Dãsãe

Dãsãe reaḱ ṭhik-ṭhak bhoṅ/beakha do̠ menaḱa. dãsãi babotre gapalmarao lekhać pạhilrege hijuḱ kana nakron reaḱ bisoe. Dãsãi ńutum do̠ oka khon upel akana ar noa reaḱ mane do̠ cet́ kana? Aema guni hoṛkoaḱ mo̠t lekate lugu buru dãsna ńutuman jaega khon noa eneć reaḱ cạlit́ do̠ ehoṕ lente noa do̠ko ńutum keda dãsãi.

Kathare menaḱa, kheṛwaṛ gosṭi ren hoṛ koge jo̠to̠ khon pạhil Bharot borso reaḱ hasare jaṅga ko do̠holeda. Bharot borso reaḱ hasare unko aema dhao ko lạṛhại akana. Menkhan bharot borso reaḱ hasare pạhil utạr oka lạṛhại hoelen, ona do̠ hoyoḱ kana jahãe mit́ Arjo jạti são. Ona oktere Arjo koren mukhiạ do̠ dagabaj Indro ar Kheṛwạṛ ko ren mukhia do̠e tahẽkana “Huduṛ Durgạ”. Noa lạṛhạire Indro do ekalteye hirạu ocoena ar sareć palṭon ko ante lạrhại ṭandi khone dạṛ keda. Ona tayom noa lạṛhại reaḱ lo̠lo̠ hoe ṛeaṛen tayom Indro do̠ buddi kate midogoḱ reaḱ katha dut hoteteye kolkeda Huduṛ Durgạ ṭhen. Ona midogoḱ reaḱ katha do tahẽkana lạṛhại khon sahaṛakae tahẽkate bapla hotete sompok tear kate midogoḱ reaḱ. Noa kathare Huduṛ Durgạe rebenen khan Indro do̠ Arjokoren jo̠to̠ khon mońj husnak kuṛi sandes lekate Huduṛ Durgạ ko emade tahẽkana. Uni kuṛiaḱ ńutum do̠ tahẽkana “Debi”. Noa midogoḱ tear tayom Arjoko do̠ jãhãtin oktorege begor chaṛtege Kheṛwaṛ gar bhitri calaḱ hijuḱ reaḱ ạt ko ńamkeda. Note Debi do̠ Indroe hukũm adi tãhẽ kana Kheṛwaṛ gaṛ bhitri reaḱ khobor metaḱme Huduṛ Durgạ  do̠ tinreye joma, tinreye  jạpida, oka okto do̠e rạskạjoṅa, oka okte do̠e ńu-buluḱa ar oka lekae tahẽna emanteaḱ din hiloḱ reaḱ jaoge soṅbad ko kulgot́ kaḱ. Indroaḱ hokũm lekage Debi do̠e onkaet́ tahẽkana. Debi do̠ ać jãwãe ṭhen dagabaj hoyoḱtaya ona do̠ Debi khaṭigeye baḍae kan tahẽkana. Jạtiaṛ cetanre behũṭ khạtirte ar mit́ do̠ Indroaḱ hõ hukũm tãhẽkana. Nonkate aema din reaḱ kho̠bo̠r kote Indro do̠e nichinena je̠ ṭhik noa oktege din hiloḱ ńindạ noa okteye jirạu kan tahẽkana. Ạt́ bujhạu kate Indro do̠ bar-pe goṭen bir joddha ko peṛa lekateye kolket́ koa kheṛwaṛ gaṛ reaḱ bhitri mahalte. Debi selet́ Huduṛ Durgạ phenkaoe lạgit́ kuḍạm seaḱ duạrte. Debi ar Huduṛ Durgạ bana hoṛ phenkao tayom, sanam palṭonko ante ona ńindạge arhõ Indro do̠ kheṛwaṛ gaṛe jhapṭao keda. Khan kheṛwaṛ gaṛren barhere horho ko palṭon do lạṛhại ko ehopleda ar unko modren okoe ko do bhitri mahalte ńir sen kate Huduṛ Durgạ khobor ko emae kan tahẽkana. Menkhan unko sen kate ko ńelkeda bhitri mahal ma phãkage, Debi ar Huduṛ Durgạ okoe hõ baṅ ko ńel ńam let́ kin khan unko do̠ko akbakao ena. Kheṛwaṛ palṭon kodo̠ ko lạrhạilen rehõ dilate do̠ baṅko lạṛhại dareada. Khan unko do̠ ạyurko ṭonṭate ekalteko harao ocoena. Oraḱ duạr jeret́ salaḱ maejiu koko bemanot ocoena ar maejiu-herel, gidạr-pidạr sanamko ge dạṛ kate buru gajarre asrae ko hatao keda. Debi doe dagabaj akadae ar Huduṛ Durgạ do̠ko goć kedeya!

Ona tayom setaḱen khan kheṛwaṛ palṭonko do̠ galmarao lagit́ ko hohokeda. Unko do̠ galmaraore noako goṭa keda je̠, Debi-Durgạkin jahãlekatege sendra oḍuk kate uddharkin hoyoḱa. Unkoaḱ diṛho biswas Debi-Durgạ jahãregekin calao ocoge okoe hõ unkin baṅko goć daṛeakina. Menkhan unko do̠ baṅko badae kan tahẽkana je̠ Debi do̠ dagabaj akada ar Durgạ do̠ko goćgiḍi akadia.

Dasãi palṭonko maejiu sajaoḱ reaḱ motlob:

Palṭonko galmarao kate noako goṭakeda, unko do̠ Debi ar Durgạ sendra ko calaḱa ekalte eṭaḱ chinante, hatiạrko ukukate sãore tahẽna. Unko do̠ tear kateko calaḱa, jahãrege unko do̠ unkinko sendra ńamkina, onḍege lạṛhại kate unkinko uddhạr kina. Onate sanam juddhako ekkalte maejiu lekako sajaoena. Unko do̠ akoaḱ Aḱ-ạpãṛĩko ko uku dohokeda buạṅ bhitrire metaḱme jeliń ho̠to̠t́ reaḱ ṭhoṅga bhitrire ar ona jeliń ho̠to̠t́ reaḱ ṭhoṅga do̠ Aḱ reko to̠l do̠hokeda. Okoeaḱ Aḱ-ạpãrĩ baṅ tãhẽkan tako unko do̠ akoaḱ taṛwaṛi sạṛi reaḱ gochareko uku do̠hokeda ar ḍhal do̠ tire saṕkate kạṭhite buạṅ reaḱ saḍe são milạu kate ruruko lagaoena.

Dãsãi eneć-sereń reaḱ dhạt/chond/nạmuna:

Ekkal nãwã hudisante kheṛwaṛ palṭonko do̠ Debi-Durgạ tạkin sendra ńamkate uddhạr kin lạgit́. Ona oktere kheṛwaṛ sãotare eyae (7) jona mukhiạ guruko tahẽkana. Sanam palṭonko do̠ eyae(7) do̠l reko haṭińena ar mimit́ do̠l mimit́ guru latarre tãhẽkate guruaḱ hukũm leka mimit́ seć ko uḍukena. Eneć-sereń reaḱ rạskạ do̠ baṅ noa do̠ unko ṭhen ạḍi bhabna reaḱ.

Hae! Hae! Okare Huduṛ Durgạ Do?

Kheṛwaṛ palṭonko do̠ bhabna dinre hae hae kate eneć-sereń uduḱ kate kokoe bahana kate jo̠to̠ oraḱ oraḱ calaḱ ko lagaoena. Unkoaḱ noa eneć-sereń reaḱ aso̠l motlob do̠ tahẽkana phenkao akat́kin Debi-Durgạ takin sendra ńam kate uddhạr kin. Menkhan unko do̠ unkin okare hõ baṅko sendra ńamlet́ kina. Nithõ santal jạtiạrren hoṛko do̠ akoren maraṅ mukhiạ Huduṛ Durgạ ar bạhutae ńamkin lagit hae hae kate ko sendra baṛaet́kina.

Muhisasur do̠ jãhãn baṛić daṛe reaḱ cinhạ do̠ baṅ kana. Uni do̠e goćgia. Arjo tamadi/sobhota reaḱ Aggrason birudre tiṅgu daram tear khatir KHŨN enae “Huduṛ Durgạ” ńutuman onarjo bir.

Sedae do̠ ona naṅgraha reaḱ ńutum do̠ tãhẽkana “Boṅgadisom” ar onaren maraṅ Raj do̠e tahẽkana nui Boṅgasur se̠ Mohisasur. Huduṛ (bijli reaḱ saḍe do̠ Huḍuṛ se̠ Huduṛ ko metaḱa) bijli leka uniaḱ daṛe ar elaṅ do̠ tahẽ kantaea. Onate uniaḱ ar mit́ṭen ńutum do̠ Huduṛ Durgạ. Rạskạ ạtuḱ reaḱ ulṭạure hirdạni. Serma ar hoe ko talare tinre sarodia reaḱ rạskạ, unre noa Bharot reaḱ naksa se̠ mancitro rege mit́ seć palonoḱkana dãsãi one oka do̠ bhabna reaḱ porob. Muhisạsur do̠ belek lekateko khũn lidia, nonkage keṭeć pạtiạu ạdibạsi hoṛkoaḱ. Onate duṛgạ pujạ din kore mit́ hạṭiń adibạsi koaḱ oraḱre marsalge baṅ joloḱa.




Kaera

Kaera do noa disomre ḍher jaegareko rohoe akat́a. Kaera bele do jomjoṅ sad, sebel hõ ạḍi mõńj heṛemge sebela. Kaera do bar pe lekateko joma. Mit́ ma belekatege; kaenḍe machawaḱ do setoṅre rohoṛ caṭ caṭkateko gunḍạia ar holoṅkateko piṭhạia. Ar rugi lạgit́ hõ ạḍi mõńj jomaḱ kana. Berel jo doko utuia.

Daretet́ do cikạ̃ṛ baklaḱ kana. Ạḍi hahaṛa, dạriạ kagoj guṛhe keṭeć akan leka daphãṛ dophãṛ baklaḱ menaḱa. Cetanrem capo baṛale khan ạḍi mõńj cikạ̃ṛ ar leńjerge ạikạuḱa. Cetan baklaḱem chaḍaole khan, bhitri utạrre mutạk leka ponḍge bale majem ńama, ona doko utuia. Jom pạrkạu hoṛ doko ńam baṛaea. Sakamtet́ do jeleń jeleń, ar ḍhalkagea. Thoṛa baṅkhan dare unạḱge jhạla. Sakam do jeleńte usạra baṅ cirạḱa. Menkhan ganḍete do Mạdwạri kicrićko cirại leka nasenaḱtege char mente sojhete cirạḱa. Jãhãtis hoete hõ onkage aema ṭhen sojhetege siṛaḱa. Bapla se porobkore hõ kaera sakamre dakako joma. Berel jel se piṭhạko kaera sakamte ret́ idi ạḍi jutoḱa.

Kaera do mit́ darere eken mit́ kạndhige joḱa, are ken mit́ dhaoge. Menkhan laha khonge arhõ eṭaḱ poha do phoṛ oḍokoḱa. Tinre hara sạtoḱa, unre geleḱa, ar ona gele khon bahaḱte joḱa. Thok thok jo ạcuroḱa. Mimit́ thok do mimit́ nạkić se chimbṛi kana.

Tumạl- Ạkil ḍahar, pạhil hạṭiń




Alom Begar

Baba gogo boeha misera

Boge hudisabon usara

Koṛa kuṛi gidrạ lạgit́ ge

Begar babon dohoe tis ge

Baḍae abon gharońj rege

Baba do gusṭi ren bos ge.

Onate gogo baba lạgit́ ge

Sareć dohoyae hako bohoḱ ge

Maraṅ din horoaḱ new market́ re

Bạbu lạgit́ ge ḍher tahena bajeṭre

Menkhan mare munḍumala hạṭiạre

Kuṛi lạgit́ do thoṛa tahena bajeṭre.

Sạri kahni ge hoyoḱ kan okte re

Onate babon dohoe monduk ontor re

Disạyabon dhạrti re nawa sirjon em re

Mit́ bedon ge tahena koṛa kuṛi gidrạre

Onate begar babon dohoe sanam oktere

Ente banar ge ạḍi jạruṛa ruạ joton okte re.




Suluk

Suluk suluk bon khojoḱ kana

Sulukge bạnuḱ dhạrtire

Be suluk ren hoṛ onate

Din ko khemaoet́ phurtite.

Dhạrtiren Raj- porja sanam

Suluk lạgit́ko dạdạṛ kan

Suluk ạuri ruạṛ rege

Be suluk ko janam kan.

Hanhareya jhogṛa jaoge

Suluk bạnuḱ gharońj re,

Apa honko tapam kana

Gharońj ḍheroḱ kan mucạt́re

Ato somajre suluk lạgit́

Mạńjhi hõko dohoḱ kan.

Suluk lạgit́ bicạr bicạrte

Somaj geko bhaget́ kan.

Disom rẽhõ disom calaoić

Dạṛet́ kanae muluk muluk

Suluk lạgit́ dạṛ dạṛ tege

Bạṛti kedae be suluk.

Dhạrti ren sanam bigganiko

Kạmi kanko ạḍi jhuk

Benaoet́ ko suluk jontor

Ona jontor rege be suluk.

Suluk lạgit́ manwa judi

Mońjko kạmi dhạrti re

Dhạrti puri bạgi tayom

Suluk bon ńam serma re.

 

 




Haṛam Buḍhi Reaḱ Jhogṛa

Sedae jo̠khe̠n, kathae, mit́ṭen ạḍi khacaṛ ho̠ṛe tahẽkana, siń sạṭuṕge ạimại do̠e dik dikạu cabakoa. Jãhã khongeye hijuḱ, se̠ kạmi ṭhen khongeye hijuḱ, e̠kkalte dakageye kho̠jkoa. Me̠nae, De̠n daka daḱ mạnḍi e̠m go̠t́ańpe. Ado̠ khojket́ torako e̠m go̠t́aere ma bogege, ar baṅkhan e̠kkalteye dhum utạrkoa. Me̠nae, Nit́ hõ ạuripe isina? Cet́pe kạmi kana nun hạbić? Cet́pe cekayet́ tahẽkana? Bela do̠ bape ńe̠le kana, se̠ re̠ṅge̠ć bela do̠ bape baḍaea? Ado̠ko metaea, E̠ se̠, onka do̠ alo se̠m ro̠ṛlea. Kạmi kangeale, ado̠ kạmi kạmitege belaḱ kan khan, cet́e me̠na? Ar baṅkhan enan sim raḱ khongele kạmi kana. Ado̠e me̠n go̠t́ket́a, Cet́kope kạmiket́a? De̠n se̠ bhala hisạb uduḱạńpe, ar iń cet́koń kạmi akat́a dela hisạb iń uduḱapea. Ado̠ ạimạitaeye me̠nket́a, Onka hisạb tisạb do̠m alo ro̠ṛa. O̠ho̠m daṛelena, e̠nte amaḱ kạmi do̠ mit́ go̠ṭe̠ngete ńe̠l ńamoḱ kana, onate hisạb hõ̠m uduḱ daṛeaḱa. Ar aleaḱ do̠ aemaḱa ar khucrạ kạmi kantalea. Ar aleaḱ kạmi do̠bon jo̠m horayet́a. Oka khon hisạb do̠le lại daṛeama? Acha besge, gapalaṅ biḍạutalaṅa. Am hõ̠ gapa setaḱ sim raḱ khonaḱ tinạḱem kạmia, ona re̠t́ jarwaeme, ar iń hõ̠ tinạḱ iń kạmia, onań re̠t́ jarwakaḱa. Ado̠ daka jo̠mem hijuḱa, unre onako hisạb re̠t́ do̠ ạgu daraeme.

Ado̠e me̠nket́a, Acha besge, gapa ocoaḱ. De̠n teheńte̠t́ e̠m ho̠t́ạńpe. Ne̠tar do̠ Aghãṛ din, oka hõ̠ baṅ ṭhikạnoḱ kana. Mit́ ghạṛitege ạyuboḱ kana. E̠ne̠ge je̠ḍe̠r akan lekam ạikạua, ayo̠go̠! Tikin go̠t́enge. Ado̠ erateye me̠nket́a, Inạ baṛe me̠nme se̠. Ado̠ cedaḱ hisạb do̠m khoj kana? De̠n ona reaḱ hisạb batlaoańpe ar ińaḱ kạmi ńe̠lpe. Ado̠ amge tho̠m tokraṛ kana. Ado̠e me̠nket́a, Acha besge, gapanoḱ hisạbbo milạutabona. Ado̠ sạri dosar hiloḱ uni he̠re̠l ho̠ṛ do̠ sim raḱre kaḍae aṛaḱ idiket́kote e̠noḱe joṛaoket́koa. Ado̠ manḍae lạhut́ket́te busuṕe gidiket́a, te ṭạnḍiket́ae, hạr samṭaoket́ae. Ado̠ tikinen khan, oṛaḱte daka jo̠me he̠ćena. Ado̠ pạhil leka onkageye ruhet́et́koa. Ado̠ erataeye me̠nket́a, Hape̠, ạuriń dakaea. Ar holam me̠n akat́a, Gapa do̠ hisạbbon uduga. Ado̠ de̠n udugme ar iń hõ̠ń uduḱama. Ado̠e metadea, Ma hisạbtińme. Sim raḱ kaḍań aṛaḱ idiket́koa. Ado̠ inạ reaḱ mit́ go̠ṭe̠ne re̠t́ket́a. Ado̠ hoṛo chiṭạukateń e̠nket́a. Ado̠ inạ reaḱ mit́ go̠ṭe̠ne re̠t́ket́a. Ado̠ busuṕ iń giḍi giḍiket́a. Ado̠ inạ reaḱ mit́ go̠ṭe̠ne re̠t́ket́a. Ado̠ ho̠ṛo̠ń teket́a. Ado̠ inạ reaḱ mit́ go̠ṭe̠ne re̠t́ket́a. Ado̠ ho̠ro̠ń hạr puńjiket́a, ado̠, oṛaḱteń he̠ćena. Inạ reaḱ mit́ go̠ṭe̠ne re̠t́ket́a. Ado̠e metadea, ma lekhae-tińme, tinạḱ re̠t́ hoeyena me̠nte. Ado̠e lekha baṛaket́tae do̠ turui go̠ṭe̠nge. Ado̠e me̠n go̠t́ket́a, Ma ńe̠lme, samani utạr iń kạmiket́.

Ado̠e metadea, Ona ma e̠ke̠n mit́ lekan kạmi kange, judạ tho̠ bam kạmi akat́a. Ona ma e̠ke̠n hoṛo reaḱ kange. Ado̠ uni he̠re̠l ho̠ṛ ạḍi garteye ro̠ṛ go̠t́ket́a, Am do̠ okor cet́ko judạm kạmiket́a. De̠n  se̠ bhala hisạb uduḱańme. Ado̠e re̠t́ jarwa akat́ tahẽ̠kana. Onako re̠t́ uni samaṅre ạgukateye giḍi go̠t́kat́a. Are metadea, Ma lekhaetińme. Ado̠ he̠re̠l ho̠ṛe me̠nket́a, Baṅa, e̠ke̠ e̠ke̠te hisạb lại pạhilạńme, e̠nkhanteń lekhaetama.

Ado̠e me̠nket́a, Acha besge; ma nãhãḱ mimit́ go̠ṭe̠n pharak horaeme. Sim raḱ hoṛoń huṛuńket́a – mit́. Racaṅ jo̠ḱket́a- mit́. Gurić iń giḍiket́a – mit́. Daḱ iń ạguket́a – mit́. Thạri bạṭikoń mańjao sapha ạguket́a- mit́. Gidrạko daḱ mạnḍiteń bodhaoket́koa- mit́.  Gupiko ar sẽ̠ṛã ho̠ṛko baskeaḱ iń e̠m baṛawat́koa – mit́. Culhạń chõ̠cket́a – mit́. Se̠ṅge̠l iń jolket́a – mit́. Daḱ iń basaṅ ket́a – mit́. Dakań ạ̃ṛĩć ãṛgoket́a – mit́. Tuṛi aṛaḱ iń sit́ ạguket́a – mit́. Utuket́ań – mit́. Daka utukoń hạṭińket́a – mit́. Ado̠ nẽ̠ḱẽ̠ń e̠m baṛawako kana – mit́. Ado̠ ma bujme, mit́ lekan kạmi kantińa se̠ judạ judạge? Arhõ rel gumko renaḱ ma bạń lạiet́ kan. Ado̠ ma lekhaeme. Am do̠ onkatem metań kana, cet́kom kạmi kana me̠nte. E̠nte bhala ạimạiaḱ kạmi do̠ kho̠ro̠ć horaḱ kana se̠ jo̠m horaḱ kana. Ado̠ oka ṭhen hisạb do̠m uduḱ daṛeaḱa? Daḱem lo ạguket́ge, inạ hõ̠ mit́ ghạṛitege caba baṛayena. Muńjrạ tho̠ bạnuḱan. Ma ado̠ lekhaeme.

Ado̠e lekhaket́ do̠ pe̠ ganḍa pea hoyena. Khange cet́ hõ̠ bae ro̠ṛlet́a, tiruṕ hapeyenae. Ado̠ e̠n hiloḱ khon ạimại dhomkaoko do̠e bạgi utạrket́a. Ado̠ erataeye me̠nket́a, Alo se̠ e̠kkalte saegat katha do̠ ạimại hũyãte alope metalea. Ale hõ̠ jo̠to̠aḱgele kạmi kana. Ado̠ sedaere oka lekate co̠ṅ niạ sioḱ ar oṛaḱ daṕ ar rumoḱ, niạ do̠e baro̠nkat́lete bale jo̠ṭe̠t́et́a, ar baṅkhan jo̠to̠ge tho̠le kạmi go̠ṛo̠ape kangea.  Ado̠ e̠nre hõ̠ oka lekate co̠ṅ siń sạṭuṕge iạ ạimại, iạ ạimạipe ruhet́ akale tahena. Ado̠ mase̠ bhala aleaḱ kạmige ńe̠ltalepe. Ar baṅkhan e̠nte niạ sioḱ chaḍakate kạmikaḱre do̠bon pherao hataṛoḱa se̠ cet́a? Ado̠ eratae unạḱ hạbiće ro̠ṛ idiket́re hõ̠ nui he̠re̠l ho̠ṛ do̠ cet́ge bar ro̠ṛlet́a. Ado̠ o̠ne̠ onkate uni khacaṛ he̠re̠l ho̠ṛ do̠e bhagao ocoyena, ado̠ e̠kkalteye seta baragena. Seta o̠ne̠bon le̠hakoa, to̠be̠ko jo̠ma. Ado̠ onkage abo he̠re̠l ho̠ṛ do̠ ạimạiren seta kanabo. Tinre ạbukoḱko metabona, un utạrbon jo̠met́a.

Source: Santal Folk Tales




E Ho Juạn

E ho Juạn

Koclon ocoḱkan jạtiaḱ homor raḱte

Nit hõ cedaḱ

Bạnuḱ tama audhạn?

Goć gopoć ar jabor dokhol

Kạmi kanko soetanren dol

Ńeńel kan com baṅ co

Jạpit́ akadam nirodhol?

Lekcarako lạṭu lạṭu

Mil bạnuḱa kạmire

Onko gema eṭkeṭõṛẽ

Reńgeć koaḱ Bhạlạire.




Hạti

Janwar do celeko metakoa? E gidrạko! Mimit́ hoṛ oṛaḱre ek do gại ḍaṅgra, ekk do merom bhiḍi, ek do sukri menaḱkotaoea. Ar bạnuḱkotapere hõ atore tho menaḱkogea! Ponea jaṅga menaḱtakote pon jaṅgawan janwarko metakoa. Hạtipe ńel akat́koa? Uni naksarey ńeloḱ kan uni doe hạti kana. Hạti do pon jaṅgawan janwar kanako. Hạti do gại ḍaṅgrako khon do ạḍitet́ko lạṭua. Napṛaḱ hạti do gel moka hạbićko usula.

Hoṭoḱ do ạḍi khaṭogetakoa, ar sunḍtako ma tawar tawar jeleńge. Sunḍ mucạt́re do ạḍi mońj khuipạḱgetakoa. Hạti do sanaleko khan, sunḍ do onte note lawaḱ lạtińko hurlạ daṛeaḱa, ar jãhãnaḱ saṕkateko lebda daṛeaḱa. Sunḍre ạḍi daṛe menaḱtakoa. Lạṭu lạṭu dare ḍạrko or cagat́ daṛeaḱa ar moṭa moṭa munḍhạt́ hõko tul idi daṛeaḱa. Hoṭoḱ khaṭogetakote sunḍtege jomaḱko rakaba. Sunḍte daḱ ńũi jokhećem ńelleko khan dom mạluṅ utạrḱoḱa. Sunḍ mucạt́e bhugạḱ menaḱa, ar ona do mũ kana. Mũtege daḱ hõko surkạu adera, ar sunḍ kuṛbạṅkate mocareko soloṅ got́kaḱa. Onkage sunḍtege hoṛmore hõ daḱko phurkạujoṅa, ar baberko reaḱ tonolkoko raṛa daṛeaḱa. Napṛaḱ napṛaḱ barea sonḍa ḍaṭa menaḱtakoa, ona do ạḍitet́ keṭećtakoa. Onakin ḍaṭate do akoren bạiri tạruṕ emanko soboḱ cagaṛkoa.

Lutur do ḍhalkagetakoa. Onatege hoṛ hopon dobon mena, “ Hạti do haṭaḱ leka lutur menaḱtakoa”. Ar mẽt́kin do hoṛmo hisạb ạḍi kạṭićgetakoa. Hạti do saḍe ańjom ạḍiko kusiḱa. Jãhãnaḱ mõńj saḍeko ańjomle khan, ạḍi rạskạko taṛama; baṅkhan eṭaḱ okte do gaṛdham guṛdhumko taṛama, ar roṛ hõko bujhạua.

Hạti do daḱre hõko paera daṛeaḱa. Paeraḱ jokheć sunḍtet́ do coṭteko tulkaḱa. Ạsul hạtiren mit́ṭen joḱtonić menaea. Uni doko metaea “ mạhut”. Unige jomaḱ doe ṭalaoea. Mạhutaḱ hukum lekae calaḱa. Sedae do lạṭu lạṭu raj hoṛ hạtiko dohoyet́ko tahẽkana. Hạti do ḍạr baklaḱ ar sakamko joma.




Dare Rohoe Reaḱ Porho

Mit́ dhao mit́ṭen raj do sendra calaḱ sanakedea. Khange ać soṅgeten tin uḍi kạmiạkoe soṅgeket́koa are oḍokena. Senoḱ senoḱte hor aṛe ńõḱre mit́ṭen haṛam tuluće ńapamena. Uni haṛam do ul dareye roḱhoe kan tahẽ kana. Uni raj soṅgeten onko kạmiạkoe metat́koa, “ Mase nui lelha haṛam ńelepe, ać do jạniće menjoṅ kana, nit hõe juạn hoṛ kana, ar ona dare reaḱ jo jom ńam lạgit́ ḍher din jivet́e tahena asoḱ kan.”

Onko do uni haṛamko beṅget́adea, arko landaket́a. Inạkate raj do uni haṛam ṭhene sen sorena, are kulikedea. Tinạḱ umer hoyoḱ kantama? Uni haṛam do raje roṛ ruạṛadea, “ Iń do irạl gel serma umer kạnạń”.

Raj arhõ uni haṛame metadea, Tinạḱ serma arhõ jivet́em tahente noa dare dom roḱhoe kana? Noa dare reaḱ jo do oho com jom ńamle. Cedaḱ ado unạḱ dom haronoḱ kana?”

Uni haṛam do ạḍi mạhir aṛaṅte raje roṛ ruạṛadea. “ Sạrige noa dare reaḱ jo do ohoń jom ńamlea. Menkhan dare rohoe do ạḍi lek kantabona. Ente nitoḱ okako dare reaḱ jobon jomet́ onako dare do aboren baba, goṛom babatekoko rohoelet́a. Onako aloko rohoele khan ohobon jom ńamlea. Nit iń hõ noa dareń rohoet́a, ado ińren gidrạ”.

Raj do uni haṛam hoṛaḱ roṛ ańjomte, ạḍi ãṭe mạluṅena, are rạskạyena, ar ạḍiye sarhaokedea.




Santal Ạricạli Lakcar Rạkhi jogaore Maejiu koaḱ jopoṛao ar jạruṛtet́

Ạdibạsiaḱ ạgil legcar porbosti ar rukhiạ maejiuaḱ bạjhuạ selet́ goṭa dhạrtiren sanam pạrsi ar jatiạr koaḱ legcar bańcao dohoe lagit́ jug khon ge daman dạyiḱ ko manao ạguet́ kana maejiu ko. Legcar do mit́ṭen jatiạraḱ Tangible ar Intangible legacy ( ạgil hapram ko ṭhen khon heć agu akan) se dhara, one oka do mit́ṭen jạtiạr aćre ren bõspirhĩ ko khone ńama. Mit́ṭen jạtiạraḱ legcar sãohẽt́ do barya thamgạḍi cetanre teṅgu akana mit́ do hoyoḱ kana “Tangible legcar” one oka do jak-joṭedoḱ, Jeleka unko niṭ akan jatiạraḱ oraḱ-duạr reaḱ dhoron, duruṕ-tingun se unkoaḱ benaoaḱ ko, jumi reaḱ dhoron, puthi, hunạr, bebohar jinis selet́ aema mare jinisko. Ar mit́ṭen do “Intangible legcar”  one oka do bahre re baṅ ńelńamoḱ menkhan unko niṭ akan jatiạraḱ folklore se gam-kudum, ạri-cạli, pạrsi ar ạkilte aṭkaroḱa. Legcar reaḱ sanamako noa bisoeko reaḱ dhara idi doho jahaẽ jatiạraḱ ạgil legcar rukhiạ porbosti reaḱ ge umultet́.

One oka do mit́ṭen maejiu ać aḱ jingi reaḱ jotoaḱ dhapre  tinre do adh-juan, tinre do juan, tinre do gogo, baṅ do groom burhi hoe kate gharońj metakme sãotare nij legcar porbostire, beohar/hewa, pạtiạr-mon doho ar tayom daram ren ko lagit keṭećtet́ reaḱ mạruk ko dohoeda. Jodi hõ Ạdibạsi sãotare legcar hewa se hara-buruire maejiu-herelaḱ selet́ do mit́ soman ar dene-banaraḱ sạbit́ menoga. Ạdibạsiaḱ kisim reaḱ rehet́ te Tangible legcar reaḱ haṭń lekate akoaḱ oraḱ goṛhon reaḱ begartet́, kisimtet́ do ạgil legcar reaḱ haṭiń. Mit́ṭen santal ato-ṭola do ạdi algatege eṭaḱ ato-ṭola khon begaroaḱ. Hasa oraḱ korenaḱ bhit́re leńjer potaore santal maejiu aćaḱ mon reaḱ naksa Intangible se uko legcar ko sodora. Hasa oraḱ reaḱ goṛhon asol jhakao dhạt ar aḍepase sapa-sapi santal jatiạr likhon goṛhon edako okado keteć tite ko saṕ dohoakat́ santal maejiuko.

Santal ato se ṭola orom reaḱ armit́ṭen asol cinhạ do hoyoḱ kana “Mạńjhi than” “Mańjhi haramaḱ cinhạ” one oka do Mańjhi haramaḱ oraḱ samaṅre tãhen. Santal ato-ṭolako ạyur lạgit́ mimit́ goṭen santal ato-ṭolare meneḱa Mạńjhi porisod ar noa ren mukhia doe hoyoḱ kana “Mạńjhi”. Ar noa “Mạńjhi than” tear, potao ar jotonre menaḱa santal maejiuaḱ bhumika. Noa chada santal salat́ uttar-pachim nakha reaḱ eṭaḱ Ạdibasi ato-ṭla reaḱ amdaj joto ghãrojre ge bises jonoḱ unko ko beobohara. Ona do hoyoḱ kana “cirạm jonoḱ”. Bajarre baha jonoḱ, nạ̃ṛkoṛ reaḱ jonoḱ ma bogete ńamoḱ. Menkhan noa lạe calaḱ kanaḱ jonoḱ tear lagit́ santal maejiuko do gaḍa aṛe se patharre sirạm dạndhi khon dãṛã dãṛãte ko cirạ aguya. Noa sãote jạruṛ bisoe do hoyoḱ kana unko do tishõ sirạm dạndhi selet́ do bako tut́ aguya menkhan aḍi jotonte mit́ṭeć mit́ṭec kate sirạmko cirạya. Jemon daṛe reaḱ khuti alo hoyoḱ boroṅ kalom se tayom serma arhõ bạṛti bạrtiko cirạ daṛeaḱ. Ona sirạm ạgu kate hot́ ar rohoṛ kate jonok galaṅ reaḱ gạkhurtet́ do santal maejiu ko nij gharońj khonge ko cet́eda. Noa din hiloḱaḱ baoboharaḱ bises jonoḱte santal maejiu ko do oraḱ ar chaṭka ko joḱ sapaeda. Ona chaḍa raca gurić kạmi re siram jonoḱ do ạprug one oka  raca mojge tahẽn. Santal selet́ eṭaḱ eṭaḱ Ạdibạsi maejiuko oraḱre tahẽn okte  khijur sakam reaḱ pạṭyạ galaṅ ko kusiaḱ okado ạgil kuṅkạl reaḱ nạmuna tet́Ạdibạsi maejiuaḱ nipun  tẽhẽń hõko jiaṛ dohoakada. Intangible legcar”re aema mahto bisoe ko menaḱa. Oka do maejiuko jahan cecet́ ṭhại re cet́ se jahan ssunidriṭo goṭ̣awaḱ lekate do baṅ. Menkhan mit́mit́te gharońja ar sãotare heṛan kạmite ko bhijạu idiyeda. Jahãṭaḱ jatiạr ge oprom reaḱ eṭaḱaḱ rehet́ do hoyoḱ kana pạrsi. Noa tayom do hijuḱa folklore se gam-kudum ar sãota reaḱ kạhtuk akel.

Ạdibạsi sanam jatiạrkoaḱ ge menaḱa nij go pạrsi. Pạrsi bisoe tinre hijuḱ un do pahilre ge okoeaḱ bhumika hijuḱa uni doe hoyoḱ kana gidrạ ren gogo. Cedaḱ je, gidrạ eṅgat kukhire doho khon ehoṕ kate janami ar gidrạ haraye belare mit́ṭen maejiuaḱ bhumika besimạ. Jion cạrit lekate maejiu kukhire gidrạ dohoye lekman. Eṅgat kukhire tãhẽn okte  eṅgat são gidrạwaḱ bukạ sećte gidrạ do jomaḱ ńama kate hoṛmo sećte haraḱ são sãote gidrạwaḱ hataṅ aćtegi parsi reaḱ aṛṅe aṭkar dareyaḱa. Congnitive Nuroscientist Eino Partanen of the University of Helsinki – reaḱ gobesona lekate- nij tite moca bond kate jahan katha ṛoṛ lekhan cet́ leka aṅjomoka ṭhik onkage bond katha reaḱ aṛaṅ gidrạ uni eṅgat kukhireye aṅjom ńamae ar aema aṛaṅ eṅgat bhạrti dosare aṅjom katege uni doe janamoa. Gidrạwaḱ parsi baṛhon/bolman ehoṕoḱa ać eṅgat kukkhi khon one okado  bhạṛti hoṛmo okte reaḱ mucạt́ 10 haptare hoyoḱ, noa do Sweden ar USA reaḱ gobesonare rakaṕ heć akana. Noa khatirte ge mit́ṭen bhạṛti hormo oktore ona sãote caecolon, pusṭi jomaḱ, jirạo joto bisoe ge adi daman kana cedaḱ je jotowaḱ ko ge gidrạ cetanre joto dhomos paraḱa. Gidrạ janam tayom acy gogo oka pạrsiteye ṛoṛa ona pạrsige gidrạ hõe ceda. noa belare mit́ṭen gidrạ do pạrsi ceda ać go-baba, aḍepaserenko ar gidraren gatiko ṭhen khon; oke são uni do ḍher oktoe khemao. Gidrạ do nonkate ać go pạrsi cecet́e ehoboa,oka dp mit́ṭen maejiu daman bhumika paloneda. ( Ol tuṅgeḱa)…




Lalociạ Seta

Mit́ṭen laloc setae tahekana. Mit́ din mit́ reṅgeć hoṛaḱ daka oṛaḱ khon jel kuṭie kombṛo keda. Ar ona jel do mocare ger kateye dạdạṛ kan tahekana. Ona jel kuṭi jojom lạgit́ mit́ṭen ṭhạianaḱ jaegae ńańam kan tahekana. Mocare jel tahe okte rege uni seta do mit́ṭen daḱ ạtuḱkan gaḍa cetan sako teye paromoḱ tahekana, Ar paromoḱ okte uni seta do latar daḱ seće koyoḱ ket́ khan ać leka ar hõ mit́ṭen seta jel kuṭi ger akat́e ńel ńam kedea.

Uni seta do bar kuṭi jel hoyoḱtaea menteye menjoṅkan tahekana. Ona iạte ạḍi usạrate uni seta do aćaḱ gatere BHU- BHU kateye dongot́ kada, ar ńelme unrege ona moca reaḱ jel do ńurhạyen taea ar daḱre ạtu senen taea. Ar onkate uni laloc seta do jel kuṭiye at́keda, mit́ṭen jel kuṭi hõ bae ńam daṛeada, ar onkate sanamaḱe at́keda.