa. Ado̠ banae me̠nket́a, Baṅa ho, San Bhado̠rge bạṛti do̠ rabaṅa. Ado̠ noa kathage ạḍi bạṛić jhunạ jhunkin ro̠po̠ṛ kana. Bana mae gadlegete Pus mag jo̠khe̠ć ma baṅ rabaṅe; onate kulaḱ katha do̠ bae se̠n ocoaḱ kana; ar jạput́ din ma mit́ lo̠ho̠tgeye tahẽna; onate ona din do̠ ạḍi rabaṅea.

Khange ado̠ onka ro̠po̠ṛ ro̠po̠ṛtekin aṅga ńamena, e̠nre hõ ona ro̠po̠ṛ do̠ baṅkin cabayet́a. Khange ado̠ ona takre mit́ṭen ho̠ṛ ona mohnḍategeye calaḱ kan tahẽkana.. Ado̠ uni kin ńe̠l ńamkede khankin ho̠ho̠adea; ado̠ uni ho̠ṛ do̠ bo̠to̠rteye dạṛet́ tahẽkana. Khangekin khudạu e̠se̠t́kedea; ado̠kin metae kana, E̠ ho, mit́ṭen phanḍaokatalińme; e̠nte ạliń do̠ enaṅ khon ạḍiliń jhograḱ kana. Ado̠ uni ho̠ṛe me̠nket́a, Mase e̠nte ro̠ṛleben, ado̠ń ańjo̠mle nạ̃hĩń ro̠ṛa.

Khange ado̠ kul do̠e me̠nket́a, Enaṅre bana tuluć iń ńapamena, ado̠ banań kulikedea, Cele ho, teheń do̠ cet́ leka ạikạuḱ kana? Ado̠e metadińa, Iń do̠ bogegeń ạikạuet́a. Ado̠ń metadea, Jạput́ dinge bạṛti do̠ rabaṅa. Ado̠ ińiń me̠nket́a, Baṅa ho, Pus Magge bạṛti do̠ rabaṅa. Me̠nkhan banae me̠nket́a, Baṅa ho, San Bhado̠rge bạṛti do̠ rabaṅa. One anaṅ ạlińaḱ jhogṛa do̠; onage phanḍao katalińme. Ar bana hõe me̠nket́a, Onagetaliń jhogṛa do̠. De̠ bicạrkatalińme. Ado̠ kule me̠nket́a, Judi bana se̠n lekam ro̠ṛ khan do̠laṅ jo̠mmea; inạ hõ so̠nto̠roḱme. Bana hõe metadea, Judi kul se̠n lekam ro̠ṛ khan do̠, to̠be̠ iń hõń jo̠mmea. Ado̠ khange uni ho̠ṛ do̠e luyut́ luyudoḱ kana; ado̠ ać mo̠ne̠reye hudiset́a, baṅma, Kul se̠n lekań ro̠ṛre ma banae jo̠meń, ar bana se̠n lekań ro̠rre ma kule jo̠meń. Bana ho̠ṛkin jo̠jo̠m janwar kana; oka lekań bicạrtạkina?

Ado̠ onakate mit́ṭen kathae hudis ńamket́a; ado̠ e̠nre hõ bae ro̠ṛ phuṭạu daṛeaḱ kana. Ado̠ unkin kin ro̠ṛket́a, Ma ho, bicạr ho̠tkatalińme, okorem ro̠ṛet́a? Ado̠ uni ho̠ṛe me̠nket́a, Bicạr do̠ń bicạrgea; pase̠ben jo̠meń? Ado̠kin me̠nket́a, O̠ho̠liń jo̠mmea. Arhõe me̠nket́a, Acha, to̠be̠ oka katha ińiń metaben, ona do̠ben bataotińa se̠ baṅ? Ado̠kin me̠nket́a, Hẽ, ona kathaliń do̠ho̠etama; ado̠ põ̠ćliń badao akat́mea, cekate baliń do̠ho̠ea? Katha do̠liń do̠ho̠egetama; me̠nkhan ạikạ! Ṭhik bicạrkatalińme; khusi ocolińme, baṅkhan do̠ dhorageliń jo̠mmea. Ado̠e me̠nket́a, Acha, e̠nḍe̠khan iń ro̠ṛet́a; ạikạ bujhạuben, ṭhika se̠ baṅa. Ado̠kin me̠nket́a, Ma ro̠ṛme. Khange adoe me̠nket́a, Pus Mag hõ baṅ rabaṅa, ar San Bhado̠r hõ baṅ rabaṅa, me̠nkhan ho̠e khange rabaṅa. Ma ho̠ne̠ć bujhạuben, teheń hõ mit́ ńindạ halae halaye ho̠eket́te nonka do̠ rabaṅ kana, ar baṅkhan huṭe̠ć rabaṅ do̠ o̠ho̠ ạikạulena. Ar jạput́ din hõ e̠ke̠n daḱ eskarte do̠ baṅ rabaṅa, me̠nkhan ho̠e hiloḱge bạṛti rabaṅ do̠ ạikạuḱa. Mase̠ bhala, bujhạuben. Bana do̠ jajput́ din mit́ lo̠ho̠t́geye tahen kana, onate ona din do̠ rabaṅea; ar netar ma uṕ menaḱtaete goloṕ goloṕe ạikạuet́te baṅ rabaṅede kana. Ar am ma uṕ bạnuḱtamte rabaṅet́me, me̠nkhan aso̠l do̠ ho̠ege rabaṅ kana. Nahakte aben do̠ben jhogṛaḱ kana. Mase̠ bujhạuben, ṭhikiń ro̠ṛet́a se̠ baṅa? Khange ado̠ sạri bana ho̠ṛkin bujhạu baṛaket́ khankin me̠nket́a, Sạriaḱge, ho̠e khange rabaṅ kana, ar baṅkhan do̠ baṅ rabaṅa. Niạ kathage balaṅ hudis ńam daṛeaḱ kan tahẽkana; nahakte alaṅ do̠ enaṅ khonlaṅ jhogṛaḱ kana.

Ado̠ ma nẽ̠ḱẽ̠ jhogṛa do̠ cabayena; mabo apan apinoḱa. Ado̠ e̠nḍe̠ khonge apan apinko calao baṛayena. Ado̠ kul ar bana reaḱ katha uni ho̠ṛe phanḍaoket́takina.

Source: Santal Folk Tales




Boge Gupi Koṛa

Lopsa kakaren ạḍi uṭạr gại daṅgra menaḱkoa. Merom bhiḍi hõ menaḱkotaea. Mit́ṭen gupiyiće tahẽkantaea. Uni do beste bae gupiyet́ko tahẽkana. Lopsa kaka do ạḍitet́ ạḍi  ãṭe ạrisena, ar uni gupi koṛae metadea, “am do ado bạń dohomea. Jomaḱ ńũiaḱ lać perećiń emam kana; menkhan ińren gại ḍaṅra lać pereć do bam ạtiń biyet́koa. Ạḍi dińiń sahao ket́tama. Ar gại ḍaṅgra hõko osogoḱ kantińa.” Lopsa leka do uni kuṛhiạ gupi koṛa  aćaḱ oraḱteye kolkadea. Ar mit́ṭen boge gupi koṛa ńame lạgit́e odoḱena.

Mit́ṭen atoteye senena, ona atore mit́ṭen huḍiń koṛae khoṛo ńamkedea. Uni koṛaren apate kulikedea, uni hoṛ hõe rebenena. Ado bana hoṛte koṛa hõkin kulikedea, uni koṛa hõe rạskạyena, are hẽḱ got́ket́a. Uni koṛawaḱ kuṛại reaḱ hõkin galmarao goṭaket́a. Uni koṛa do baskeaḱe jomket́a ar aćaḱ pãeṛa saṕkate Lopsa kaka  sãoteye hećena.

Lopsa kaka do uni koṛawaḱ kạmi ńelte ạḍi ãṭe rạskạyena. Uni koṛa do setaḱ hõe beret́ godoḱa, ar gại  ḍaṅgraye aṛaḱkoa. Baskeaḱ jom lạgit́ oṛaḱteye senoḱ khan, eṭaḱ gupi koṛa ṭhene bạgiakoa. Arhõe sen ruạṛgodoḱa. Ar eṭaḱkoko senoḱ khan, unre ać hõe horho hataṛkoa. Okare mõńj daḱ ńamoḱ, onḍege daḱ ńũi laga idikoa. Ạtiń bilen khanko tikin doe aḍakoa, ar baṅkhan oṛaḱteye idikoa, ar goṛareye aderkoa. Jomkateye jirạuḱa, gại ḍaṅgra hõko jirạuḱa.

Tarasiń do arhõe aṛaḱkoa. Ar ạyuṕ do goṛarey aderko jokheće lekhakoa. Ona atoren hoṛ do uni gupi koṛawaḱ kurumuṭu ńelte ạḍiko rạskạyena. Lopsa kaka hõ uni koṛa ạḍiye kusi ocoyede kan tahẽkana.




TINẠḰEM HO̠ṄGO̠RA?

E̠ am Lo̠ṅgra,

Tinạḱem ho̠ṅgo̠ra?

Ato tamma Mo̠ṅgra,

Bikạuḱ kanem ḍaṅgra.

E̠ am Lo̠ṅgra,

Tinạḱem ho̠ṅgo̠ra?

Bạgiyme ṭhạurạ,

Bạgiyme pạurạ.

E̠ am Lo̠ṅgra,

Tinạḱem ho̠ṅgo̠ra?

Metamkanko bhạṛuạ,

Bikạuḱ kanem bhạluạ.

E̠ am Lo̠ṅgra,

Tinạḱem ho̠ṅgo̠ra?

Era uru dinko e̠ge̠ra,

Jhogṛale̠nrem ge̠ge̠ra.

E̠ am Lo̠ṅgra,

Tinạḱem ho̠ṅgo̠ra?

Ujạṛo̠ḱkan gại goṛa,

Ańjo̠mmese thoṛa.




Mit́ṭeṅ Pạtiạr Seta

Mit́ hoṛren ạḍi dulạṛiạ setae tahẽkana. Ạḍi ãṭe bolaolena. Uni hoṛ jãhã sećgeye calaḱ, seta hõ uni sãoteye calaḱa. Uni hoṛ do dokandare tahẽkana. Mit́ din uni hoṛ sadomre dećkate mit́ jaegateye senena. Uni seta hõ aćren kisạṛ sãote tayom tayomteye dạṛ idiket́a. Uni hoṛ ruạṛ jokheć, mit́ thạilạḱ ṭakae ạgu darayet́ tahẽkana. Tarasiń okte tahẽkana, ar ạḍi setoṅena.

Ado hor aṛe reaḱ mit́ṭen dare buṭạre sadom khone ãṛgoyena, are jirạuena. Unre uni do ona ṭaka thạilạḱ otreye dohoket́a. Jirạuen khane arhõ sadomreye dećena, ar sadome kamsaokede, Menkhan ona ṭaka thạilạḱ doe hirińket́a. Seta doe bujhạuket́a, ińren kisạ̃ṛ do noa thạilạḱ doe hiṛińket́a. Khange seta do ona thạilạḱ gerkate iḱdiye ṭesṭaket́a.

Menkhan bae daṛeat́a. Inạḱtege ḍher saṅgiń aćren kisạ̃ṛ doe calaoena. Seta do aćren kisạ̃ṛ tioge lạgit́ ạḍi ãṭe dạṛket́a, ar ạḍi ãṭe bhoḱ idiket́a mit́ ghạṛi khangeye ńir tioḱkedea, ar ạḍi ãṭ unre hõe bhoḱket́a. Menkhan uni hoṛ do setawaḱ bhoḱ bae hetaoat́a. Seta doe ńelket́a, nitoḱ ińren kisạ̃ṛ do bae ruạṛa, ona iạte sadomge ạcur ruạṛe lạgit́ sadomaḱ jaṅgae hạmbuṛ urićket́a. Uni hoṛ doe bujhạuket́a, setoṅ iạte jạnić nui seta do ackae bhaloḱena. Jivet́iń dohole khan ḍher hoṛe loksankoa.

Ona iạte uni hoṛ uni setae ṭhukedea. Bạpurić seta ạḍi ãṭe raḱket́a, ar ona dare buṭa ṭhengeye ńir ruạṛena. Menkhan uni hoṛ doe sen idiyegea. Thoṛa sạńgińe senen khan, ṭaka thạilạḱ doe disạket́a. Ado ekalte sadome ạcurkedea, ar ons dare buṭạ ṭhene seṭer got́ena. Unre uni dulạṛiạ seta do ona thạilạḱe burum loṭom akat́ tahẽkana, ar aćren kisạ̃ṛaḱ jinis rukhiạket́taea.

Uni seta do aćren kisạ̃ṛe ńelkede khan, canḍbole ṭhepe ṭhepeket́a. Uni hoṛ do sadom khon usạrae ãṛgoyena, ar aćren dulạṛiạ setae hạṛuṕkedea, ar mẽt́ daḱ joroyentaea.