Eṅgat́ ar Kuṛi gidrạ

Aema aema din laha re̠aḱ katha. Mit́ṭen ato re̠ mit́ṭen maijiu ać mo̠to̠gei tahẽn kan tahẽna. Jo̠kho̠n uni do̠ ạḍi kạtịiće tahẽlena, un kho̠nge uniaḱ do̠ kuṛi gidrạ hatao re̠aḱ sokh tahẽ kantaea.Mit́din setaḱ simraḱ okte̠ darire̠ daḱ e̠m okte̠ raḱe̠t́ tahẽkanae, are hudisoḱ kan tahẽkana jodi ińre̠n hõ mit́ṭe̠n huḍiń kuṛi gidrại tahẽlen khan. Tahole uni soṅge̠ geń gate̠ daṛe koḱa.

Un okte̠ge mit́ṭen puri do̠ ać samaṅre hećkateće ńelńam ocuina. Puri do̠ uni metadea,am do̠m cikaoakana eṅgam? Amdo̠ cedaḱem raraḱ kana? Uni maejiue me̠nkeda. Ińre̠n jodi mit́ṭen kuri gidrại tahẽlen khan ạḍi mońj hoykoḱa. Amem me̠n daṛiaḱa kuṛi gidrạ o̠kare̠ń ńam daṛikeya? O̠kare̠ hõ kuṛi gidrạ bạṅ ńamet́koa. Puri do̠e me̠n go̠t́ket́a ona do̠ alom bhabnaḱa ińge sanamaḱ do̠ń be̠bosthaoama.

Unre̠ uni puri do̠ aćaḱ jạdute̠ mit́ṭen jaṅ re̠aḱ dare tearkate unieye emadia. Ar inạ tayom puri do̠ maejiue me̠tadea eṅgam no̠a do̠ sadharon jaṅ re̠aḱ dare do̠ baṇ kana. No̠a ko̠ do̠ khet́ baṛge kore̠ do̠ baṅ hoyoḱa No̠a do̠ aema dulạṛte̠ hara rakap hoyoḱa. No̠a do̠ mit́ṭen ṭopre̠ ro̠ho̠eme̠ ar ńelam jate̠ mońjte siń candoaḱ marsale ńam.No̠a katha ańjom kate maejiu do̠ uni puri ae̠ma johare̠ e̠madea.Inạ tayom uni maejiu ona dare do̠ ṭopre̠ ro̠ho̠e kate ona ṭop do̠ janla aṛirei dahoakada. Je̠mon mońjte̠ candoaḱ marsale ńam.Inạ thoṛa din tayomge mit́ṭen ạḍi mońj baha bahaiena. Ar ona ńelte̠ do̠ tiulip baha le̠ka tahẽkana.

Uni maejiu do̠ dare ạḍi ãṭe dulạṛet́ tahẽkana ar dinạm hiloḱ daḱe dulet́ tahẽkana.Mit́din uni do̠ fuṭạgọḱ kan bahare dulạṛatei coḱada ar soṅge soṅgege fuṭago̠ḱ kan baha do̠ jạdu le̠ka bahaiena. Ar un okte̠ o̠na baha talare mit́ṭen ạḍi mońj huḍiń kuṛi gidrại ńelńam kedea. Ar uni gidrạ do̠ ńeloḱte do̠ buḍhạ kạṭup somane tahẽkana. Ar unre̠ uni maejiu ạḍi ãṭe rạskạina ar biṛ biṛ kateć roroṛe ehobena nui do̠ ińre̠n gidrạ kanae.

Ińre̠n gidrạaḱ ńutum do̠ hoyoḱkana Thambelina. Ad̠o unre̠ uni maejiu uni gidrại  metadea ińge amren eṅgam kạnạń. Inạ tayom uni maejiu aćren gidrạ lạgit́ mit́ṭen akhreṭ re̠aḱ ṭaprate gatić lạgit́ mit́ṭen kạṭićge dolnai tearkeda ar uni maejiu do̠ acre̠n gidrạ lạgit́ nil roṅg re̠aḱ baha le̠ka aṭet́ ar gulạb baha le̠ka pichạuṛi tearadea. Dinạm hiloḱ uni kuṛi gidrạ do tiulip bahare̠ dećkate daḱte̠ pereć gamlare̠ ạcur baṛaḱ kan tahẽkana.Ar lạukạ calao lạgit́ pond sadomaḱ uṕte tear barea ṭheṅga tahẽkana.Niạ ńelte̠ ać eṅgat ạḍie rạskạḱ kana tahẽkana.

Mit́din ńindạ uni kuṛi gidrạ aćaḱ akhriṭ re̠aḱ tearaḱ aṭerei jạpit́et́ tahekana. Ar o̠na okte̠ge mit́ṭen maraṅ roṭe do̠ rạput́ janlate̠ bo̠lo̠kate̠ uni kuṛi gidrạ ńel ńamkate̠ me̠tadea, oh! Ạḍi mońj kuṛi gidrạ to̠ ińge nui kuṛi gidrạ ińren gidrạ re̠n bạhu do̠ń tearle̠ khan ạḍi mońjkin jurikoḱa. Cet́ le̠kae me̠nket́ onkagei kạmike̠da kuṛi gidrạaḱ dolna se̠le̠t́ kuṭuń kateće idikidia.  Ar pukhrire̠ idi kate̠ mit́ṭen sãluk baha re̠aḱ gitić kadea.Jạpit́ beret́kate Thambelina do̠ ać oka sakam talarei gitić akan o̠na ńelte̠ ạḍi ãṭe bo̠to̠re̠na ar raraḱe ehobena.

Thoṛaghạṛić tayom roṭe ar acre̠n gidrại ńelńamket́kina. Unkin do̠ Thambelinakin metadea je̠ ać soṅge roṭe  hopone bapla hoykoḱ. Thambelinae menke̠da iń do̠ am bạṅ bapla daṛiama. Bapla lạgit́ unkin do̠  bana hoṛte̠ unikin rạji ocukin ̠lagaoena. Ar hantere kuṛi gidrạre̠n eṅgat́et́ do̠ aćaḱ oṛaḱ re̠aḱ goṭanakha sendrai lagaoina.Me̠nkhan okare̠ hõ sendrate bai ńamledea. Ar o̠na  okte̠ pukhrire̠ thoṛa lạṭu lạṭu hako do̠ sakam latarre̠ko̠ ạcurbaṛae kan tahẽna. Unre̠ ko̠ do̠ Thamelinaaḱ raḱko̠ ańjomke̠da. Un okte̠ onko̠ do̠ daḱ cetare̠ hećkate gidrạko̠ ńel ńamkedea. Onko̠ do̠ uni kuṛi gidrạko̠ kulikedea am do̠m cekaoakana? Am do̠m raḱeda ce̠daḱ? Ar cekatem hećena nond ̣e do̠. Uni kuṛi gidrạ do̠  sanam kathai lạiat́koa. Kuṛi gidrạ ńelte unko̠ hako do̠ ạḍi ko̠ bhabnayena. Onko̠ ko̠ me̠nke̠da jãhãle̠kate nui kuṛi gidrạ bo̠n bancaoea. Eṅgat́et́ do̠ uni roṭe ar aćren gidrại ńelńamket́kina.

Unkin do̠ baplayate sakam cetanrekin sajoḱ kan tahẽkana. Onate̠ unkin do̠ latarre̠ calaokate̠ ona sakam re̠aḱ goḍakin ger gertekin oṛećke̠da.Ar sakam do̠ gonḍa kho̠n aladaente̠ aste aste kateć pukhri aṛite̠ calaoena. No̠te uni kuṛi gidrạre̠n eṅgat́et́ do̠ uni kuṛi gidrạ sendra sendrate̠ jo̠hko̠n pukhri seće hijuḱkan tahẽkana un okte̠ ona sakam seć uniaḱ mẽt́ calaoentaea ar  aćre̠n kuṛi gidrại ńelńamkedea. Soṅge soṅge hoho hohote sakam khoć kuṛi gidrại rakaṕ ạgukedea ar hạṛuṕkate raraḱe lagaoena.

Unre̠ uni kuṛi gidṛa do̠ sanamaḱ gho̠to̠na acre̠n eṅgat́et́e lạiadea. Eṅgatet́ do̠ ańjomkate̠ ạḍi ãṭe duḱe ńamke̠da. O̠nate̠ unkin do̠ ona ṭola khon e̠ṭaḱ mit́ṭen ṭolate̠ calao kateć o̠ṛaḱ tearkateć suk ar sạntite̠ tahẽnkin e̠hobena.




JHõ̠ṛẽ̠ AR BạJuN Re̠aḱ Katha

Sedae jugre, kathae, Jhõ̠ṛẽ Bạjun ńutumakin bar boehakin tahẽkana; Bạjun do̠e maraṅa, ar jhõ̠ṛe̠ do̠e huḍińić kana, ar unkinren eṅgat apat do̠ Bạjun bạhuade sermagekin go̠ćena. Khange ado bạjun do̠e sioḱa are kạmi baṛaetạkina.Tahe̠n tahe̠nte ado̠ mit́ din do̠ uni bạjun bạhu do̠ ruạ e̠ho̠ṕ-kedea; khange ado̠ dãṛã sõ̠ṛẽ̠ ruạ ruạtegeye kạhil idiyena.

Khange ado Bạjune menket́tạkina, E ya Jhõ̠ṛẽ̠, hilim ạḍiye ruạḱ kana, bae duṛuṕ daṛeaḱ kana, ar iń hõ sioḱ iń calaḱ kana. Teheń do̠ amge nãhãḱ daka hataṛtabonme; kạmi kho̠n he̠ćkate do̠ nãhãḱ ạḍi re̠ṅge̠ća, tinre̠ iń do̠ń dakaea? Onate am iń lại oṭoam kana, daka hataṛme, pe̠ pại nãhãḱ khadleme. Khange sạri onkaye batlao baṛa oṭoadete ać do̠ nahele so̠ḱket́te sioḱe calaoena. Ado khange sạri jhõ̠ṛẽ̠ do̠ se̠ṅge̠le̠ jolket́a, ar ṭukućre daḱe dulket́te culhạreye condaket́a;  bhagete sahane ṭhekaoet́teye jolaḱ kana; ado̠ daḱ basaṅenkhan do̠ ado̠ pạiye ńam baṛayet́a.

Ado̠ akoaḱ pạiye ńamket́a. Ado̠e me̠nket́a, Durre̠ aleaḱ pại ma mit́ goṭaṅge, ar se̠ye me̠n akawadińa, pe̠ pại nãhãḱ khadleme; mit́ṭaṅ eskar nãhãḱ iń khadlele khan do̠e ruhedińa.O̠ko̠e tora arhõ̠ barea pạiyiń ko̠e ạgukoa. Ado̠ khange onka onka hudis baṛakate atoren ho̠ṛ ṭhen khon barea pạiye koe ạguket́a; ado onako pe̠ne̠ pạiye khadlekat́a. Khange ado̠e jolaḱ kana are ghanṭayet́a.

Khange tikinket́a. Unre̠ aderket́kina. Ado khange oṛaḱ khon Jhõ̠ṛe̠ do̠e oḍoḱ go̠t́ena. Ado̠ dadat́tet́ do̠e kulikedea, Cele ya, Jhõ̠ṛẽ̠, dakaket́ tabonam? Ado̠ Jhõ̠ṛẽ̠ye me̠nket́a, Khadle akat́ań. Khange dadat́te̠t́e me̠nket́a, Acha, isinoḱa nãhãḱ. Am do̠ ma unkin ḍaṅgra busuṕ emakinme; ar hilim do̠e okayena? Ado̠e bạhu ṭhene calaoena; ado̠e kulibaṛayede kana: Cele, cet́ lekam ạikạuet́a? Okakore hasoyet́mea, laime; kạmi din ruạḱ do̠ ạḍi muskil iń ạikạuet́a; cekatebo kạmia? Iń hõ ạḍi muskil iń ạikạuet́a; nõ̠ḱõ̠e am hõ̠m ruạḱ kana, ar kạmi hoṛ bạnuḱkotabona- ma phạriạ ho̠doḱme. Ado bạhutte̠t́e me̠nket́a, Ma se̠, ti jaṅga pe̠ṭe̠r baṛakatińme, ạḍi laṅgań ạikạuet́ kana.

Khange ado̠ ti jaṅgakoe iskir baṛayede kana. Ado̠e me̠nket́a, Sunum ạguime, e̠ke̠naḱte do̠ ạḍim haso ocoyediń kana. Khage ado̠ uni Jhõ̠ṛẽ̠ do̠ daṅgra busuṕe emat́kinte oṛaḱte bo̠lo̠kate tiṅgiye tiṅgiaḱ kana se̠, cur mare tiṅgiaḱ kana. Ado̠ khange sunum ạgui lạgit́ dadat́te̠t́ do̠ oṛaḱteye bo̠lo̠ got́ena; ado̠e metae kana, Cele ya, isinket́am? Ado̠ uni do̠ cet́ hõ̠ bae ro̠ṛet́a. Khange uni do̠e me̠nket́a, De̠ se̠ń ghanṭa aṭkartama. Ado̠ khange sạri kạ̃ṛchu saṕkateye ghanṭaket́te̠ haḍ haḍe ạikạuket́a. Ado̠e metae kana, cet́ ya haḍ baḍaoḱ kana?

Ado̠ ko̠ce̠kateye ńelket́ do̠, pe̠a pạiye khadle akat́. Khange ado̠e ruhet́ baṛayede kana, Cedaḱ noa pại do̠m khadle akat́a? Am do̠ ạḍi bạṛić lelha hoṛ kanam, mit́ hõ̠ bud do̠ bạnuḱtama. Ado̠ Jhõ̠ṛẽ̠ye menket́a, Amge co̠ṅ, dada, pe̠ pại khadleyem metadiń; onate̠ iń do̠ pe̠ pạigeń khadle akat́a, bạṛti tho̠ bańkhadle akat́a. Khange ado̠ dhur mare ruhet́ baṛakedea, ado̠e metae kana, Caole do̠ bam khadlea? Pại do̠ cedaḱem khadle akat́a? Ado̠e me̠n ruạṛket́a , amge co̠ṅ dada , pe̠ pại khadleyem metadiń, caole khadle tho̠ bam metadińa ; nnate iń do̠ pạigeń khadleket́a. Ado̠ khange pại do̠ kin oarkat́a, ado̠ caole kin khadleket́a, ado̠e metadea, ma, nitoḱ do̠ tiṅgiam; ado̠e tiṅgiat́a. Khange ado̠ isinena, ado̠ dadat́te̠t́geye ạ̃ṛićket́teye loket́a, ado̠ ko̠ jo̠m baṛaket́a.

\




KUDUM KŨṚIT́ KUṚIT́

Dulạriạ Pạthuạko̠!

Gam-kudum do̠ nit kho̠n jao hapta ge chapa so̠do̠ro̠ḱa. Ado̠ ma ape pe baḍaekan gamkudum hõ ale ṭhen ol kol tabonpe.. Ona hõ ńutum selet́ chapa so̠do̠ro̠ḱa. Ar Facebook sakam re bhed do̠ o̠l tabo̠npe.

Niạ calao̠en dhao̠ kudum chapayen reaṅ Bhed  do̠ no̠nka:

  1. Bhed: 1.Hukạ. 2.Kaera. 3. Gạsić.4.  Icạḱ hako̠. 5. Ić.

 

(2)

  1. Kudum kũṛit́ kũṛit́ kuṛit kuṛit́ tege calaoena. Mase lạime cet́?
  2. Kudum kũṛit́ kũṛit́ Lipi kaṭa joroṅ joroṅ. Niạ do cet́ hoyoḱa?
  3. Kudum kũṛit́ kũṛit́ kolkataren daroga kewaretae gucu. Lại mese bhala cet́ kana?
  4. Kudum kũṛit́ kũṛit́ mit́ hoṛ doe meneda ãṅgaḱme ar mit́ hoṛ doe meneda alom ãṅgaḱa. Lạipese cet́?
  5. Kudum kũṛit́ kũṛit́ kũṛit́ Rajaḱ pạṭkạm dạhṛi caba daṛekea?

 

 




Sada Canḍbol Khikṛi

Khikṛi do̠ losoponḍo sasaṅ ńoḱgeye tahẽkana, me̠nkhan canḍbo̠l do̠ ponḍge taya. Ạḍi sạṅgiń diso̠mre̠ maraṅ bir aṛere̠ mit́ṭe̠n buḍhiye̠ tahẽkana, unire̠n do̠ ar okoe̠ hõ bako tahẽkana. O̠kte̠ khe̠mao̠ lagit́te̠ turui go̠t́e̠n sukri ho̠po̠n ar ge̠l go̠ṭe̠n sim ho̠po̠ne̠ ạsul harae̠t́ ko tahẽkana. Sim-sukri kodo̠ thoṛako dạṛ ke̠ṭe̠ć e̠n khan ar ṭhik le̠ka bae ńe̠l to̠daro̠t daṛe̠ako kan tahẽkana. Buḍhi do̠ ạḍi hudis re̠ye̠ paṛao̠e̠na, ce̠t́e̠ ce̠kaya! Mit́ din uni buḍhi do̠ sor ńo̠ḱre̠ tahẽkan hoṛ ṭhe̠ne̠ calao̠ e̠na are̠ nẽ̠ho̠r adea, je̠mo̠n aćre̠n sim-sukri kodoe̠ ńe̠l go̠ṛoae̠. Me̠nkhan uni hoṛaḱ do̠ ae̠ma kạmi tahẽkan tae te̠ bae̠ rạmjạu le̠na, me̠tadeyae̠ ohogeń ńe̠l goṛo daṛe̠ama, ma arhõ jãhãe ko ńe̠l joṅ me̠.

Niạbar buḍhi do̠ mit́ṭe̠n bana ṭhe̠ne̠ calao̠ e̠na. Bana do̠ oṛaḱ se̠ć regeye̠ tahẽkana, ńam kede̠ khane̠ nẽho̠r adea, je̠mo̠n sim-sukrikoye̠ ńe̠l kotae̠. Bana do̠ sim ar sukri hõye̠ jo̠mkote̠ ańjo̠m torageye̠ rạji got́e̠na. Buḍhi do̠ banaye̠ kuli kedea, am do̠ noko janwar ko são̠te̠ ce̠t́ le̠kam be̠bo̠hara? Mońje̠m be̠bo̠har daṛe̠aḱ gea tho? Bana do̠ bo̠ho̠ḱ ruku ke̠t́te̠ye̠ me̠nke̠da, mońj be̠bo̠har do̠ń daṛe̠aḱ gea. Bana do̠e̠ me̠ngo̠t́ ke̠da, iń do̠ onko ‘gorob’ me̠nkate̠ń ho̠ho̠ akoa. Buḍhi do̠e̠ me̠nke̠t́a, nonka hoho te̠do̠ sim-sukri ho̠po̠n ko bo̠to̠ro̠ḱa. Mo̠nre̠ jut bae ạikạule̠t́ te̠ bana ṭhe̠n kho̠ne̠ se̠n pharake̠na. O̠na tayo̠m buḍhi do̠ mit́ṭe̠n tạruṕ (nekṛe̠ bag) ṭhe̠ne̠ calao̠e̠na. Tạruṕ hõ ańjo̠m baṛakate̠ bae bilo̠m le̠da, usạrageye̠ me̠ngo̠t́ ke̠da, hẽ ge iń doń ńe̠l do̠ho̠ daṛe̠ akoa. E̠nte̠ tạruṕ hõ sim ar sukri do̠ko jo̠mko gea. Tạruṕe̠ kuli ocoe̠na, am do̠ ińre̠n ạsul janwarko ce̠t́ le̠kam ho̠ho̠ akoa! Ne̠kṛe̠ tạruṕ doe̠ me̠nke̠da, ce̠daḱ onko do̠ iń ‘oi oi oi’ me̠nkate̠ń ho̠ho̠ akoa. Buḍhi do̠ bae kusi le̠na, me̠tadeae̠ amaḱ ho̠ho̠ ańjo̠mte̠do̠ ińre̠n ạsul ko do̠ko bo̠to̠ro̠ḱa.

Monko ạnduḱ mạnduk kate̠ge̠ ruạṛo̠ḱ kan o̠kte̠rege khikṛi são̠te̠ horre̠ ńapam do̠ hoye̠n taya. Khikṛi do̠ buḍhiyaḱ jo̠to̠ katha ańjo̠m kate̠ye̠ me̠tadea, amre̠n ạsul sim-sukri ńe̠l são̠ha ko lạgit́ do̠ unạḱ ce̠daḱe̠m dạndiḱ kana. Iń tinạḱ din me̠nạń unạḱ din do̠ ar jãhãn muskil ge baṅ ho̠yo̠ḱtama. Ińge jo̠to̠ sim-sukriń ńe̠l to̠daro̠t daṛe̠akoa! Buḍhi do̠ uniye̠ kulikede̠a, am do̠ ińre̠n ạsul sim-sukri cet́le̠kam ho̠ho̠ akoa! Ạkilan khikṛi do̠ bo̠ho̠ḱ se̠ć tiye̠ tiạr ke̠t́te̠ye̠ me̠tadea, ce̠daḱ amre̠n dulạṛiạ sim-sukri kodo̠ iń doń ho̠ho̠ akoa, ‘de̠la gateko de̠la huḍiń gateko iń ṭhe̠n hijuḱpe̠’ no̠nkań ho̠ho̠ akoa! Buḍhi do̠ uni khikṛiaḱ calaki bae bujhạu daṛe̠ada, ańjo̠mte̠ye̠ kusi ḍho̠pe̠na.




Ḍuluṅ Gạḍi

Ḍuluṅ gạḍi do̠ bar caka reaḱ ạḍi sadharon gạḍi kana. Dhạrti re menaḱ joto lekan dejoḱaḱ gạḍi ko khon ḍuluṅ gạḍirege manwa do bạṛti ko dejoḱ kana. Iń hõ gidrạ pạṛiạ khonge ḍuluṅ gạḍi ạḍiń kusi akat́a.

Pạhil do̠ o̠ko̠e ḍuluṅ gạḍi do̠e benaolet́a ona baḍae do̠ sạrige sanagea! To̠be aema din do̠ baṅ hoe akana ḍuluṅ gạḍi reaḱ janam do̠. 1817 sermare Baron var Drais ńutuman Garman diso̠mren ạkilan biggani pạhil bar caka reaḱ gạḍiye benaolet́a. Aćaḱ ńutum lekatege ona dejoḱ gạḍi reaḱ ńutum doe doholeta Draisain. Benao let́ gạḍi reaḱ banar caka do̠ mit́ṭan kaṭ ṭhengateye aṭkao̠ akat́ tahẽkana. Nebetar ḍuluṅ gạḍireaḱ lebetaḱ peḍel leka peḍel do̠ baṅ tahẽkana. Dejoḱić do̠ kaṭ reaḱ ṭ̣heṅga cetan reye dejo̠ḱ kan tahẽkana. O̠na tayo̠m bar seć banar jaṅga phe̠ḍ kate hasa lebet́ lebet́ kateko guṛgạu calaḱ kan tahẽkana. Laha sećaḱ caka cetan re do̠ sasaṕaḱ henḍel tahẽkana. Henḍel saṕkatege jo̠jo̠m ti seć, leṅga ti se eto̠m-kõye ạ̣cur daṛeaḱ kan tahẽkana.

No̠nkan ạḍi hahaṛa ḍuluṅ gạḍireaḱ dam do̠ sorosge tahẽkana. Reṅgeć oṛećkodo̠ baṅgeko beṅget́ daṛeaḱ kan tahẽkana. Hoṛkoaḱ mocare no̠a gạḍi reaḱ ńutum ko bahna leda Ḍạndi Ghoṛa. Thoṛa serma tayom Drise saheb do̠ arhõ thoṛae kurumuṭu ket́te Ḍạnḍi Ghoṛa do̠e benao jut ńoḱ kedea. 1840 serma re Macmilan ńutuman hoṛ do̠ benao̠ akat́ gạḍi ḍher geye jut keda. Uni do̠ tayo̠m caka sãote jo̠ṛao̠ jut keda mit́ṭen peḍel. Onatayom 1865 serma re France diso̠mren Lallement ńutuman mit́ hoṛ do nãwã lekate ar mit́ lekan ḍuluṅ gạḍiye benao̠ o̠ḍo̠ḱ keda. Lahateyaḱ khon no̠a do̠ ekal judạge. Laha reaḱ caka do̠ ḍherge lạṭu tahekana ar tayom reaḱ caka do̠ aema aema kạṭić ge! Lahareaḱ caka sãotege jo̠ṛao̠ tahekana peḍel do̠. Laha ar tayom reaḱ cakakin lạṭu kạṭić tahekante calao̠ do bogete muskil ạikạuḱ kan tahekana. Duṛuṕ jaega hõ laha reaḱ caka cetanre bạisạu let́a. Paseć onatege deć kate calao̠ oktere ekal laṛaoḱ kan tahekana. Ḍher o̠ktege dejo̠ḱkodo̠ ko ńurhạḱ kan ar ti jaṅga ko bạjaoḱ kan tahekana. Arhõ kurumuṭu hoena ḍuluṅ gạḍi mońj ar jut aroe lạgit́. 1885 sermare benao̠ena nebetar dejo̠ḱ kan ḍuluṅ gạḍi lekanaḱ gạḍi. Laha tayom banar cakage soman ko benao̠ let́a. 2020 serma reaḱ o̠ktekore ḍuluṅ gạḍi do̠ ḍher ḍher ge bo̠do̠l akana ar joto lekan kogebon behoharet́a. Lạṭu kạtić ar gidrạko lạgit́ hõ judạ judạ ḍuluṅ gȧḍi menaḱa.