Isoraḱ Bhor

Alom landaea

Reṅgeć hoṛ ńelte

Alom rạskạḱa

Kisạṛgeam mente

Alom lajaḱa.

Lelhako soṅge ropoṛoḱ

Mit́din hiloḱ cet́korecoṅ

Onkogeko jạruṛoḱ

Beṅget́akome aḍepaseren

Reṅgeć nacar hoṛ

Tobem ńama coṭkhonaṅ

Isoraḱ Bhor.




Ti Tiạrtam

Aghãṛ cando tiyoḱ lenkhan monre ạikạu Botor,

Reṅgeć nacar hoṛ koaḱ cet́ dosa co hoyoḱ

Niạ reaṛ te him utạroḱ hoṛmo reaṅ jaṅ

Thar tharaoḱ kan goṭa hoṛmo jiwi oḍoṅoḱ kan.

Jaoge noko nacar hoṛko cetan

Duk haron hoe – bharḍu paromoḱkan.

Hiṅsạ bạḍạe bạgi kate dela onko pheḍ re bo

Niạ rabaṅ bo tiṅgo daram.

Ona lạgit́ de amaḱ goṛo ti tiạrtam.




Meskoć

Meskoć

(1)

Biḍạu Re Phel Reaḱ Karontet́:

Baba: Am ma coṅ metaḱ me tahẽn, biḍaurem pas lekhan ḍuluṅ gạḍiń kirińama.

Gidrạ: Hẽ, menlet́geam.

Baba: Enrehõm phel keda! baṅ Paṛhao kate cet́em cekaet́ tahẽkana?

Gidrạ: Cedaḱ, duluṅ gạdi calao iń cet́et́ tahẽkana.

(2)

Cet́lekate ṭaka lekha lekhan bạṛti subitạ:

Ạkhrińić: Nõḱõe, thoṛa ojon re ko̠m nõḱiń emat́mea. Oṛaḱte idi subitạ hoyoḱtama.

Polṭu: Nõḱõe ṭaka.

Ạkhrińić: A re, hako reaḱ dam ma mit́ sãe ṭaka, gel ṭaka cedaḱem emạń kana?

Polṭu: Ṭaka ṭhoṛa kom ńoḱiń emat́mea. Je̠mon lekhare subitạ hoyoḱtam.




Sim Hopon

Mit́ din mit́ṭen kạṭić macha sim hopon ać gogo tuluć gudṛi khone oḍoṅ ena. Oḍoṅ torage sim kisạṛ samaṅre tiṅgu akankin ńam kedea. Khange sim eṅga do aćren hopone metadea “ nui do alaṅ ren mạlik kanae. Jãhãtinregei hoho am nui ṭhenem dạṛ edea. Ente nuiaḱ dayatege bańcao menaḱlaṅa”. Sim hopone roṛ ruạṛadea “ ṭhikgea”. Sim kisạṛ do unkin khudie eraḱkina. Ar unkin  do khot́ – khot́, ciạṕ – ciạṕ ate jojomkin lagaoena. Inạ tayom sim hopon ar sim eṅgat do barhete daṛankin oḍokena. Dãṛã dãṛãte samaṅre mit́ṭen pukhrikin ńamkeda. Ać gogoe menkeda – “ E beṭa noa do pukhri kana. Pukhri re do alogem pheḍoḱa, baṅ khan dom unum gojoḱa”. Sim hopone menkeda – “ ṭhikgea”. Hors en idiyena. Ar sim eṅgat do aema lekan sikhạuna aćren hopone cet́adea. Ar sim hopon hõ jotoaḱge lutur kiṛbit́ kateye ańjomeda. Baṅgei ạṛisoḱ kana. Jãhãnaḱgei ńeloḱ met́ lonḍo – lonḍo kateye ńeleda.

Ente niạge pạhil dhom gudṛi barhei oḍoḱ akana. Hoṛ aṛere menaḱ hạrić – pạsir jomaḱ cet́ leka jom lagaḱa, sim eṅgat do aćren hopone cet́ adea. Metadeai – “ Pạhil re nonkam paskaya, adom joma”. Sim hopone menkeda “ ṭhikgea”. Hante nate dãṛã baṛae re koyoḱ baṛae jokheć sạṅgińre mit́ṭen biṛ gajaṛ kin ńam keda. Sim eṅgat doe menkeda – “ Hanem ńeńelkan ona do bir kana, onḍe do aema lekan jojom janwar menaḱkoa. Maṭ maṭ onḍe alom boloḱa. Baṅkhan do jom re hõ ko jom megea. Sim hopon do bohoḱ mit́ aṛe koce kateye menkeda ṭhikgea. Aḍepaseren aema sim hopon mit́ tuluć ko gateḱ kan tahẽkana. Mit́ ghạṛi tayom jhogṛaḱ ko ehoṕena. Khange sim eṅgat aćren hopone metadea – ar hankum ńelet́ko kan jhogṛaḱ kanko onko leka alom jhogṛaḱa. Bạṛić hopon tuluć hõ hõ alom gateḱa. Baṅkhan am hõ paseć onko leka bạṛićaḱ em cet́a. Sim hopone menkeda ṭhikgea. Pạchim seć siń candoe unumoḱ kan tahẽkana ar araḱgey ńeloḱ kana. Aćka ge gajaṛ khon toyoko raḱ got́ keda hukka hua. Ać gogoe menkeda dela usạrate baṅkhan toyo doko jom laṅa. Sim hopone menkeda dela.

Sikhạuna

Abo do aboren gidrạ kạṭićre cet́ leka bon cet́ akoa. Onkageko hara buruḱa. Ente kạṭić re jãhãnaḱ gebo ńel cet́ akoa, ona geko pạtiạuḱa. Mit́ṭen katha menaḱa “ loha jokhon leher tahẽna, un jokheć amaḱ sana leka goṛon em em daṛeaḱa. Loha keṭeć lenkhan amaḱ sana leka goṛon bam em daṛeaḱa. Cet́ leka kạṭić akana onkage tahẽna. Ar hõ bon ńela sim jãhãnaḱge paska kateko joma onkage abo hõ kạmi kate jom lagao abona. Sim eṅgat jemon aćren hopone metadea sim kisạṛ batao lạgit́ onkage abo hõ aboren gidrạ ko bon meta koma – Isor bataoe lạgit́.




HAHAṚA

Hahaṛa janam tae

Hahaṛa kạmi tae

Hahaṛa gujuḱ tae

Hahaṛa beret́ tae.

Ạḍi maraṅ hoṛ kanae

Ạḍi maraṅ daṛe tae

Ạḍi maraṅ daya tae

Ạḍi maraṅ dulạṛ tae.

Dhạrti teye hećena

Manwa lạgit́e alayena

Miridos mayam joroena

Puruchun kạmi purạuena.

Hoṛ ńutumteye nindhạuena

Hoṛ ńutumteye nacarena

Hoṛ ńutumteye dukena

Hoṛ ńutumte jione alaekeda.

Okoyaḱ noa hahaṛa dulạṛ?

Okoyaḱ noa hahaṛa kạmi?

Okoyaḱ noa hahaṛa katha?

Uniaḱ ńutum Jisu Mạsi!




Mitṭen Lelha Ṭuạr Koṛa

Sedaere, kathae, mit́ṭen ṭuạr koṛae tahẽ̠kana. Ado̠ bại bạite uni gidrạ do̠e hara idiyena; me̠nkhan jãhãnaḱ kạmi eman se̠nte do̠ ḍhere lelhagea. Mit́ dhao eṅgate kulikedea, Henda go̠, ińaḱ bapla do̠ hoe akana se̠ baṅ? Eṅgat do̠e metadea, Amaḱ bapla do̠, bạbu, gidrạre hoe akantama phalna atore. Ado̠ uni koṛa do̠e me̠nket́a, De̠n go̠, sạtu sambarạńme, pańja ạguyeạń. Ado̠ uni eṅgatte̠t́ do̠e sạtu sambaradea. Ado̠e calaoena; calaḱ calaḱteye pańja ńamket́a bạhu oṛaḱ, ar onko do̠ jãwãe gomke me̠nteko ataṅ daramkedea, arko peṛa baṛakedea khub leka. Ar tayo̠mteye pe̠ṛa bhagaoen khan do̠e metat́koa, Calaḱaliń, bidạkạlińpe. Ado̠ko bidạkat́kina. Uni koṛa do̠ lahateye oḍokena, ar uni kuṛi do̠ ạḍi tayo̠m. Ado̠ uni koṛa do̠ mit́ṭen dare buṭạre duṛuṕkateye tạṅgi akadea, are ńe̠l daramedea. Ar uni kuṛi do̠ dustur lekako sindur go̠t́adea. Ar cạndire jo̠ro̠ṅ jo̠ro̠ṅ sindur ńe̠lket́te uni koṛa do̠e me̠nket́a, Bạhu me̠nte mań idiyede, me̠nkhan bo̠ho̠ḱ paṛaḱentae do̠; nui do̠e gujuḱa, bae bańcaoḱa; bạń do̠ho̠yea, nui do̠ń bo̠do̠lea.

Ona takrege mit́ṭen ho̠ṛ ona ho̠rte mit́ṭen ḍaṅgrae idiye kan tahẽ̠kana. Khangeye metadea, Dini ho, nui ḍaṅgra do̠ imạńme, nui iń do̠ń emama. Uni ho̠ṛ hõ̠e kusiyena. Ado̠ uni ḍaṅgrae hataokedea. Ado̠ calaḱ calaḱte mit́ṭen ḍạḍi lekae ńamket́a, ar o̠nḍe̠ye jirạu ńõ̠ḱena; khange uni ḍaṅgra do̠ dustur lekae aḍoyet́ kana. Ado̠ uni koṛa do̠ uni ḍaṅgrae be̠ṅge̠t́ae kana are me̠nket́a, Iń bạhu do̠ bo̠ho̠ḱ paṛaḱentaea, onateń bo̠do̠lkedea, ar nui hõ̠ nitoḱ do̠ lać bo̠go̠ćentaea, o̠ho̠e bańcaolena; nui hõ̠e gujuḱgea, bạń do̠ho̠yea nui hõ̠. Onakoe mo̠ne̠joṅ tak khange mit́ ho̠ṛ ona ho̠rteye hijuḱ kana, mit́ṭen me̠ro̠me idiye kana. Khangeye metae kana, Henda ho, nui me̠ro̠mem e̠mkoḱa? Nui ḍaṅgrań emama. Uni ho̠ṛ do̠ ạḍiye kusiyena. Khange uni me̠ro̠me hataokedea, ar ḍaṅgrae emadea. Ado̠ calaḱ calaḱte mit́ṭen gaḍae ńamket́a, ar o̠nḍe̠ do̠ jo̠m lạgit́e duṛuṕena, cet́ko co̠ṅko kol akawade nạihạr khon, ado̠e jo̠jo̠m kana, ar me̠ro̠m do̠e to̠l akadea. Ado̠e jo̠jo̠m kan tuluć uni me̠ro̠me be̠ṅge̠t́ae kana, ać cet́ leka mocae laṛaoet́a, me̠ro̠m hõ̠ akoaḱ dustur lekae pạḱgur kana. Khane me̠nket́a, Nui me̠ro̠m do̠ ya, ińe besaoiń kan do̠, bań do̠ho̠yea. Ado̠e jo̠m baṛaket́teye jirạu akana. Ińạḱ  khange ho̠ṛ mit́ṭen konḍhae idiyet́a. Khangeye metadea, E̠ ho, ona konḍha imạńme, iń do̠ me̠ro̠m iń emama. Khange uni ho̠ṛ do̠ konḍha bo̠do̠l me̠ro̠me ńamkedete ạḍiye rạskạyena. Khange ado̠e calao idiyena ar oṛaḱe tioḱket́a.

Ado̠ ạḍi rạskạte konḍhae ge̠t́ket́a, ar aćgeye utui lạgit́ karahere bhoraokate khange khube jolaḱ kana; tayo̠mte ona do̠ le̠yen khan ona do̠ se̠ṅge̠l tạpiste khub khad he̠ḍe̠jok kana. Ado̠ uni koṛae me̠net́a, Ạijo, iń do̠ me̠ro̠m se̠ celeye mitạń kana, onateye bo̠d bodaoạń kana. Arhõ̠e jol jolaḱ kana, ar onka khad khadge he̠ḍe̠joḱ kana. Khane me̠nket́a, Alom bo̠d bodaoḱa, baṅkhan iń tawaḱ ge̠jermea. Me̠nkhan tinạḱe jolaḱ kan, unạḱge onka saḍe kana. Ado̠ edrete racateye kuṭuṅ oḍokket́a, are tawaḱ ge̠je̠rket́a, are me̠nket́a, Ma nitoḱ do̠ bo̠d bodaoḱme. Ado̠ uni koṛaren eṅgat jo̠to̠ uniaḱ katha ańjo̠mte ar ona kạmi ńe̠lte ạḍiye mo̠n dukena, are metae kana, Cekate, bạbu, unạḱ do̠m lelhawa? Cet́ lekatem ạsuloḱa? Ado̠ tahẽn tahẽnte hoṛo iroḱ din tioḱena. Ar uni koṛa do̠ cet́ kạmi hõ̠ bae baḍaea, cekate hoṛo hõ̠ko ira ona hõ̠ bae baḍaea. Ado̠ uniren eṅgat do̠e metadea, Do bạbu, datro̠m idite hoṛo iroḱ calaḱme. Khange uni koṛa do̠ datro̠m saṕkate hoṛo khe̠tteye calaoena, ar datro̠m do̠ hoṛo budạ ṭhene do̠ho̠ket́a, are me̠nket́a, Ma khub iroḱtalaṅme; iń do̠ dakań ạguia oṛaḱ khon.

Ona me̠nkateye calaoena oṛaḱte. Ado̠ eṅgat do̠e kulikedea, Tinạḱ e̠m irket́a, bạbu? Uni do̠e me̠nket́a, Datro̠mgeń me̠n oṭo akawadea, khub leka iroḱtalaṅme, dakań ạguitalaṅa; de̠n bar bakhra daka imạńme, datro̠m jạnić re̠ṅge̠ćedea, calao go̠doḱạń. Khange uniaḱ katha leka eṇgat do̠ bar bakhrae emadeteye calaoena. Ado̠ se̠nkateye ńe̠lket́a, baṅ ir akana, enkage menaḱa. Ado̠e me̠nket́a, baṅ do̠ teheń do̠e ruạḱ kan, ona iạte baṅ iroḱ kan. Khange datro̠m saṕkateye tunumket́ do̠ lo̠lo̠ kan, ado̠e me̠nket́a, Uh, ruạḱ kantege bae irlaḱa. Ado̠e me̠nket́a, Cekateye bogeḱa? Ado̠ mit́ṭene hudisket́a, Baberte pạsikate kũireń ãṛgoea, pase̠ye bogeyenge. Sạrige datro̠m baberte pạsikate kũireye ãṛgoket́a; ado̠ daḱre topoyen khan do̠ reaṛena; ado̠e me̠nket́a, Nit do̠e bogeyena; e̠nte lo̠lo̠ do̠ cabayena, reaṛ kanae. Ona thoṛa din tayo̠mte eṅgatte̠t́e ruạyena, khange ado̠ disạ he̠ćadea, baṇma, Mit́ dhao datro̠me ruạyenre iń do̠ kũireń ãṛgoket́a are bogeyena, to̠be̠ nitoḱ nui hõ̠ń onkale khan do̠ pase̠ dhorageye bogeḱa. Ona me̠nkate eṅgatte̠t́ ho̠ṭo̠ḱre pạsikedete kũireye ãṛgokedea. Khange uni eṅgat do̠e pạsikedeteye go̠ćena; are o̠r rakaṕkedere uni do̠e isiṛ akat́a. Khangeye me̠n go̠t́ket́a, Nitoḱ iń go do̠e bogeyenteye landawạń kana. Ado̠ o̠r rakaṕkateye ńe̠lkede do̠e go̠ć akan.

Khange me̠nket́a, Ho̠rko ma akoren go̠ć ho̠ṛ gaḍateko idikoa, iń do̠ okateń idiyea? Ho, iń do̠ buruteń idiyea. Ado̠ mit́ṭen  pạṭiạteye po̠ṭo̠mkedea, are he̠rme̠t́kedea, ar buruteye mohnḍayena.Ado̠e calao idiḱ kana; calaḱ calaḱte  ho̠rre tinre co̠ṅ eṅgatte̠t́ do̠e bujurena, ar uni do̠ e̠ke̠n pạṭiạte̠t́ge burureye giḍi oṭokat́a. Khane ruạṛ hijuḱ kana, ar ho̠rre eṅgatte̠t́e ńe̠lkedea, ado̠e me̠nket́a, O̠ko̠e ren buḍhi ho̠ṛ co̠e go̠ćente no̠nḍe̠ do̠ko giḍi akade, jạnić toyo eman nãhãḱko jo̠mea; cedaḱ co̠ṇ no̠nḍe̠ do̠ko giḍi akade? Iń go̠ hana buruteń idi oṭokade. Ado̠ bạgiadeteye ruạṛena oṛaḱte.

Source: Santal Folk Tales




Tạṅgi

Amem hijuḱa ińiń baḍaea

Sombhuri bạnuk monre,

Tirem hećena iń samaṅre

Rạskạeinań monre.

Aema katham lạiạdińa

Hukum koyem imadiń

Ona leka calaḱ lạgit́

Batao daṛe bạnuḱtiń.

Kạmi kedam, harketenam

Kosṭoenam iń lạgit́ge

Enhõ amre pạtiạu ińaḱ

Digdhạ menaḱ khạṭige.

Calaḱ oktem metadińa

Tahenme am suluk re

Tãhẽinań iń do amaḱ

Dosar hijuḱ tạṅgi.




Dulạṛ Piyạ

Do calaḱ me dulạṛ piyạ, do uni lạiaime,

Uniaḱ met́ muṭhạn tinạḱ ũihạranaḱ,

Uniaḱ met́ kin tinạḱ mayawan.

Do calaḱ me dulạṛ piyạ, do

Uniaḱ met́ha muṭhạn reaḱ Sarhao oṭo kaeme.

Uni lạiaime amaḱ joha kin do

Bera hạsur okte rimil leka,

Amaḱ luṭi kin do Kisṭu cuṛạ baha leka jeńget́ araḱ.

Do calaḱ me dulạṛ piyạ, do uni lạiaime,

Amaḱ moloṅ reaḱ ṭikli

Setaḱ tora rakaṕ cando leka

Ińaḱ moneye marsal leda.

Ente uni bae baḍaea ać

Noa kote tinạḱ mońj – e sajao akana.

Do calaḱ me dulạṛ piyạ, do luturre khai khoiai me,

Mạhir monte metae me,

Aben dene – banarge dulạṛ nạṛi teben tol akana.

Dulạṛ piyạ do lạiaeme, noa tonol do tis hõ

Topagoḱ reaḱ do bań

Tahẽna juge – jug jug mucạt́ hạbić.




Lebṛa Kạhũ

Ale oṛaḱ mutulre

Kạhũ cẽṛẽ menae

Sim hopon ńelte

Cạṛuṕ cạṛuṕ donae.

Sim hopon ńelte

Ulidaḱ joroḱ tae

Dilgema bạnuḱtae

Sim eṅga menae.

Ciạṕ ciạṕ sim hopon

Nana hunạr aṛaṅ

Kumbṛukoae mente kạhũ

Menaege kalaṅ ḍolaṅ.

Raḱ reaḱ dheć bạnuḱ

Eken ka – ka

Thạri perećem emai rehõ

Bae joma daka.

Jeńjle koḱae seta leka

Uni lebṛa kạhũ

Ạkhạiniwantei laga kede

Ale tala bạhu.




Boeha Dulạṛ

Ato reaḱ ńutum do Acinpur, ona atoren mit́ṭen Babaren barea hoponkin tahẽ kana, mit́ ṭenaḱ ńutum do Cunḍạ cõṛe ar mit́ Ṭenaḱ ńutum do Siril cõṛe. Din dinte unkin gidrạ dokin hara idiyena, menkhan oloḱ paṛhaoḱ do ạḍigan do bạkin baḍaekan tahẽkana, Enrehõ thoṛagan dokin baḍae kan tahẽkana. Lạṭu hopon do ać baba soṅge cas abadre ar emanteaḱ kạmi koreye goṛoae kan tahẽkana. Ar kạṭić boeha do bhạṅguạ geye tahẽ kante aćren bạṛić gateko soṅgeye gateḱ kan tahẽ kana, Onate bạṛić gateko soṅge gate gatete uni hõe bạṛićena, mit́ din do onko bạṛić gateko sãote mit́ṭen hoṛ doko goć kedea.

Ado onate thanaren pulis do uni kạṭić boeha Siril ńutuman koṛa laga lagate akoaḱ oṛaḱ teko laga idi kedea, ać dada cunḍạ do oṛaḱ regeye tahẽ kana. Adoe metae kana ‘bańcaoiń me dada’. Ado lạṭu boeha do kạṭić boeha ńelte daya hećadea, ado aćren kạṭić boehae metadea oṛaḱte bolokate ińaḱ aṅgrop horog me ar onem horoḱ akat́ mayamte gabao akan aṅgrop horoḱ kateye oḍokena, ado thanaren pulis uni saṕ kate thana teko ạgu kedea. Uniaḱ bicạr hoyena ar cunḍạ cõṛe dusiko hudis kedea ar phạsi reaḱ hukumko emkeda, ar thoṛadin tayom khange phạsi hoyoḱ reaḱ goṭa hoyena. Ado phạsi hoyoḱ mit́din lahare Siril ać dada do Siril ṭhen mit́ṭen ciṭhiye ol keda.

Dulạṛiạ, Siril

As iń dohoeda besge menaḱmea, ar mońjge tahẽnme, ente iń do am ńutumte jiwiń alae keda, ar oneń em akawat́me sada aṅgrop do tisge ona do alom gabao ocoea.

Niạge

Iń do dada tam

Cunḍạ cõṛe

Ona ciṭhi ol tayom uni lạṭu boeha doko phạsi kedea, ado bar pe din tayom uni kạṭić boeha ona ciṭhi ńam tayome paṛhao keda ar soṅge soṅgete thana ophisteye hećena. Ado thanaren pulis koe metako kana. Iń dada bodol te ińge phạsiiń pe. Unre pulis doko metadea am dada cunḍạ cõṛeaḱ phạsi do hoyen taya. Am do uniaḱ goć hoṛmo oṛaḱte iditae me, unre uni kạṭić boeha do mayaḱ muyuḱ ać dadawaḱ goć hoṛmowante Acinpur atoteye hećena, ar uni ać dada do oṛaḱ sor regeye hasawadea. Ona tayom aćaḱ jiṅgire oneye em akawade sada aṅgrop do tis hõ bae gabao oco leda.