Hesaḱ dare

Mit́ṭen ceḍe haṛam ar mit́ṭen koṛa ho̠ṛ mit́ṭeć maraṅ bajartekin calaoena; Ruạṛ jo̠khe̠ć mit́ṭen hesaḱ dare buṭạrekin jirạuena.; Ona hesaḱ dare do̠ ạḍi ãṭ ḍạranaṅ ar usul. Uni ceḍe haṛam do̠ uni koṛae metadea, Noa dare do̠ Reṅgha, ạḍi maraṅa, menkhan hae hae! Noa reaḱ jo̠ do̠ bae lạṭu ocoyet́a ? baṅ do̠ Isor do̠e bhul akat́ ? Reṅgha do̠e me̠n go̠t́ket́a, Hẽ sạrige base? Cedaḱ co̠ bae lạṭu ocoyet́! Hẽ jạnić Isor doe bhul akat́ge co̠ṅ cet́ co̠ṅ”.

Haṛam do̠ arhõe roṛket́a, konḍha jo̠ ma arhõ lạṭu lạṭu. Ạḱ do̠ ạḍi heṛema; gidrạko onako ńe̠lle khan, akoren go̠go̠ ṭhenko ńuruṅ  ńuruṅoḱa, ona reaḱ jo̠ tahẽn khan jạnić arhõ ạḍi ãṭ heṛemkoḱa. Uni haṛam noae roṛ mucat́ket́ sãote hoete hesaḱ jo̠ ńur baṛa go̠t́ena. Ar uniaḱ ceḍe bo̠ho̠ḱre hõ barea pea ńũrena. Bohoḱre ńũrade sãoteye is is go̠t́ket́a ar bo̠ho̠ḱe capo go̠t́ena.

Reṅgha do̠ haṛame metadea, Ńelme se go̠ṛo̠m ba! Nit́gelaṅ menket́a cedaḱ co̠ noa reaḱ jo̠ do̠ unạḱ kạṭićen; Isor do̠e bhul akat́a. Konḍha jo̠ leka lạṭu tahẽn khan, bo̠ho̠ḱ do̠ paṛaḱkoḱtama. Sạrige Isor do ạuṛi pạthạuṛi do̠ bae sirjạu akat́a.




Haḍgar ar Bhiḍi Hopon

Mit́ṭeṅ haḍgar do̠ ạḍi ãṭ reṅgećkedea. Jomaḱ lạgit́ hante nhateye dãṛã baṛae kan tahẽkana. Ado̠ mit́ṭeć soḍoḱ sene senena ar daḱ ńũi lạgit́ ona soḍoḱreye ãṛgoyena. Latar sećre mit́ṭeṅ bhiḍiye ńel ńamkedea. Uni hõ daḱe ńũńũ kan tahẽkana. Ado mone moneteye menwana, nui bhiḍi do̠ ạḍi mońje moṭa akana. “Nui bhiḍi do̠ jomte hõń jomegea’.

Ado̠ uni haḍgar uni bhiḍiye metadea, “Cedaḱ daḱem boḍeyet́a? Onate iń daḱ bạń ńũ daṛeaḱ kana”.Bhiḍiye ro̠ṛ ruạṛket́a, “Baṅ co̠, iń do̠ bạń boḍeyet́a, iń ma co̠ṅ am khon latar sećre minạń; am seć khonge daḱ ma iń ṭhen ạtu hijuḱ kan”. Haḍgare menket́a, “Acha ona do̠ baṅ; dinkalom am dom eger akadińa, ona iạte nitoḱ do̠ń sạjạimea”.

Bhiḍi do̠ ạḍi hako pakoye ro̠ṛ ruạṛket́a, ente bo̠to̠r hõe bo̠to̠ro̠ḱ kan tahẽkana, Ona do̠ o̠ho̠ hõe daṛelena, iń nesgeń janam akan, cekate iń do̠ń egermea? Aṛhõ uni haḍgar do̠ bhidiye metadea, “Ehẽḱ am do̠ baṅ to̠be. Am goe eger akadińa, Ona iạte nitoḱ do̠ń jommegea”. Khan uni haḍgar do̠ uni bạpuṛić bhiḍi hopone saṕkedea, are jomkedea.




Mit́ṭen Ạdibạsi Neta

Ińdoń Bhạbit ledạń

Sãotare ạyuriạdo bạnuḱ koa.

Ar baṅkhan sãota gãota reaḱ

Cekate nonka hal do?

Kukmuń ńela

Sãota reaḱ tinạḱ e̠ṭke̠ ṭoṛẽ

Harkhet saset joto

Sapha kate mit-

Marsal ḍahar rebon taṛama.

Jiwet́ ṭuṅḍạṅ jạtiạri ạidạr

Joto lekanaḱ lai lakcar

Toa leka sapha-saphi tohela.

Jạt Bhại bańcao lạgit́

Ạidạri hạṭińko lạgit́

Hoe lenae 54 ren MLA

Duk muhim reaḱ katha.

Manmi siknạtre maraṅ guni bhạbi

Tear ledae poilo paṭsala.

Manḍer Manwa ko lạgit́ library

Sagor paṛare oloḱ koṛako lạgit́ hosṭel.

Nui do okoe hõ baṅ

Nui do santal ren Nelson menḍela

Aćaḱ jiwie alae leda

Sãota sepeń rakaṕ lạgit́.

Uni do aboren Ai-kon

Okoe do ontorre bạisạu kate

Tayom daram ḍaharbon

Taṛam laha daṛeaḱ.

Ekal amaḱ-Ińaḱ sãohet́

Sãotaren hulgạria

Nagamren mẽṛhẽt́ Mạnmi

Mit́ṭaṅ ạdibạsi neta

Manotan SAGRAM MȦŇJHI

1901 sermarey upellen.

Nacol Bidroho re birbanṭa

71 ren Mukti joddha

74 ren UP chairman

Betar MADOL ren uchạniạ.

Sãota ren susạria

Hoṛ jạt ren lạuṛiạ

Juạn koren kukmu bạnijiạ

Darakan din koren ạyuriạ…..

———-×———-×————

13.09.2021

Ranisankal, Thakurgaon




Kul ar Banakin Jhogṛalen Reaḱ

Mit́ṭen birre mit́ṭen kul ar bana rabaṅ din jo̠khe̠ć dãṛã baṛaerekin ńapamena, ar e̠n hiloḱ do̠ ạḍi ãṭ rabaṅ kan tahẽkana. Khange ado̠ kule me̠nket́a, Cele ho, teheń do̠ cet́ leka ạikạuḱ kana? Ado̠ banae me̠nket́a, Iń do̠ bogegeń ạikạueta. Ado̠ kule me̠nket́a, Henda ho, bhala, oka din bạṛti do̠ rabaṅa? Ado̠ banae me̠nket́a, Jạput́ dinge bạṛti do̠ rabaṅa. Ado̠ kule me̠nket́a, Baṅa ho, Pus Magge bạṛti do̠ rabaṅa. Ado̠ banae me̠nket́a, Baṅa ho, San Bhado̠rge bạṛti do̠ rabaṅa. Ado̠ noa kathage ạḍi bạṛić jhunạ jhunkin ro̠po̠ṛ kana. Bana mae gadlegete Pus mag jo̠khe̠ć ma baṅ rabaṅe; onate kulaḱ katha do̠ bae se̠n ocoaḱ kana; ar jạput́ din ma mit́ lo̠ho̠tgeye tahẽna; onate ona din do̠ ạḍi rabaṅea.

Khange ado̠ onka ro̠po̠ṛ ro̠po̠ṛtekin aṅga ńamena, e̠nre hõ ona ro̠po̠ṛ do̠ baṅkin cabayet́a. Khange ado̠ ona takre mit́ṭen ho̠ṛ ona mohnḍategeye calaḱ kan tahẽkana.. Ado̠ uni kin ńe̠l ńamkede khankin ho̠ho̠adea; ado̠ uni ho̠ṛ do̠ bo̠to̠rteye dạṛet́ tahẽkana. Khangekin khudạu e̠se̠t́kedea; ado̠kin metae kana, E̠ ho, mit́ṭen phanḍaokatalińme; e̠nte ạliń do̠ enaṅ khon ạḍiliń jhograḱ kana. Ado̠ uni ho̠ṛe me̠nket́a, Mase e̠nte ro̠ṛleben, ado̠ń ańjo̠mle nạ̃hĩń ro̠ṛa.

Khange ado̠ kul do̠e me̠nket́a, Enaṅre bana tuluć iń ńapamena, ado̠ banań kulikedea, Cele ho, teheń do̠ cet́ leka ạikạuḱ kana? Ado̠e metadińa, Iń do̠ bogegeń ạikạuet́a. Ado̠ń metadea, Jạput́ dinge bạṛti do̠ rabaṅa. Ado̠ ińiń me̠nket́a, Baṅa ho, Pus Magge bạṛti do̠ rabaṅa. Me̠nkhan banae me̠nket́a, Baṅa ho, San Bhado̠rge bạṛti do̠ rabaṅa. One anaṅ ạlińaḱ jhogṛa do̠; onage phanḍao katalińme. Ar bana hõe me̠nket́a, Onagetaliń jhogṛa do̠. De̠ bicạrkatalińme. Ado̠ kule me̠nket́a, Judi bana se̠n lekam ro̠ṛ khan do̠laṅ jo̠mmea; inạ hõ so̠nto̠roḱme. Bana hõe metadea, Judi kul se̠n lekam ro̠ṛ khan do̠, to̠be̠ iń hõń jo̠mmea. Ado̠ khange uni ho̠ṛ do̠e luyut́ luyudoḱ kana; ado̠ ać mo̠ne̠reye hudiset́a, baṅma, Kul se̠n lekań ro̠ṛre ma banae jo̠meń, ar bana se̠n lekań ro̠rre ma kule jo̠meń. Bana ho̠ṛkin jo̠jo̠m janwar kana; oka lekań bicạrtạkina?

Ado̠ onakate mit́ṭen kathae hudis ńamket́a; ado̠ e̠nre hõ bae ro̠ṛ phuṭạu daṛeaḱ kana. Ado̠ unkin kin ro̠ṛket́a, Ma ho, bicạr ho̠tkatalińme, okorem ro̠ṛet́a? Ado̠ uni ho̠ṛe me̠nket́a, Bicạr do̠ń bicạrgea; pase̠ben jo̠meń? Ado̠kin me̠nket́a, O̠ho̠liń jo̠mmea. Arhõe me̠nket́a, Acha, to̠be̠ oka katha ińiń metaben, ona do̠ben bataotińa se̠ baṅ? Ado̠kin me̠nket́a, Hẽ, ona kathaliń do̠ho̠etama; ado̠ põ̠ćliń badao akat́mea, cekate baliń do̠ho̠ea? Katha do̠liń do̠ho̠egetama; me̠nkhan ạikạ! Ṭhik bicạrkatalińme; khusi ocolińme, baṅkhan do̠ dhorageliń jo̠mmea. Ado̠e me̠nket́a, Acha, e̠nḍe̠khan iń ro̠ṛet́a; ạikạ bujhạuben, ṭhika se̠ baṅa. Ado̠kin me̠nket́a, Ma ro̠ṛme. Khange adoe me̠nket́a, Pus Mag hõ baṅ rabaṅa, ar San Bhado̠r hõ baṅ rabaṅa, me̠nkhan ho̠e khange rabaṅa. Ma ho̠ne̠ć bujhạuben, teheń hõ mit́ ńindạ halae halaye ho̠eket́te nonka do̠ rabaṅ kana, ar baṅkhan huṭe̠ć rabaṅ do̠ o̠ho̠ ạikạulena. Ar jạput́ din hõ e̠ke̠n daḱ eskarte do̠ baṅ rabaṅa, me̠nkhan ho̠e hiloḱge bạṛti rabaṅ do̠ ạikạuḱa. Mase̠ bhala, bujhạuben. Bana do̠ jajput́ din mit́ lo̠ho̠t́geye tahen kana, onate ona din do̠ rabaṅea; ar netar ma uṕ menaḱtaete goloṕ goloṕe ạikạuet́te baṅ rabaṅede kana. Ar am ma uṕ bạnuḱtamte rabaṅet́me, me̠nkhan aso̠l do̠ ho̠ege rabaṅ kana. Nahakte aben do̠ben jhogṛaḱ kana. Mase̠ bujhạuben, ṭhikiń ro̠ṛet́a se̠ baṅa? Khange ado̠ sạri bana ho̠ṛkin bujhạu baṛaket́ khankin me̠nket́a, Sạriaḱge, ho̠e khange rabaṅ kana, ar baṅkhan do̠ baṅ rabaṅa. Niạ kathage balaṅ hudis ńam daṛeaḱ kan tahẽkana; nahakte alaṅ do̠ enaṅ khonlaṅ jhogṛaḱ kana.

Ado̠ ma nẽ̠ḱẽ̠ jhogṛa do̠ cabayena; mabo apan apinoḱa. Ado̠ e̠nḍe̠ khonge apan apinko calao baṛayena. Ado̠ kul ar bana reaḱ katha uni ho̠ṛe phanḍaoket́takina.

Source: Santal Folk Tales




Boge Gupi Koṛa

Lopsa kakaren ạḍi uṭạr gại daṅgra menaḱkoa. Merom bhiḍi hõ menaḱkotaea. Mit́ṭen gupiyiće tahẽkantaea. Uni do beste bae gupiyet́ko tahẽkana. Lopsa kaka do ạḍitet́ ạḍi  ãṭe ạrisena, ar uni gupi koṛae metadea, “am do ado bạń dohomea. Jomaḱ ńũiaḱ lać perećiń emam kana; menkhan ińren gại ḍaṅra lać pereć do bam ạtiń biyet́koa. Ạḍi dińiń sahao ket́tama. Ar gại ḍaṅgra hõko osogoḱ kantińa.” Lopsa leka do uni kuṛhiạ gupi koṛa  aćaḱ oraḱteye kolkadea. Ar mit́ṭen boge gupi koṛa ńame lạgit́e odoḱena.

Mit́ṭen atoteye senena, ona atore mit́ṭen huḍiń koṛae khoṛo ńamkedea. Uni koṛaren apate kulikedea, uni hoṛ hõe rebenena. Ado bana hoṛte koṛa hõkin kulikedea, uni koṛa hõe rạskạyena, are hẽḱ got́ket́a. Uni koṛawaḱ kuṛại reaḱ hõkin galmarao goṭaket́a. Uni koṛa do baskeaḱe jomket́a ar aćaḱ pãeṛa saṕkate Lopsa kaka  sãoteye hećena.

Lopsa kaka do uni koṛawaḱ kạmi ńelte ạḍi ãṭe rạskạyena. Uni koṛa do setaḱ hõe beret́ godoḱa, ar gại  ḍaṅgraye aṛaḱkoa. Baskeaḱ jom lạgit́ oṛaḱteye senoḱ khan, eṭaḱ gupi koṛa ṭhene bạgiakoa. Arhõe sen ruạṛgodoḱa. Ar eṭaḱkoko senoḱ khan, unre ać hõe horho hataṛkoa. Okare mõńj daḱ ńamoḱ, onḍege daḱ ńũi laga idikoa. Ạtiń bilen khanko tikin doe aḍakoa, ar baṅkhan oṛaḱteye idikoa, ar goṛareye aderkoa. Jomkateye jirạuḱa, gại ḍaṅgra hõko jirạuḱa.

Tarasiń do arhõe aṛaḱkoa. Ar ạyuṕ do goṛarey aderko jokheće lekhakoa. Ona atoren hoṛ do uni gupi koṛawaḱ kurumuṭu ńelte ạḍiko rạskạyena. Lopsa kaka hõ uni koṛa ạḍiye kusi ocoyede kan tahẽkana.




TINẠḰEM HO̠ṄGO̠RA?

E̠ am Lo̠ṅgra,

Tinạḱem ho̠ṅgo̠ra?

Ato tamma Mo̠ṅgra,

Bikạuḱ kanem ḍaṅgra.

E̠ am Lo̠ṅgra,

Tinạḱem ho̠ṅgo̠ra?

Bạgiyme ṭhạurạ,

Bạgiyme pạurạ.

E̠ am Lo̠ṅgra,

Tinạḱem ho̠ṅgo̠ra?

Metamkanko bhạṛuạ,

Bikạuḱ kanem bhạluạ.

E̠ am Lo̠ṅgra,

Tinạḱem ho̠ṅgo̠ra?

Era uru dinko e̠ge̠ra,

Jhogṛale̠nrem ge̠ge̠ra.

E̠ am Lo̠ṅgra,

Tinạḱem ho̠ṅgo̠ra?

Ujạṛo̠ḱkan gại goṛa,

Ańjo̠mmese thoṛa.




Mit́ṭeṅ Pạtiạr Seta

Mit́ hoṛren ạḍi dulạṛiạ setae tahẽkana. Ạḍi ãṭe bolaolena. Uni hoṛ jãhã sećgeye calaḱ, seta hõ uni sãoteye calaḱa. Uni hoṛ do dokandare tahẽkana. Mit́ din uni hoṛ sadomre dećkate mit́ jaegateye senena. Uni seta hõ aćren kisạṛ sãote tayom tayomteye dạṛ idiket́a. Uni hoṛ ruạṛ jokheć, mit́ thạilạḱ ṭakae ạgu darayet́ tahẽkana. Tarasiń okte tahẽkana, ar ạḍi setoṅena.

Ado hor aṛe reaḱ mit́ṭen dare buṭạre sadom khone ãṛgoyena, are jirạuena. Unre uni do ona ṭaka thạilạḱ otreye dohoket́a. Jirạuen khane arhõ sadomreye dećena, ar sadome kamsaokede, Menkhan ona ṭaka thạilạḱ doe hirińket́a. Seta doe bujhạuket́a, ińren kisạ̃ṛ do noa thạilạḱ doe hiṛińket́a. Khange seta do ona thạilạḱ gerkate iḱdiye ṭesṭaket́a.

Menkhan bae daṛeat́a. Inạḱtege ḍher saṅgiń aćren kisạ̃ṛ doe calaoena. Seta do aćren kisạ̃ṛ tioge lạgit́ ạḍi ãṭe dạṛket́a, ar ạḍi ãṭe bhoḱ idiket́a mit́ ghạṛi khangeye ńir tioḱkedea, ar ạḍi ãṭ unre hõe bhoḱket́a. Menkhan uni hoṛ do setawaḱ bhoḱ bae hetaoat́a. Seta doe ńelket́a, nitoḱ ińren kisạ̃ṛ do bae ruạṛa, ona iạte sadomge ạcur ruạṛe lạgit́ sadomaḱ jaṅgae hạmbuṛ urićket́a. Uni hoṛ doe bujhạuket́a, setoṅ iạte jạnić nui seta do ackae bhaloḱena. Jivet́iń dohole khan ḍher hoṛe loksankoa.

Ona iạte uni hoṛ uni setae ṭhukedea. Bạpurić seta ạḍi ãṭe raḱket́a, ar ona dare buṭa ṭhengeye ńir ruạṛena. Menkhan uni hoṛ doe sen idiyegea. Thoṛa sạńgińe senen khan, ṭaka thạilạḱ doe disạket́a. Ado ekalte sadome ạcurkedea, ar ons dare buṭạ ṭhene seṭer got́ena. Unre uni dulạṛiạ seta do ona thạilạḱe burum loṭom akat́ tahẽkana, ar aćren kisạ̃ṛaḱ jinis rukhiạket́taea.

Uni seta do aćren kisạ̃ṛe ńelkede khan, canḍbole ṭhepe ṭhepeket́a. Uni hoṛ do sadom khon usạrae ãṛgoyena, ar aćren dulạṛiạ setae hạṛuṕkedea, ar mẽt́ daḱ joroyentaea.




Ho̠ṛ Ar Kulại Reaḱ Katha

Sedae jugre do̠, kathae, ho̠ṛ hõ kulại ṭhenko jo̠m ocoḱ kan tahẽkana. Ado̠ onka tahãn tahẽnte, kathae, mit́ din do̠ mit́ṭen ho̠ṛ do̠ Ṭhạkur ṭhen aro̠joḱe calaoena. Ado̠e metae kan, E̠ Thạkur baba, am ṭhenge mit́ṭen aro̠joḱ lạgit́ iń he̠ć akana. Ado̠e metadea, Cet́ ạrij kantama? Lạime. Ado̠e me̠nket́a, Noko kulại jạtge ạḍi bạṛićko noksanet́lea. Huḍiń janwarko hoeyena, sakam latarre hõko okokoḱ kana, ado̠ bale ńe̠l ńam ho̠tet́koa. Acka mạrko jo̠m go̠t́et́lea. Lạṭu janwar khan do̠, ńe̠l daram go̠t́kotele ńir sajoṅa. Noko kaṭić janwar do̠ bale ńe̠l daram ho̠t́ daṛeako kana, onate am ṭhen aro̠joḱ iń he̠ć akana. Ma dayakate ańjo̠mkatińme.

Ado̠ Ṭhạkure me̠nket́a, Acha bogege. E̠nḍe̠khan phalna din hiloḱ setaḱre he̠ć go̠doḱme, ar kulạiren so̠rdar hõ e̠n hiloḱ do̠ń maṅgaoea. Am hõ inạ din hiloḱ do̠ ạikhạ hijuḱme. Ado̠e me̠nket́a, Acha bogege. Khange ona din tioḱen khan sạri setaḱreye calaoena, ar kulại hõ tinre co̠e se̠n akan. Khange ado̠ bana ho̠ṛkin se̠n ńapamena. Ado̠ Ṭhạkure kuliyet́kina, Henda ya kulại, ańjo̠met́ kanań, baṅma, ạḍi bạṛić am do̠m jo̠met́koa; sạri se̠ nase? Ado̠ kulạiye me̠nket́a, Okor ba? Iń do̠ bań jo̠met́koa; akoge aleko jo̠met́lea. To̠be̠ bam jo̠met́koa. Ado̠e me̠nket́a, Baṅa. Ado̠ uni ho̠re kulikedea, Henda ya manwa, sạri, kathae, ape do̠ kulạipe jo̠met́koa? Ado̠e me̠nket́a, Okor ba? Ale do̠ bale jo̠met́koa. Akoge bogete ale manwa jạtko jo̠met́lea. Ado̠ Ṭhạkure me̠nket́a, Kulại ar manwa, bana ho̠ṛ iń kuliyet́bena. Bana ho̠ṛgeben hunḍạ baṛeḱ kana. O̠ko̠e hõ baben kạbulet́a. Mit́ṭen bicạr hoyoḱtabena; ạikhạ ona kạmiben, onarege abenaḱ do̠ phanḍaoḱtabena. Ado̠ bana ho̠ṛkin me̠nket́a, Acha, ma hukumạlińme.

Ado̠ kulạiye metadea, E̠ ya kulại, am do̠ kitạ ho̠rho̠ iń metam kana. Judi noa bochor dinte kitạ sakamem ho̠rho̠ ńũrket́a me̠nkhan, amgeko jo̠mmea. Onkae metadea. Ar uni ho̠ṛ hõe metae kana, E̠ ya manwa, am iń metam kana. Ado̠e me̠nket́a, Ma ro̠ṛme. Am do̠ korkoṭ sakam ho̠rho̠eme. Judi onam ho̠rho̠ ńũrket́a me̠nkhan, kulạiyem jo̠m daṛeakoa; ar bam ho̠rho̠ ńũrle khan, e̠nḍe̠khan ape manwa do̠ kulại ṭhenpe jo̠m ocoḱa. Niạ bo̠cho̠r mo̠to̠rege bana ho̠ṛ ho̠rho̠ ńũrben. Kalo̠m niạ cando niạ din hiloḱ ona reaḱ sakam ạguạńben, ar ona sakam iń ńe̠ltabena; sạrigeben ho̠rho̠ ńũr akat́a se̠ baṅ, onań ńe̠ltabena. Ma am do̠ inạ dare, ar nui do̠ hane hana dare, ma tikin khonge ho̠rho̠eben. Ona sakam ńũr tora baṛe̠ ạgu go̠dben.  Jãhã hiloḱge ńũroḱ, unrege ạgu go̠dben. Ar bicạr do̠ noa cando noa din hiloḱ iń bicạrtabena. Inạge katha do̠; ma calaḱben. Ado̠kin calao baṛayena, apan ạpin ho̠rho̠kin dhurạuena.

Khange ado̠ ho̠rho̠ ho̠rho̠te ḍe̠ke̠ sanam ce̠ḍe̠yentakina, e̠nre hõ baṅge ńũroḱ. E̠nre hõ kathae, bạgi do̠ bakin bạgiaḱ kana. Kulại hõ jãhãe ho̠ṛe ńamle khan do̠e metakoa. Dose̠ ya, uni manwa ńe̠l ạgulepe, bhalae ho̠rho̠ ńũrket́a se̠ baṅ. Khanko ńe̠l ạgukedege, ado̠ko he̠ć ruạṛenge, ado̠e kulikoa, Cele ya, ho̠rho̠ ńũrket́ae? Ado̠ko metaea, Baṅa ya, bae le̠ṭe̠ć daṛeaḱ kana. Ado̠e metakoa, O̠ko̠e baḍae, nãhãḱe ho̠rho̠ ńũrket́a me̠nkhan, abo do̠ko jo̠mbongea. Ar judi iń nãhãḱ iń ho̠rho̠ ńũrket́a me̠nkhan, onkobo jo̠mkoa. Ado̠ ako jạt onkae galmaraoakoa. Ar uni ho̠ṛ hõ jãhãeko ać ṭhenko se̠nlen khan do̠e metakoa, Dose̠ ya, uni kulại ńe̠l ạguyepe , bhalae ho̠rho̠ ńũrket́ae se̠ baṅ? Ado̠ko metaea, Bae le̠ṭe̠ć daṛeaḱ kana. Ado̠e metakoa, O̠ko̠e baḍae, judi uniye ho̠rho̠ ńũrket́a me̠nkhan do̠ abo manwa do̠ko jo̠mbongea; ai iń baṛe̠ń ho̠rho̠ ńũrle khan, e̠nḍe̠khan onkobo jo̠mkoa. Ado̠ sạri onka jidạ jid ho̠rho̠tegekin tahẽyena. Ado̠ sạri bo̠cho̠r din tiogoḱ dela dili khange korkoṭ sakam do̠ ńũr go̠t́ena. Khange ado̠ uni ho̠ṛe rạskạ go̠t́ena; ado̠ halaṅkate ona sakam do̠ Ṭhạkur ṭhene idi go̠t́ket́a. Ado̠ uni kulại hõe ho̠rho̠ bhagaoen khan, mocateye ge̠r topaḱket́a are idiket́a . Ado̠ Ṭhạkurkin metae kana, Nõḱõe baba, liń ho̠rho̠ ńũr ạguket́a; ńe̠ltalińme. Khange ado̠ bana ho̠ṛaḱ sakame ńe̠lket́tạkina. Ado̠ kulạiye metae kana, Am do̠ bam ho̠rho̠ ńũrlet́a; amaḱ do̠ baṅ sạbudoḱ kana. Ado̠ kulạiye me̠nket́a, Baṅa, baba, ho̠rho̠ ńũr akat́geań.

Ado̠ Thạkure me̠nket́a, Baṅa, bam ho̠rho̠ ńũr akat́a. Am do̠ bhiṭuạḱ ṭhen mundhi do̠ okor  ńe̠loḱ kana? Ar nuiaḱ sakam bhiṭuạḱ, ńe̠lme cet́ leka ńe̠loḱ kana. Amaḱ do̠ okor onka do̠ ńe̠loḱ kana? Am do̠m ge̠r topaḱ akat́a; ṭhik se̠ baṅ? Ado̠ uni kulại do̠ cet́ hõ bae me̠n daṛeat́a, tiruṕ hapeyenae. Ado̠ paha tulạmte jaṅgae malaoket́taea are bho̠radea, are metadea, Am do̠ń bho̠ram kana; teheń khon do̠ o̠ho̠ko tioḱ daṛelema. Ar am do̠m haraoente manwa ṭhenem jo̠m ocoḱa, jãhãregeko ńumme se̠ ape jạtko, laga lagateko go̠ćpea, ar go̠ćkate apeaḱ do̠ moela hõ moelako jo̠mtapea, e̠nte am do̠ onkań sarapam kana.

Ona iạte ale ho̠ṛ ho̠po̠n do̠ kulại reaḱ do̠ nit dhạbić moela hõ moelale jo̠met́takoa; onkoaḱ do̠ bale giḍiyet́a, jo̠to̠le suṛe jo̠met́takoa.

Source: Santal Folk Tales




Reṅgeć Ho̠ṛaḱ Katha

Sedae jo̠khe̠n, kathae, mit́ṭen reṅgeć ho̠ṛe tahẽkana. Uni ho̠ṛ do̠ gho̠rkornajoṅ sad ạḍi tahẽkantaea. Kisãṛ ho̠ṛ ńe̠lte ạḍiye kastaoḱa. Me̠nae, Noko ho̠ṛ leka cekate bań kisạ̃ṛlen khan, ạḍiń khusikoḱa. Nenka kạmitege tho̠ko kisạ̃ṛoḱ kana. Iń hõ̠ tirit leka khub kạmiń kạmia, ar jãhãnaḱko bań ublạ ḍublạ giḍia. Ar noako katha ać bạhutte̠t́ hõ̠e galmaraoea; ado̠ nonka bana ho̠ṛ mit́ murukkatekin kạmia.

Ado̠ khange pạhil po̠rtho̠m do̠ simkin juṛauket́koa, ado̠ beleko ho̠po̠nko ạḍikin jo̠to̠nket́koa. Ar dingekin lekhawako lekhawakoa, ar mit́ṭen gan kuṛit́ tanaḱe ạt́kirle khan do̠ ạḍikin haeco̠ḱ haeco̠ḱ go̠da. Ado̠ ho̠po̠nkoko hara baṛalen khan do̠kin ạkrińkoa. Ado̠ ona poesate sukriko, me̠ro̠m bhiḍikokin juṛạuket́koa, ar gidrạko do̠ onkoko kạsni bhe̠drekin do̠ho̠kakoa. Ado̠ onkoko hõ̠ko busạḱ baṛayen khan, mĩhũkokin kirińket́koa. Ado̠ enko hõ̠ko busạḱ baṛaḱ khan, ạḍikin khusiḱa. Me̠nakin, Ho, nitok do̠ arjao idi se̠nlaṅ mohnḍaḱ kana. Alaṅaḱ duk harkhet ar noakolaṅ galmaraojoṅ, ona do̠ Candoe ańjo̠m-ket́talaṅa. Bại bạiteye sepeń rakaṕ idiyet́laṅa. Ado̠ jãhãnaḱ balaṅ kạia, saporelaṅ tahena. Am hõ̠ moca alom aṛaḱ giḍia. Ar daḱ lo emankore ape maejiu ho̠ṛpe ńapama, jãhãnaḱ lại agaea. Ar ho̠ṛ oṛaḱte hõ̠ ajare alom se̠n kạioḱa. Ho̠ṛ oṛaḱte calaḱ do̠ e̠ke̠n ho̠ṛaḱgeko galmaraoa, ho̠ṛaḱgeko oktawa. Ado̠ e̠ne̠ye gohaket́mege, baṅma, Noko onkoko ninạḱ ho̠ṛle tahẽkana. Ado̠ e̠ne̠m leṭhayenge. Ado̠ e̠ne̠ o̠ko̠e co̠m ḍanḍomkedege co̠ṅ amge ho̠ṛem khawaokadege. Ado̠ onateń metam kana, ajare jạtge alom daṛana.

Ado̠ erateye me̠nket́a, Am hõ̠ alom ḍanḍo̠m ocolaṅa. Ho̠ṛren ho̠po̠nera misera ńe̠lte ikil sikil bae bogea; sasaṕako, ṭaḱkawako. Ar ńu hạnḍi pạurạ moca alom aṛaḱ giḍia. Edre do̠ o̠r ruạṛtam jãhãeko nĩhạ̃tme khan, ro̠ṛ ocoako, sahao doroḱkatakom; e̠nde̠ ena bara bạrire taḱhẽ̠a. Ar baṅkhan niạ oṛaḱ reaḱ dho̠ngem ublạ ḍublại khan, cedaḱ to̠be̠ nonka ramo̠ ramo̠ babae do̠m metań kana? Ma ado̠ niạ teheń ro̠ṛtege je̠mo̠n bana ho̠ṛlaṅ daloḱ ma. Ado̠ nonka thoṛa din do̠ ạḍi sulukte kam kaj calaḱtạkina. He̠re̠l hõ̠ ạimạiye bo̠to̠r lajaowaea, ar ạimại hõ̠ he̠re̠le bo̠to̠r lajaowaea. Bana ho̠ṛ mo̠nre onkakin hudisjoṅa, jãhãnaḱ eskarte do̠ bakin karbara. Ạimại hõ̠e me̠na, Noań nonkale khan, pase̠ era cet́e metań.

Ado̠ onka bana ho̠ṛaḱ mo̠nre onkakin hudisjoṅte ạ̣ḍikin gho̠r- kornaket́a. Kisạ̃ṛenakin,bo̠cho̠r salko jo̠m purạuena. Ar unạḱko sim sukri me̠ro̠m bhiḍiket́koa, me̠nkhan oṛaḱre jo̠mko lạgit́ do̠ mit́ din gan hõ̠ baṅko go̠ć jo̠mlet́koa. Se̠ jãhã se̠n khon peṛa tanko he̠ćakore hõ̠, baṅgeko jelat́koa; inạ dạl daka aṛaḱ sakam- kotege peṛa hõ̠ko bodhaokoa. Khange uni era ho̠ṛ do̠e me̠na, Jo̠to̠gem ạkriń horayet́ko do̠. Ne̠tar do̠laṅ gho̠rkornaket́a. Mase̠ abo oṛaḱre eṅga ho̠po̠n jo̠mko lạgit́ go̠ćabonme. Ado̠ uni here̠l ho̠ṛe me̠na, Hẽ̠, sạrige bań go̠ć baṛa akawat́bona. Cet́ bam me̠nte? Lạgtige baṅ cabaḱ kan do̠. Ona iạtege go̠go̠ć hõ̠ baṅ sanań kana. Acha, ado̠m me̠ket́ khan, noko sẽṛãko do̠ń ạkrińkogea. Ma hape̠n neko kạṭićkoko haralen khan, mit́ṭen gan do̠ń go̠ćabongea. Ado̠ unre ado̠m do̠bon utuia, ado̠m do̠bon ko̠hraea, laćte̠t́ko do̠bon le̠ṭo̠ea, ar itilte̠t́ do̠bon piṭhạia. Ar e̠n hiloḱ do̠ khub mĩhĩ caole reaḱ dakawabonme. Ado̠ uni eratae do̠e me̠nket́a, O̠ko̠ baḍae, pase̠ ro̠ṛtegem piṭhạ le̠ṭo̠ ocoket́bon. Ado̠ uniye me̠nket́a, O̠ho̠ jạnić. Hape̠ se̠ko haralenge. Nit do̠ cet́ iń menkea? Ado̠ e̠ne̠kin thir baṛayena. Ado̠ enko hõ̠ko hara horayena. Eratae do̠e ce̠re̠ćakoa. Me̠nae, Oka hiloḱ co̠ṅ nãhãḱe jelalegea. Ar uni he̠re̠l ho̠ṛ se̠ jel se̠n do̠ bae mo̠ne̠aḱa. Khange mit́ din do̠e metadea, Noko do̠ poesaren mal, babon jo̠m giḍikoa. Hona noakoń e̠m dogoḱa. Ạḍi lạgti lagaoḱ kana. Ma he̠nkoko haralen khan, unre do̠ń jelabongea.

Ado̠ onka bar pe̠ dhaoe e̠ṛe̠ baṛakede khan, tayomte do̠ cet́ hõ̠ bae me̠n baṛawaea.  Ado̠ onakate ḍher dinge hoeyena. Uni he̠re̠l ho̠ṛ do̠ ona ro̠ṛ do̠e hiṛińket́a, ar uni ạimại do̠e disạ akat́gea. Khange mit́ din do̠ okate co̠ṅ uni he̠re̠l  ho̠ṛ do̠ peṛaḱe calaḱ kan. Ado̠e batlao baṛa oṭoako kana, Ma niạko hinạko kạmi hataṛpe, ar neko mĩhũko me̠ro̠mko disạ baṛa hataṛkope. Iń do̠ hanko phalnaren peṛako kho̠j akadińa; o̠nḍe̠ń se̠nlenge. Gapa do̠ baṅ, meaṅ do̠ nãhãḱ khạṭigeń ruạṛgea. Ado̠ enka batlao baṛa ho̠ṛo̠ḱe calaoena. Ado̠ iniye calaoen ạyuṕ khange uni ạimại do̠e jhũkente mit́ṭen sim gaya do̠e go̠ćkedeteye ro̠ ge̠t́kedea are utu dakakeda. Ar laćte̠t́ do̠e le̠ṭo̠keda, ar cet́te̠tko co̠ṅ gidrại rapaḱ baṛawat́koa. Inạ do̠ gidrạ aloko jạpida me̠nteye anmanao hataṛ akat́koa. Ado̠ daka utu jo̠to̠e isin sạtket́ khan, lo hạṭiń baṛakate jo̠to̠ gidrạ mit́ dhaoteye ạbuḱket́koa, ar mit́ dhaote jo̠to̠ gidrại emat́koa.

Ado̠ un jo̠khe̠ne bintiako kana, Iạ, boi bạburaeko do̠, ạpume he̠ćlen khan nãhãḱ, ape do̠ lạṭić baṛaepe. Teheń maraṅ gayabon jo̠me kana. Ạpum do̠ jaoge sim    go̠go̠ćbae iń metaea, ado̠ tisre hõ̠ bae go̠ćkoa. Ado̠ ona edrete teheń do̠ maraṅ gayań go̠ćat́bona. Ma bes leka jo̠mkoḱpe. Alope lại baṛaea, ar baṅkhan nãhãḱ ape do̠ ạpume he̠ćlen khan do̠ lạṭić baṛaepe. Onkae bintiako kana arko jo̠met́a. Ar onko gidrạ cur marko lapet́ doroḱjoṅ kana. Cet́ hõ̠ bako me̠n ruạṛae kana, hape hapete cur marko jo̠mjoṅ kana. Ado̠ jo̠m baṛakateko jaega baṛayena. Ado̠ dosar hiloḱ khange onko kạṭić gidrạ do̠ oka mohnḍate apatte̠t́ko ńe̠l go̠t́ akade, o̠nte ghạṛi ghạṛiko ko̠yo̠ket́ kana. Ado̠ tin o̠kte̠re co̠ṅ apatte̠t́ hijuḱ kanko ńe̠l ńam go̠t́kedea. Khange gidrạko do̠ atra horregeko ńir daram go̠t́kedea, ado̠ uni samaṅre cur mar bogeteko lạṭijoḱ kana. Khangeye metako kana, Henda ya, se̠ henda na, cedaḱ onka do̠pe lạṭijoḱ kana? Rạput́ bo̠ṭe̠ćkoḱape. Ado̠ unre uni gidrạko me̠nket́a, Go̠go̠ge e̠nte onkae me̠n akawat́le. Metat́leae, Ape boi bạburaeko do̠ ạpum nãhãḱe he̠ćlen khan, ape do̠ lạṭić baṛaepe. Onatele lạṭić baṛae kana. Ado̠e metat́koa, Cedaḱ yae metat́pea? Ado̠ko me̠nket́a, Maraṅ gayale jo̠mkedea, ado̠ un jo̠khe̠ngeye metat́lea. Khangeye bujhạuket́teye metat́koa, Acha alope lạṭijoḱa; bujhạuket́ạń. Delabon oṛaḱte. Ado̠ oṛaḱre he̠ć se̠ṭe̠rkate parko̠mreye duṛuṕena. Ado̠ o̠nḍe̠ hõ̠ onko gidrạ do̠ cur marko lạṭijoḱ kana. Ar uni eṅgatte̠t́ do̠ oṛaḱ bhitri khon se̠ duạr khonge gidrạ do̠e haṕ ikṛum baṛawako kana.

Ado̠ e̠nre hõ̠ onko gidrạ do̠ baṅgeko bujhạuet́a. Ar apat ho̠ṛ do̠ muluć muluće landajoṅ kana. Are metae kana, Gidrạ ko do̠ cet́ lekam sikhạu akat́koa? Ma ńe̠lkom. Ceka baṛae kanako? Arhõe me̠nkeda, Acha, beṭa, bujhạukedạń, ma thirkoḱpe. Ạḍi din khonge jelabone metań kana. Ado̠ sim tanaḱ hõ̠ nun din bạń go̠ćat́bona, ona iạte nonka do̠e me̠n akawat́pea.

Acha besge, teheń do̠ń jel dakawabongea. Ado̠ e̠nka me̠nkatege bãṛã khon sukriye o̠r tot́kedete kuṭạm go̠ćkedea. Are me̠nket́a, Ma teheń do̠ bes leka caole so̠gme ar ho̠lo̠ṅme; bes lekabon jo̠wange. Ado̠ sạri o̠ne̠ye metade lekage kạmiket́a. Ado̠ ro̠ ge̠t́kedete ado̠m do̠ko ko̠hraket́a, ado̠m do̠ko utuket́a, itilte̠t́ko do̠ko piṭhạket́a, lać do̠ko le̠ṭo̠ket́a ar bo̠ho̠ḱ jel do̠ko suṛeket́a; Ado̠ un jo̠khe̠n noako kathakin ro̠ṛet́a arkin landayet́a. Ado̠ e̠ne̠ye binti baṛawadea.

Source: Santal Folk Tales




Me̠ro̠m, Kul, Bana, ar Toyo

Mit́ṭen khub maraṅ me̠ro̠m bodae tahẽkana, khube gocoana, ar dereń do̠ khub titit́ hapṛaḱ hapṛaḱ tahẽkantaea. Khange gupiyić do̠ bir se̠će idiket́koa; ạḍi maraṅ urni bir bhitri talateye idiket́koa. Ado̠ ona bir talare mit́ go̠ṭe̠ć cạṭạini dhiri menaḱa; ona do̠ ạḍi usula, ge̠l mõṛẽ moka; ona dhiri latarre kul dander menaḱa. Ona danderren kul do̠ okate co̠ṅ ạḱtińe dukạna, ona takrege uni me̠ro̠m do̠ ona usul dhirire o̠n e̠ne̠ć baṛae lạgit́e de̠ćlena. Khange ado̠ bae ãṛgo daṛeaḱ kana, gupiyić hõ bae disạledea; ado̠ gupiyić ạyuṕen khan gạiko, me̠ro̠mko oṛaḱteye ạguyet́koa; kulhi mucạt́reye lekhayet́koa; ado̠ maraṅ boda do̠ okare co̠e at́kede.

Khange oṛaḱte laga idi ho̠t́kate ado̠ oṛaḱrenkoe lạiako kana, baṅma, Maraṅ boda do̠ okare co̠n paskaokedea. Apatte̠t́e metae kana, Oka se̠ć bạbum idilet́koa? Pase̠ć tạruṕ tanaḱrem jo̠m ocokede. Me̠n ruạṛket́ae, Jo̠mle khan iń disạkea; ona maraṅ urni bir talatege ạtiń iń idilet́koa. Ona maraṅ dhiri ṭhe̠ć o̠nḍe̠ ma, bạbu, kul co̠e tahẽn. Ado̠e metat́koa, Oka se̠ćtem idilet́koa, onkate ńam baṛayepe. Khangeko calaoena. Ado̠ ńũten khan kul do̠ bir khon danderteye oḍok he̠ćena, cạṭạini ko̠yo̠ḱket́ae, ayoge, cele kanae, un maraṅ do̠? Me̠ro̠m do̠ bo̠to̠rteye kiṭ miṭạuḱ kana dhiri co̠ṭre, ar kul hõ bo̠to̠rteye kuc kucạuena. Kule me̠net́a, Henda, maharaja, cet́ no̠nḍe̠ do̠m ńam kana? Me̠n, oṛaḱ aṛaḱkạtińme. Me̠ro̠me me̠nket́a, Noa barren mit́ mit́te kul bana bạń jo̠m cabaleko khan bań bạgińa. Onkae ańjo̠mket́ khan uni kul do̠e dạṛ taṕket́a; dạṛ dạṛte se̠ phõe sahe̠t́ket́a.

 Khange banae metadea, Okate nunạḱ ãt do̠, mamo̠m dạṛet́a? Cet́ baṅ, bạbu, ińaḱ oṛaḱre cele kan co̠e, go̠do̠r go̠do̠r gocoanae, bo̠ho̠ḱre bạrci leka menaḱtaea. E̠nte mamo̠m cekayea? Tahẽ ocoae. Ona ma, bạbu, hẽge, ińiń metadea, Henda, maharaja, oka khonem he̠ć akana no̠nḍe̠ do̠, cet́en ńam kana? Ạyuṕen co̠ṅ, bam eskaroḱ kana? Unre, bạbu, noa kathań ro̠ṛ kạilaḱa. Ado̠e me̠nket́a, Noa barren kul bana mit́ mit́te bạń jo̠m cabaleko khan bo̠ro̠ṅ upạsteń tahẽna, e̠nre hõ cabakogeạń; bạń bạgina. Khange, bạbu, kiṭ miṭạu baṛae kanae, ona bo̠to̠rteń dạṛet́a; dela am hõm dạṛ khać. Khange banae me̠nket́a, Delaṅ, mamo̠, bar ho̠ralaṅ, o̠ho̠ jạnić mit́ dhaote do̠e jo̠m laṅa. Ado̠kin hijuḱ kana. Ho̠rre toyotekoko dapramena, Henda mamo̠, teheń do̠ bar ho̠ṛ cekatebon gateyena? Ona katha lạiạńben. Ado̠kin lạiae kana, Cet́ baṅ se̠, bạbu, iń oṛaḱre mit́ go̠ṭe̠n rakase he̠ć akana.

Cet́ lekanae? Toyoe me̠net́a. Ạḍi maraṅae, bạbu, kule me̠net́a. To̠be̠ khan, mamo̠, iń hõń calaḱa; jo̠to̠kotebon lagayea; khange joṛaḱabon, mamo̠, jãhãebon laṅgalen khan, daṛe ho̠ṛe ạtkirbona; pase̠t́ iń co̠ń laṅgaḱ, pase̠t́ am co̠m laṇgaḱ; joṛa mit́kate khan jo̠to̠ge jo̠m khane jo̠mbona; baclao khan jo̠tio̠gebon baclaoḱa. Joṛa mit́enako. Joṛa mit́katebo calaoena ona dander ṭhen. Nui me̠ro̠m do̠ onkoe disạlet́ko khan phurkate ạḍi ãṭe do̠n ạcurket́a dhiri co̠t́re; kaṭaṕ kaṭaṕ saḍeyena. Khange onko bana, kul, toyo do̠ ona ańjo̠mte birạm paṭko dạṛet́a. Khange bana do̠e bindạṛen khane o̠r rad radao idiye kanakin; ado̠e me̠net́a, Alo mamo̠ben o̠reńa, mare mare mạilạ, mamo̠, chaḍaoḱ kan tińa. Khange toyo hõe gurena; ar onkayet́akin, Alo, mamo̠, am do̠m maraṅ ho̠ṛ kana, mare mare mạilạ, mamo̠m toraoket́tạlińa. Khangeye ge̠r go̠ćket́kina.

Tumạl- Santal Folk Tales