Dare Rohoe Reaḱ Porho

Mit́ dhao mit́ṭen raj do sendra calaḱ sanakedea. Khange ać soṅgeten tin uḍi kạmiạkoe soṅgeket́koa are oḍokena. Senoḱ senoḱte hor aṛe ńõḱre mit́ṭen haṛam tuluće ńapamena. Uni haṛam do ul dareye roḱhoe kan tahẽ kana. Uni raj soṅgeten onko kạmiạkoe metat́koa, “ Mase nui lelha haṛam ńelepe, ać do jạniće menjoṅ kana, nit hõe juạn hoṛ kana, ar ona dare reaḱ jo jom ńam lạgit́ ḍher din jivet́e tahena asoḱ kan.”

Onko do uni haṛamko beṅget́adea, arko landaket́a. Inạkate raj do uni haṛam ṭhene sen sorena, are kulikedea. Tinạḱ umer hoyoḱ kantama? Uni haṛam do raje roṛ ruạṛadea, “ Iń do irạl gel serma umer kạnạń”.

Raj arhõ uni haṛame metadea, Tinạḱ serma arhõ jivet́em tahente noa dare dom roḱhoe kana? Noa dare reaḱ jo do oho com jom ńamle. Cedaḱ ado unạḱ dom haronoḱ kana?”

Uni haṛam do ạḍi mạhir aṛaṅte raje roṛ ruạṛadea. “ Sạrige noa dare reaḱ jo do ohoń jom ńamlea. Menkhan dare rohoe do ạḍi lek kantabona. Ente nitoḱ okako dare reaḱ jobon jomet́ onako dare do aboren baba, goṛom babatekoko rohoelet́a. Onako aloko rohoele khan ohobon jom ńamlea. Nit iń hõ noa dareń rohoet́a, ado ińren gidrạ”.

Raj do uni haṛam hoṛaḱ roṛ ańjomte, ạḍi ãṭe mạluṅena, are rạskạyena, ar ạḍiye sarhaokedea.




Santal Ạricạli Lakcar Rạkhi jogaore Maejiu koaḱ jopoṛao ar jạruṛtet́

Ạdibạsiaḱ ạgil legcar porbosti ar rukhiạ maejiuaḱ bạjhuạ selet́ goṭa dhạrtiren sanam pạrsi ar jatiạr koaḱ legcar bańcao dohoe lagit́ jug khon ge daman dạyiḱ ko manao ạguet́ kana maejiu ko. Legcar do mit́ṭen jatiạraḱ Tangible ar Intangible legacy ( ạgil hapram ko ṭhen khon heć agu akan) se dhara, one oka do mit́ṭen jạtiạr aćre ren bõspirhĩ ko khone ńama. Mit́ṭen jạtiạraḱ legcar sãohẽt́ do barya thamgạḍi cetanre teṅgu akana mit́ do hoyoḱ kana “Tangible legcar” one oka do jak-joṭedoḱ, Jeleka unko niṭ akan jatiạraḱ oraḱ-duạr reaḱ dhoron, duruṕ-tingun se unkoaḱ benaoaḱ ko, jumi reaḱ dhoron, puthi, hunạr, bebohar jinis selet́ aema mare jinisko. Ar mit́ṭen do “Intangible legcar”  one oka do bahre re baṅ ńelńamoḱ menkhan unko niṭ akan jatiạraḱ folklore se gam-kudum, ạri-cạli, pạrsi ar ạkilte aṭkaroḱa. Legcar reaḱ sanamako noa bisoeko reaḱ dhara idi doho jahaẽ jatiạraḱ ạgil legcar rukhiạ porbosti reaḱ ge umultet́.

One oka do mit́ṭen maejiu ać aḱ jingi reaḱ jotoaḱ dhapre  tinre do adh-juan, tinre do juan, tinre do gogo, baṅ do groom burhi hoe kate gharońj metakme sãotare nij legcar porbostire, beohar/hewa, pạtiạr-mon doho ar tayom daram ren ko lagit keṭećtet́ reaḱ mạruk ko dohoeda. Jodi hõ Ạdibạsi sãotare legcar hewa se hara-buruire maejiu-herelaḱ selet́ do mit́ soman ar dene-banaraḱ sạbit́ menoga. Ạdibạsiaḱ kisim reaḱ rehet́ te Tangible legcar reaḱ haṭń lekate akoaḱ oraḱ goṛhon reaḱ begartet́, kisimtet́ do ạgil legcar reaḱ haṭiń. Mit́ṭen santal ato-ṭola do ạdi algatege eṭaḱ ato-ṭola khon begaroaḱ. Hasa oraḱ korenaḱ bhit́re leńjer potaore santal maejiu aćaḱ mon reaḱ naksa Intangible se uko legcar ko sodora. Hasa oraḱ reaḱ goṛhon asol jhakao dhạt ar aḍepase sapa-sapi santal jatiạr likhon goṛhon edako okado keteć tite ko saṕ dohoakat́ santal maejiuko.

Santal ato se ṭola orom reaḱ armit́ṭen asol cinhạ do hoyoḱ kana “Mạńjhi than” “Mańjhi haramaḱ cinhạ” one oka do Mańjhi haramaḱ oraḱ samaṅre tãhen. Santal ato-ṭolako ạyur lạgit́ mimit́ goṭen santal ato-ṭolare meneḱa Mạńjhi porisod ar noa ren mukhia doe hoyoḱ kana “Mạńjhi”. Ar noa “Mạńjhi than” tear, potao ar jotonre menaḱa santal maejiuaḱ bhumika. Noa chada santal salat́ uttar-pachim nakha reaḱ eṭaḱ Ạdibasi ato-ṭla reaḱ amdaj joto ghãrojre ge bises jonoḱ unko ko beobohara. Ona do hoyoḱ kana “cirạm jonoḱ”. Bajarre baha jonoḱ, nạ̃ṛkoṛ reaḱ jonoḱ ma bogete ńamoḱ. Menkhan noa lạe calaḱ kanaḱ jonoḱ tear lagit́ santal maejiuko do gaḍa aṛe se patharre sirạm dạndhi khon dãṛã dãṛãte ko cirạ aguya. Noa sãote jạruṛ bisoe do hoyoḱ kana unko do tishõ sirạm dạndhi selet́ do bako tut́ aguya menkhan aḍi jotonte mit́ṭeć mit́ṭec kate sirạmko cirạya. Jemon daṛe reaḱ khuti alo hoyoḱ boroṅ kalom se tayom serma arhõ bạṛti bạrtiko cirạ daṛeaḱ. Ona sirạm ạgu kate hot́ ar rohoṛ kate jonok galaṅ reaḱ gạkhurtet́ do santal maejiu ko nij gharońj khonge ko cet́eda. Noa din hiloḱaḱ baoboharaḱ bises jonoḱte santal maejiu ko do oraḱ ar chaṭka ko joḱ sapaeda. Ona chaḍa raca gurić kạmi re siram jonoḱ do ạprug one oka  raca mojge tahẽn. Santal selet́ eṭaḱ eṭaḱ Ạdibạsi maejiuko oraḱre tahẽn okte  khijur sakam reaḱ pạṭyạ galaṅ ko kusiaḱ okado ạgil kuṅkạl reaḱ nạmuna tet́Ạdibạsi maejiuaḱ nipun  tẽhẽń hõko jiaṛ dohoakada. Intangible legcar”re aema mahto bisoe ko menaḱa. Oka do maejiuko jahan cecet́ ṭhại re cet́ se jahan ssunidriṭo goṭ̣awaḱ lekate do baṅ. Menkhan mit́mit́te gharońja ar sãotare heṛan kạmite ko bhijạu idiyeda. Jahãṭaḱ jatiạr ge oprom reaḱ eṭaḱaḱ rehet́ do hoyoḱ kana pạrsi. Noa tayom do hijuḱa folklore se gam-kudum ar sãota reaḱ kạhtuk akel.

Ạdibạsi sanam jatiạrkoaḱ ge menaḱa nij go pạrsi. Pạrsi bisoe tinre hijuḱ un do pahilre ge okoeaḱ bhumika hijuḱa uni doe hoyoḱ kana gidrạ ren gogo. Cedaḱ je, gidrạ eṅgat kukhire doho khon ehoṕ kate janami ar gidrạ haraye belare mit́ṭen maejiuaḱ bhumika besimạ. Jion cạrit lekate maejiu kukhire gidrạ dohoye lekman. Eṅgat kukhire tãhẽn okte  eṅgat são gidrạwaḱ bukạ sećte gidrạ do jomaḱ ńama kate hoṛmo sećte haraḱ são sãote gidrạwaḱ hataṅ aćtegi parsi reaḱ aṛṅe aṭkar dareyaḱa. Congnitive Nuroscientist Eino Partanen of the University of Helsinki – reaḱ gobesona lekate- nij tite moca bond kate jahan katha ṛoṛ lekhan cet́ leka aṅjomoka ṭhik onkage bond katha reaḱ aṛaṅ gidrạ uni eṅgat kukhireye aṅjom ńamae ar aema aṛaṅ eṅgat bhạrti dosare aṅjom katege uni doe janamoa. Gidrạwaḱ parsi baṛhon/bolman ehoṕoḱa ać eṅgat kukkhi khon one okado  bhạṛti hoṛmo okte reaḱ mucạt́ 10 haptare hoyoḱ, noa do Sweden ar USA reaḱ gobesonare rakaṕ heć akana. Noa khatirte ge mit́ṭen bhạṛti hormo oktore ona sãote caecolon, pusṭi jomaḱ, jirạo joto bisoe ge adi daman kana cedaḱ je jotowaḱ ko ge gidrạ cetanre joto dhomos paraḱa. Gidrạ janam tayom acy gogo oka pạrsiteye ṛoṛa ona pạrsige gidrạ hõe ceda. noa belare mit́ṭen gidrạ do pạrsi ceda ać go-baba, aḍepaserenko ar gidraren gatiko ṭhen khon; oke são uni do ḍher oktoe khemao. Gidrạ do nonkate ać go pạrsi cecet́e ehoboa,oka dp mit́ṭen maejiu daman bhumika paloneda. ( Ol tuṅgeḱa)…




Lalociạ Seta

Mit́ṭen laloc setae tahekana. Mit́ din mit́ reṅgeć hoṛaḱ daka oṛaḱ khon jel kuṭie kombṛo keda. Ar ona jel do mocare ger kateye dạdạṛ kan tahekana. Ona jel kuṭi jojom lạgit́ mit́ṭen ṭhạianaḱ jaegae ńańam kan tahekana. Mocare jel tahe okte rege uni seta do mit́ṭen daḱ ạtuḱkan gaḍa cetan sako teye paromoḱ tahekana, Ar paromoḱ okte uni seta do latar daḱ seće koyoḱ ket́ khan ać leka ar hõ mit́ṭen seta jel kuṭi ger akat́e ńel ńam kedea.

Uni seta do bar kuṭi jel hoyoḱtaea menteye menjoṅkan tahekana. Ona iạte ạḍi usạrate uni seta do aćaḱ gatere BHU- BHU kateye dongot́ kada, ar ńelme unrege ona moca reaḱ jel do ńurhạyen taea ar daḱre ạtu senen taea. Ar onkate uni laloc seta do jel kuṭiye at́keda, mit́ṭen jel kuṭi hõ bae ńam daṛeada, ar onkate sanamaḱe at́keda.




Rohoṛ Sakam

Rohoṛ sakam hae! Bes dintamkore,

Hạṛiạrgem ńellen dare cetanre;

Hẽ, dare sajaotet́ baḍhaoledam,

Ohae! Bhabnage nit ńeloḱ kana.

Tahẽkanam tis dare cetanre,

Cet́ dukge bam baḍaeleda unre;

Rereń ar cẽṛẽko sereńat́me,

Nitoḱ do hae amko hiṛińket́me.

Sisirtem purṭhạḱ kan tahẽkan coṅ,

Hoe hõe hoyoṅet́me tahẽkan coṅ;

Ohae okayen baṅ ona mantam!

Janwar ar hoṛ nit lebet́me am!

Dare cetanrem tahẽkan jokheć,

Amaḱ umulre hoṛko asraelen;

Janwarko jirạulen am latarre,

Jotoko sarhaolet́mea unre.

Nitoḱ do muhinrem paṛao akante,

Hiṛińket́meako hae! Algate.

Nonkage ńeloḱ dhạrti dosa do,

Ạḍi sondhe hae, dukre gate do!

Hae sakam! Hoṛ hõ am lekage co,

Dhon tahen hạbić manot ńamako;

Nandanlen khanko am lekage co.

Sesantire do hae ḍhilạuḱako.

 




Dumur

Dumur do̠ mit́tegeko tahẽna. Jãhã ṭhen khonko bhiṛkạuleko khan, ar jãhã sećko uḍạu calaḱ khan, mit́tegeko calaḱa. Pạhilić jãhã ṭhene aboḱ, onḍegeko durum durumoḱa. Onkoaḱ oṛaḱ do chata kana, metaḱako “dumur chata”. Dumur chatare dumurkom ńelleko khan, cet́ baṅ se chata  pereć durum durum, sugu bugu baṛeako: Mit́ chatare mit́ṭen rạni menaea. Uni dumur rạni do mit́ ṭuṅ hõ bae kạmia; oneko mengea, “ Uni do rạni se baṅ!” Uni do ekene belea.

Ona chatare khaṭoya dumur menaḱkoa. Onko do ạḍi uṛum suṛum mit́ kạmigeko tahẽna. Akoaḱ oṛaḱ metaḱme chatako teara. Chatam ńelle khanem mạluṅkoḱa; kaṭ reaḱ hõ baṅ kana, kagoc reaḱ hõ baṅ kana kã creaḱ hõ baṅ kana. Ona chata do kạṭić kạṭić ṭhuiạḱ dead ea ạḍi husnạḱ laṭha mit́ idi akat́ leka ńeloḱa. Uni rạni do onako ṭhuiạḱ bhitriregeye belea. Onko khaṭoya dumur do orapạrite bahako khon rasako cepeć ạguia ar chatareko bhoraoa.

Arhõ tesar lekan dumur menaḱkoa, onko doko metakoa Askotiạ dumur. Rạni dumur do bako kạmire hõ, enre hõ thoko belea arko hoponkoa! Menkhan noko Askotiạ dumur do kuṛhiạ mara asket gidrạ leka chatakorege ekenko lade gugu baṛaea. Noko askotiạ dumur doko haṛam ńoḱlen khan Khaṭoya dumur ṭhenko laga ocoḱa, arko goć ocoḱa. Onate baha- rasako ạgui, ona do ạḍi mõńj rasa hoyoḱa. Chatako tearle khan , hoṛko do tioḱkate rasatet́ doko roḍoć roḍoć oḍoḱa. Ona rasa doko metaḱa “ dumur rasa”. Ạḍi mõńj ńuṭuḱ ńuṭuḱ heṛema ar ran hõ ranoḱa. Onko dumur onḍe khonko dạṛa, ar jãhã ṭhenko sen jarwaḱa ar onḍegeko chataea.

Dumur do darekore, sate latarkoreko chataea, okama cạukaṭkore hõ. Dumur do totoṛ doko totoṛgea, sahao leka, rõ lekanako Menkhan noko khon lạṭu ńoḱ menaḱkoa, loṭoć leka. Onko doko ńele kana. Noko do ạḍi ãṭko totoṛa. Busku kại leko khan laga lagateko totoṛa bis hõ menaḱtakoa.

Tumạl- Ạkil Ḍahar, pạhil hạṭiń




Hawagạḍi

Guḍ guḍ saḍeate hane hawagạḍi,

Ńirrate dara kan ạḍi canḍa cạnḍi.

Sadom joṛao baṅ jạruṛ ona gạḍire,

Hoṛe calao kol menaḱ ona bhitrire.

Laharey duṛuṕ akan gạḍi caḱlaoić;

Hopon caḱe capo akat́ ṭhikạn hạbić.                                       

Ṭhik horte calaḱ lạgit́ ona hopon cãḱ,

Nase nasey’ peṭera ạcur baṛae tak.

Ać lahare samaṅ sen hijuḱ senoḱko,

Põḱ põḱate etom końe’ sa ocoko.

Lạṭugea banar cãk ḍaṅgra gạḍi reaḱ;

Kạṭićgea ponon cãk noa gạḍi reaḱ.

Deć nạ̃wạ̃ioḱ ạḍi sad hawagạ̣ḍire,

Legem jutạ ạikạuḱa calaḱ ghuṛire.




Rel Gạḍi Reaḱ Galmarao

Rạmjit ar Jhade do mit́ atoren kanakin. Rạmjit do ḍher dhao rel gạḍireye deć nạ̃wạ̃i akana. Ar relgạḍi hõ tanmane ńel akat́a; Ar Jhade do baṅ. Eken nase nase hoṛko ṭhene ańjom baṛa akat́a. Mit́ din Jhade do Rạmjite metadea, “Henda ho relgạḍire do bhala cet́ leka ạikạuḱa?”

Rạmjit- Ạḍi mõńj ạikauḱa. Khub ãṭ gạḍi calaoḱre hõ, dećkoḱ jokheć do unạḱ tạpis calaḱkan bam ạikạua. Khiṛki mohnḍam beṅget́le khan dareko ar oṛaḱko dạṛet́ leka ńeloḱa. Menkhan dareko, oṛaḱko ma ńir ruạṛkan. Jhade- Mase arhõ rel gạḍi reaḱ lại idiạń talaṅme. Ạḍi hahaṛa ańjomoḱ kana. Nun maraṅ iń harayenre hõ cedaḱ co relgạḍi bạń ńel akat́.

Rạmjit- Relgạḍi do mit́ṭen do baṅ kana. Boń boń ạḍi utạr gạḍiko toṅgea. Moṭa moṭa mẽṛhẽt́ sikṛiteko toṅgea. Ạḍi mõńj bạḱkuṕaḱ menaḱa. Tinạḱ gạḍi jạruṛa, inạḱko toṅgea. Oka do mõṛẽ gel khon hõ bạṛtige. Mimit́ gạḍi do mit́ṭen hopon oṛaḱ leka. Mit́ kandhagea. Cak do eken mẽṛhẽt́ kana. Ar mẽṛhẽt́ cetante calaḱa, ona mẽṛhẽt́ doko metaḱa rel mẽṛhẽt́. Onate gạḍi ńutum hõ hoe akana “ relgạḍi”. Oka oka cãk calaḱa, ona onate goṭa soṛoḱge rel mẽṛhẽt́ko bạisạu idi akat́a. Laha utạrre do kol oṛaḱ menaḱ. Kol oṛaḱ do Iṅrạjiteko metaḱa “ińjin”. Ińjin ṭhenge caḱlaoić doe tahẽna. Caḱlaoić do Iṅgrạjiteko metaea “ ḍraebhar”.

Ińjin motote do baṅ calaḱa. Daḱ reaḱ bhap ar koela reaḱ daṛetege. Ona kol oṛaḱrege daḱ ar koela bhorao lạgit́ jaega menaḱa. Uni ḍraebhar do koelae jol ocokoa ar daḱ do loloḱa ar bhapoḱa. Mit́ṭeć gol gol jeleń moṅgra coṭ ̣seć menaḱa. Onatege bhap ar dhũạ̃ oḍokoḱa. Tayom utạr kandhare do tạḱnkhiyiće tahẽna. Iṅgrạjite uni doko metaea, “ gard”. Siń marsal lạgit́ do barea jhạnḍi tahẽntaea; araḱ ar hạriạṛ. Tinre gạḍi thiroḱa unre oka do mit́ ghạṛi gạḍi khone ãṛgona ar baṅkhane dećkoḱgea, ar laha seće  beṅget́ baṛaea. Ar mit́ṭeć oḱroṇaḱ tahẽntaea. Tinre gạḍi laṛao hoyoḱa, unre uni garḍ do hurlạia jhạnḍi uni ḍraebhar seće hurlạia. Ḍraebhar do Iṅjine peṭergoda, ar kĩkĩṛ marte saḍea. Lutur hõ tiṅgit́koḱtama. Ona saḍe doko metaḱa “siṭi”. Siṭi lekange gạḍire deć akako doko bujhạua nitoḱ gạḍi laṛaoḱa.

Pạhil do bại bạiteye calaoa. Inạkate doe usạra idia, Ar ona moṅgra khon dhũạ ar bhap ạḍi tạpis khuṭlạu oḍokoḱa. Ar nonka saḍea, khoko khoko, khoko khoko, khoko khoko……Tinạḱ usạra gạḍi calaḱa, saḍe hõ unạḱge usạraḱa. Okare gạḍi teṅgoe hoyoḱ, ona khon thoṛa laha ńoḱ khon ḍraebhar do bại bạite gạḍi doe ṭạhri idia. Gạḍi thiroḱ tora o gạḍire deć akanko doko bidnạḱ godoḱa. Gạḍi teṅgoḱ thạ̃i do Ingrạjiteko metaḱa “ sṭeson”. Ńindạ lạgit́ do mit́ṭen diuhe tahẽntaea. Onarege araḱ, hạriạṛ, sasaṅ- daḱ kãc menaḱa. Onkage tinre gạḍi laṛao hoyoḱa, unre, ona hạriạṛ kãce marsala are hurlạia.

Sṭeson ṭhen gạḍi seṭeroḱ jokheć hoṛ do thoṛa pharak ńõḱregeko teṅgona, Ente ạḍi tạpis hoe ṭhelao hijuḱa. Gạḍo bhitri seć or aderoḱ lekam ạikạua. Jhade- Relgạḍire eken hoṛko dejoḱa? Rạmjit- Hoṛ mako dejoḱge onko chaḍa gại ḍaṅgra, merom, sadom eman janwar hõko deć idikoa. E Jhade – Baṅko don ãṛgona? Rạmjit- Baṅ, onkoaḱ kandha do mẽṛhẽt́ pińjrạ reaḱ kana. Jomaḱ hõ onḍege ader akoa.

Jhade- Ar cet́ko lade idia?

Rạmjit- Ciṭhiko, kaṭko ar emanteaḱ jinis ko lade idia. Sedae do taṛamte ạḍi sạṅgiń calaḱ hoyoḱ kan tahẽna, ar ạḍi laṅga harontem tioga. Nãhãḱ do relgạḍi menaḱte sạṅgiń sạṅgiń ạḍi usạram sen daṛeaḱa, ar sạṅgiń sạṅgiń reaḱ ciṭhi hõ ńam godoḱ kana.

Jhade- Inạgelaṅ galmaraoa. Oka hiloḱ relgạḍiń ńel enhiloḱ beste doń baḍae daṛeaḱa.

Tumạl- Ạkil Ḍahar, pạhil hạṭiń

 




Isoraḱ Mạhima

Iń Bebenaoić do jotoaḱge;

Ṭhosoḱ mõńj sirjontae sanam sećre.

Coṭ phaelaore ńelkom ma ipilko,

Ah! Dulạṛet́ko mẽt́kintabon.

Adomko huḍiń, adomko hapṛaḱ

Ar kạṭić kạṭićko cumkạḱ cumkaḱ.

Tinạḱ mõńj hõko liplipạuḱ kan,

Gidrại thiroḱ kan onko ńelte ma.

Jhalkaoḱ siń cando ma ńeleme se

Cet́ m̃ońj ho gol-sona cakta leka.

Ńindạ cando do ńindạ lạgit́ge,

Hẽ, hoṛko rạskại dulako kana.

Hisit́ hisit́ hoye hoe ocoyet́

Ar hoṛmotabone juḍasiyet́;

Ńũi daḱ hõ coṅ mõńjge rilạmala,

Sapha ar sebelgey imạń kana.

Jomaḱ ńũaḱ isin aroe lạgit́

Seṅgel benao hõe cet́abon kana.

Ar hoṛo eman casbas lạgit́

Bud ar akel doe emabon kana.

Em akawadińae soros mẽt́kin.

Ar mẽt́ pipnikin, bạń cubạgoḱa;

Em akawadińae mũ ar luturkin,

Alaṅ hõe emdińteń roṛet́a.

Tikin ar jaṅgakin, hoṛmo ińaḱ

E benaoket́te iń ạsul daṛeaḱ.

E gidrạko Isor joharaepe;

Uniaḱ mạhima sabasipe.




Tale

Ńelme se ona ḍoṅ ḍoṅ catom leka do cet́ dare kan baṅ! Buṭạ ṭhen ma ạḍi moṭa. Ar bại bạite coṭ seć do nanha idigea. Ona do tale darege. Noa dare do onkage ạḍitet́ ạḍi usula. Ḍạr do bạnuḱa. Haṛamaḱ sakam do latar seć lạṛkujoḱa, ar baṅ haṛamaḱ do coṭ sećge sojhekoḱa.

Baṅ ḍạroḱre hõ sakam do lạṭu lạṭua. Nawanaḱ do ạpạṛi leka oḍokoḱa, sikuṕ bini lekage. Sakam do jeleń jeleńgea, ar sirkote jeret́ mit́ akana. Haraḱ sãote onkage or sikuṕ bini leka bại bạite pasaṛoḱa. Hara mucạt́-kate ma cap capayenge. Sakamtet́ do bạgṛạ mucạt́re sakamoḱa. Bạgṛạ do nalagea; aṛe aṛete do kata ḍaṭa leka menaḱa. Geget́ hõ geget́gea. Jãhãtis tale sakam bạgṛạre saṕkatem tul lega akat́a? Geget́ leka ạikạuḱa. Kạṭić kạṭić gidrạ botorlen khan cet́ leka eṅgat se apatreko hạṛuṕ jaladoḱa onkage sakam do bạgṛạre tire leka darere hạṛuṕ akana. Ohom or chaḍaolea; khạjuk baṅ sea akan khan.

Tale sakamte biniko benaoa, ar pạṭiạ hõko galaṅa. Gidrạ̣ko do pepṛẽt́ hõko benao eneća, ar saḍe hõ bejãeko ocoea. Cet́ leka saḍea? Pẽ… se baṅ? Sakam goćlen khan sahan lạgit́ko tioḱjoṅa. Sakamte jãhãtis bagwan hõko eṭeda ar kumbạ hõko daba. Jo hõ baṅ kạṭića. Unạḱ usul khon bohoḱre ńuram khan bohoḱ posaḱkoḱtama. Balelen khan, aćtege ńuroḱa; adom hoṛ do ńindạ hõ ńindạ tale bele lạgit́ tale dareko horhokaḱa. Gabetet́ko copoć joma. Copoć jokheć ḍaṭare ganthar do bogete sogeḱa. Gabetet́ do roḍoćkate holoṅ são mesalkateko piṭhạia, unre ona piṭhạ doko metaḱa,  “tale piṭhạ”. Daka sãote hõko mesala unre doko mena, “tale daka”.

Berel tale jo bhitrire rasa tahena, ona rasare leńjer ńõḱ khuṛus khuṛus guli tahena, ona hõ bejãe sebela, ona do bhạti kana, ona doko metaḱa, “tale bhạti”, ar rasatet́ doko siṛuba, heṛemgea. Poṭkoć jaṅem maḱ paṛaḱket́a, ar bhitritet́re ona bhạtige unre do judạge sebela. Gidrạ do ạḍiko kusiaḱa; ńam baṛaeako. Daretet́ do paṛaḱkate oṛaḱreko lagaoa.

Tumạl- Ạkil Ḍahar, pạhil hạṭiń




Meskoć

                                             Meskoć

                                                  (5)

Gidrạ: Baba Iń do̠ Iskulte do̠ bạń calaḱa,

Baba: Cedaḱ bạbu cedaḱ bam calaḱa,

Gidrạ: Ente bare, aleren mahasoe cet́ge bae daṛeaḱa jo̠to̠ge aleye paṛhao ocolea.

                                                    (6)

Mahasoe barea gidrạ aema kurumuṭu kate rehõ unkin asketiạ gidrạ cetat rehõ/ hisạb do̠ bạkin cet́leda,

Mit́din unkin gidrạ ul dare rekin deć kate ulkin tiạḱkan tahẽkana, un okterege ńelme uni mahasoe onḍem seṭer got́ena, Ado̠ gidrại metat́ kina, Iń pea ul emạńben, Gidrạ do̠ pea ul kin emadea, Arhõ uni mahasoe do̠e metat́kina, Den barea ul emạńben, Unkin do̠ arhõ barea ulkin emadea.

Niạ dhao uni mahasoe do̠e metat́kina, Nitoḱ lạiben se iń ṭhen tinạḱ ul menaḱa? Ṭhik takrege e̠ṭaḱ gidrạ do̠e me̠n go̠t́keda E ya alom lạia, nonkate oṅko/ hisạbe cet́ alaṅa.