PHẠGUN CANDO

Phạgun cando okte jemon

Setoṅ reaḱ ãc temon,

Dare nạ̃ṛire nãwã sakam

Sajao enae mala potam.

 

Edel ar murut́ baha

Phuṭạu ena sanam laha,

Gạwić edae nãwã okte

Hijuḱ kanae rạṅgin sajte.

 

Phạgun cando sạgun mãhã

Mone jiwire sereń rãhã,

Dare nạ̃ṛi jemon nãwãe sajoḱ

Ńelte mone rạskạ kedejoḱ.

 

Phạgun candoe disạ ocobon

Dulạṛ rạskạre  tahenabon,

Duk ar dạndi tahen rehõ

Tahen mabon cero bero.

 

Sajao mabon manwa mone

Baha malate rane bhane,

Tahen rehõ  duk ar Mũhin

Hoyoḱ abon hạriạṛ phạgun.

 




Disạ Dohoiń Me

Am iń ńamlet́ mea ińren leka

Haere amem calaoena iń eskar

Bạgikate ạḍi sạṅgińte

Judi iń iń tahẽlen khać

Amaḱ ontor kocare.

Mẽt́ ipil re amaḱ umulre

Tobe pạtiạuḱạń baṅem hiṛińeńa iń,

Dohokańam amaḱ ontor kocare.

Dulạṛ tonolte bhitri ontor re

Jãhãtinạḱ sạṅgińtem calaoḱ tao hõ iń do

Disạ doho miạń am jiwet́ bhor,

Dhạrtire calaḱ horre.

Aema hoṛ sateć ńapam hoyoḱa katha hoyoḱa

Okoe kodo hiṛińoḱa okoe kodo baṅ.




Tinạḱ Muskil Jaṅgare Horoḱ Panahi Niye

Fashion se sajoni kuṛi se maejiukoaḱ apnaraḱ lạbit́ kaṭa reaḱ joton do ạḍige hewa menaḱtakoa. Ńelkeabon kaṭa reaḱ panahi do ạḍige jạruṛ jinis kana. Ar niạ kaṭare horoḱ panahi jokhon apnar hoṛmo reaḱ sajko são mit́kate mońjge horogoḱa un oktege ona do hoyena niạ jug reaṅ fashion. Ar niạ jug reaṅ nonkan ńeloḱ lekan panahi hõ amaḱ hoṛmo lạgit́ muskil hoe daṛeaḱa. Jodi am ṭhik map ar usul reaḱ panahi baṅ hoelen khan hoṛmo lạgit́ mit́ maraṅ khoti hoedaṛeaḱa.

Hi-Hil re tinạḱ muskil: Okoeko kuṛi se maejiuko sajoḱko kusiaḱ onko lạgit́ do maraṅ mit́ṭen oṅso do hoyoḱ kana niạ hil senḍel. Onko do noạ usul senḍel ạḍiko bachao joṅoḱa. Niạ usul panahi modre menaḱa pencil hil, platform hil, semi hil ar hõ nonkan nanan ńutuman hil panahiko. Ar kuṛi hoṛ hõ niạko sokh kateko kirińa. Ar ritimoto ona horoḱ kate taṛamko prakṭisa. Cet́ lekakate aćaḱ taṛam hoelenre ona senḍel se hil niạ ḍaharre baṅe bhindạṛoḱ. Menkhan niạ usul hil horoḱte ạḍi maraṅ muhim hoedaṛeaḱa. Jaoge Hi-hil horoḱ lekhan hoṛmo reaḱ bisi jaṅ hasoa. Ona eskar do baṅ menkhan ạḍi jaoge bebohar lekhan bisi jaṅ reaḱ haso khon ehoṕkate hoṛmo ạḍi ạṛis ạikạuḱa ar jaṅ reaḱ khoe do bại bạite hoyoḱa. Ar aema din dea haso khon Arthritis ńutuman rog hõ hoedaṛeaḱa niạ usul senḍel se hil horoḱ iạte. Oka okte taṛam jokhen hõ haṛaḱ bhindạṛ reaḱ sombhobona tahena. 2 inci usul hil jaṅgare sabhabik khon 50 percent bạṛti cape teara.

Muskil Flat Senḍelre hõ: Bhạbitoḱ kanabo je usulaḱ panahirege joto somossa, menkhan baṅ flat senḍel rehõ hoṛmo reaḱe khotiegea. Hi-hil jemon dea hasoe ehoṕa onkage flat senḍel tehõ kaṭa reaḱ iḍi hasoa. Pạhil re flat se soman senḍel mońj aramge ạikạuḱ rehõ ạḍi aema din horoḱ lekhan thoṛa thoṛa iḍi hasoge tayomte lạṭukate bisi jaṅ hasore mucạdoḱa. Ona iạte jaoge usul senḍel baṅ horoḱkate okte okte flat senḍel ar hõ okte okte flat se soman senḍel horoḱ horoḱ usul senḍel hõ horoḱ jạruṛa.

Tobe tinạḱ usul se cet́lekan senḍel (panahi) horoḱa: University  of Calofornia Bio-medical labrotary reaḱ mit́ gobesona re ńelakana, mit́ṭen hoṛ dinre goṛre 60 hajar khon 1 lakh bar taṛam lạgit́ jaṅga dohoea ar e rakaba. Jãhãe Jodi 70 serma bańcaoḱ khan sabhabik bhabege uni do tinạḱ bar kaṭatae taṛam lạgit́e tul are dohoea ona do bo aṭkar daṛeaḱ kangea. Onate nunạḱ bar kaṭa taṛam lạgit́ mońj panahi horoḱ reaḱ jạruṛ menaḱa mente doctor ko meneda. Hoṛmo reaḱ jaṅ se iḍi, ḍanḍa, gunṭhi ṭhik dohoe ar jaṅko reaḱ khoe ko khon mońj dohoe lạgit́ jạruṛa pamp shoe se naseaḱ usul senḍel. Din hiloḱ kaṭare beohar lạgit́ senḍel se panahi reaḱ usul 1 1/2 inci khon usul jemon baṅ hoyoḱ. Ar nanha hil bodol moṭa cạrkona payawaḱ hil senḍel horoḱ lekhan hoṛmore  jhuki kom tahena.

 

 

 




Haraṛ Kanṭhar (Gidrạ Eneć)

Pe pon se mõṛẽ bochor umerren kaṭić gidrạko bulạuko reaḱ eneć kana. Asokaete ạyuṕ jokhen goṛom buḍhi hoṛ do kạṭić gidrạkoye eneć baṛakoa. Eṅga apako kạmireko dhurạu akan tahẽkan jokhen hoṛ do gidrạye bulạukakoa.

Eneć-Eke ekete gidrạko do akoaḱ tiko haraṛa leṅga ti reaḱ uduḱ kạṭuṕ eneć ocoḱkan gidrạ doye uduḱkaḱa ar eṭaḱ kạṭuṕ doye sikuṕkaḱa.

Jojom ti reaḱ uduḱ kạṭuṕ do leṅga ti reaḱ sikuṕ akan kạṭuṕreye haraṛkaḱa seye gotokaḱa, ar onkage sareć kạṭuṕko doye sikuṕ okokaḱa. Buḍhi do eke ekete, nonka bãkhẽṛate gidrạwaḱ uduḱ akan ti kạṭuṕ aćaḱ jojom ti reaḱ uduḱ kạṭuṕteye pheda

Haraṛ kanṭhaṛ maṅgar jaṅ

Pạrni pat, pạrni pat

Jham, jham ḍhela ḍhili ḍhela ḍhili

Hãsguṭi didiram didiram

Birạm do daḱ loye dukạna,

Kạri hạnḍi beker benḍaṅ chorwaṅ

Chorwaṅ roṛ tora uni gidrạ do aćaḱ leṅga ti aćaḱ jojom hatlaḱreye okokaḱa. Ado dosar ti kạṭuṕe phet́ ocoḱa. Unre uni buḍhi do ạḍi mońj lagṛẽ golwari baha ar chạṭiạr sereń reaḱ sal mesal rạṛate kạṭuṕe phedtaea noḱoe nonka sereńate,

Kit kite kitạ buṭạre

Tala tala ralsa buṭạre

Ja hedelsiń jo sae burure,

Gindir gidić gindir rase

Toṛma rase torma rase

Lemko leṅgor leṅgoṛase lem do

Jaba merom bheo bhạri

Bheo Bhạri khetlaoḱ

(Ol toṅgeḱa)




Mit́ṭen Maraḱ Pińcạr Ar Suṅkạl Cẽṛẽ

Mit́din mit́ṭen suṅkạl cẽṛẽ maraḱ pińcạr sãoe ńapamena. Unkin banarge jomaḱkin sendrakan tahẽkana. Suṅkạl cẽṛẽ ńelte maraḱ pińcạr do phạ̃ḱṛạ̃ḱe ḍhalkeda are menkeda, “jãhãe lahage jomaḱlaṅ ńam, jomaḱ do lahare ińgeń joma.”

Noa katha ańjomte suṅkạl cẽṛẽ doe hahaṛayena. Adoe kulikedea, “cedaḱ?” Maraḱ pińcạr doe  roṛ ruạṛadea, ńeledam am khon iń tinạḱiń maraṅa? Ińaḱ phạ̃ḱṛạ̃ḱ do tinạḱ monj ńeloḱ kana. Onate ińge lahań joma.

Khange maraḱ pińcạr do enejoḱe ehoṕena ar suṅkạl cẽṛẽ metae kana, am do mit́ṭen cẽṛẽ kanam. Onate cehra reaḱ bhage bạṛić do cet́em bujhạukada!

Maraḱ pińcạr aḱ katha ańjomte cẽṛẽ doe menkeda, hẽ sạrige, am lekan phạ̃ḱṛạ̃ḱ hõ bạnuḱtińa ariń huḍińgea. Ińaḱ hoṛmo hõ rawalgetińa. Onatege kusi sana lekań uḍạu baṛaea ar jomaḱ hõń jogaṛa.

Suṅkạl cẽṛẽ aḱ katha ańjomte maraḱ pińcạr doe bujhạukeda cehra babot eṭaḱko nisrạu do baṅ bhagea. Maraḱ pińcạr aćaḱ bhule bujhạuket́te suṅkạl cẽṛẽ ṭhen ikại khojkeda.




Sohrae Sereń

Lutur tegeń ańjomleda

Asam disạm caole dạina geleć akan,

Delaṅ dạilaṅ ńel ạguya.

Mạńjhikoaḱ chaṭkare

Roṭe sagaṛ menaḱana dại,

Onarelaṅ dejoḱa

Asam disạm caole dạilaṅ ńel ạguya.




Barea Pusi Aḱ Golpo

Mit́ṭen atore barea pusikin tahẽkana. Mit́ṭen do moṭa ar mit́ṭen do rohoṛge tahẽkana. Mit́din  rohoṛ pusi do moṭa pusie kulikedea, “Noṅkan jomaḱ do okarem ńameda?”

Dinạm ńindạ iń do raj bakholre calaokate mej (table) latarreń duṛuṕkoḱa. Raj jom tayom mej (table) reaḱ onako joto jomaḱ hataokate usạrań joma.” Moṭa pusi doe roṛ ruạṛkeda.

Mit́din am sãotem iń hõ idińme? Iń hõ raj bakhol reaḱ jomaḱiń joma. Rohoṛ pusi do moṭa pusi nehõradea.

Moṭa pusi doe aṅgoc keda. Moṭa pusi sãote rohoṛ pusi do raj bakholre jomaḱ jom lạgit́e calaoena. Ona jokhen mit́ṭen pusi do onkin seće dạṛ ạgukeda. Are lạiat́kina, raj do montri hukumadea jemon okoe pusi dinạm raj aḱ mej latarre duṛuṕkoḱ uniko saṕ ạguye. Ona katha ańjomte moṭa pusi do rohoṛ pusie metadea, judilaṅ saṕ ńamen enḍekhan ạḍi maraṅ muskilrelaṅ paṛaoḱa. Onate teheń do baṅ calaḱge bogea.

Menkhan rohoṛ pusi do jomaḱ reaḱ lob laloc bae sambṛao daṛeaḱte eskarge raj bakhole calaoena. Ona okte Montri do rohoṛ pusi raj aḱ jom oṛaḱ seć calaḱ ńelte hudiskeda, nuige dinạm ńindạ mej latarre duṛuṕa. Onate rohoṛ pusi saṕkate jehel oṛaḱreko aderkedea.




HOPON MẠI

Hopon mại beret́ kate hutum saphaḱme

Puthi Khata saṕkate paṛhaoḱ duṛuṕme,

Oloḱ paṛhaoḱ cet́ lekhan ạkil genem ńam

Ạkil begor cet́ hõ bạnuḱ hapen dinem ńam.

 

Ạkil judim hameṭana amaḱ jionre

Sanam hoṛko dulạṛmea sãota somajre,

Hapen dinre jion ḍahar sagaṛ lagaire

Bacom tahen eṭaḱ ko khon tayom mạcire.

 

Ạkil marsal hoe kate ma sãota ạyueme

Amaḱ jạt ar amaḱ pạrsi rạkhi jogaome,

Sãota amaḱ thạli akan ńut ar losot́re

Sapha soṛa santal somaj menaḱ ak asre.

 

Am do kanam sona miru amge susariạ

Ạkil marsal jeret́ kate hoyoḱme lạuṛiạ,

Sona barag noa somaj jogaṛ ruạṛme

Ạkil marsal sapha tite sepeń rakabme.




Santali Pạrsite cecet́aḱ emoḱre dạyik ńutumte sarhao siropa.

Rajshahi jilạ reaḱgodagaṛi upojila kakon haṭ Laldighipaṛa Santal atore 20 cecet́ ko Santali pạrsite cecet́aḱ emoḱre dạyik ńutumte sarhao siropa ko ńam keda.

Bud bar 25 February’2026 setaḱ amdaj 11 baja oktere National Agency for Green Revulation (NAGR) ńutuman besorkari gãota hotete laldighi paṛa re aema pạrsite cecet́ kạmi hora bạisi do noa  Santali pạrsite cecet́aḱ emoḱre dạyik ńutumte onaren mahasoe ar didimoniko sarhao siropa doe emat́koa..

Noa gapalmarao ar siropa capat́ akhṛare seṭer ko tahẽkana National Agency for Green Revulation (NAGR) ren Ạḱyurić Mn. Stephen Soren, Sonar desh khobor sakam ren Sasapṛaoić Akbor Hasan Millat, Rajshahi Khudro nrigusṭi kalcaral ekaḍemiren são ạḱyuric Mn. Benjamin Ṭuḍu, National Agency for Green Revulation (NAGR) Reporting Officer Mn. Subas Marḍi, Amnura Lutheran Mission Hospital ren Manager Mn. Markus Murmu, National Agency for Green Revulation (NAGR) aema pạrsite siknạt bạsiren super visor Mn. Nelson Hasda ar Onaren Mahasoe didimoniko.

Noa oktere Sonar desh khobor sakamren sasapṛaoić Akbor Hasan Millat Rajshahi Khudro nrigusṭi kalcaral ekaḍemiren são ạḱyurić Mn. Benjamin Ṭuḍu National Agency for Green Revulation (NAGR) hotete calaḱ kan noa aema pạrsite siknạt kạmihora reaḱ kạmiko ńutumte ạḍi sarhao kin em keda, menkedakin noa talate ato oṛaḱren nacar santal hoṛko akoaḱ nij pạrsite oloḱ paṛhaoḱ ko cet́ seko seṛã daṛeaḱkana ar nonkate disom benao rakaṕ re miṭ́ṭen maraṅ dạyik enem sećte  sarkar ko goṛowae kana, National Agency for Green Revulation (NAGR) ạḱyurić Mn. Stephen Sorene lại sodor keda noa kạmihora do daraekan 4 serma hạbić calaḱa, noa do Rajshahi reaḱ Tanor upojilạre-8 goṭen, Godagaṛi upojilạre-10 goṭen, Chapai nababgonj jila Sodor upojilare-1 goṭen, Nachol upojilạre-1 goṭen Ṭoṭal=20 goṭen noa santali pạrsite siknạt kạmihora talate santal gidrạkore siknạt emoḱ do calaḱ kana.




PẠŃCI-PÃṚHÃNḌ

Hoṛ hoponaḱ horoḱ bande khondrondkan koaḱ katha khon baḍaeoḱ kana baṅma, etohoṕre, baba hoṛko do akoaḱ abhran lạgit́ do gamcha lekanaḱ jeleń ńoḱ kicrićte or taṕ teko bhagwaḱkan tahẽkana. Ḍanḍa redo ḍora tahẽkantakoa ar ona rege bhagwa kicrić doko rebet́et́ tahẽkana. Tayomte tinre kicrić teńoḱko cet́keda, unre baba hoṛ do kacha teko ḍeṅgaḱkan tahẽkana. Ona kacha kicrić do ponḍ roṅ reaḱ tahenkan tahẽkana. Tobe kacha beoharko ehoṕen rehõ bhagwaḱ do un hạbić hõ bako hiṛiń hataṛakat́ tahẽkana.

Onkage maejiuko lạgit́ do khạnḍi kicrićko teńet́ tahẽkana. Ona khạnḍi kicrić do ponḍ roṅ reaḱ moṭa kicrić kana ar pạṛtet́ do araḱ pạṛ se hạriạṛ pạṛ tahenkan tahẽkana. Ḍher din hạbić maejiu kodo begor saya ar begor jạkiṭ tege, eken khạnḍi bande kategeko tahenkan tahẽkana. Baba hoṛ kohõ eken kacha ḍeṅga kate geko tahẽnkan tahẽkana.

Menkhan Santal Hul tayom Hoṛ hoponaḱ horoḱ bandere thoṛa pherao do ńelena. Kicrić teńoḱ do un hạbić onko talare tahẽkangea. Ado jãhãe ạkilan hapṛamaḱ salha lekate kacha teńoḱ hạriạṛ sutạm beoharko ehoṕkeda ar ḍeṅganaḱ kicrić do bar moka osar ar turui moka jeleńko teń keda. Eken ona moto do baṅ bickom ona benaoen kicrić reaḱ banar mucạt́re dạsi hõko dohokeda. Inạkate ona kicrićte baba hoṛ do ḍeṅgaḱko ehoṕena. Ńelkedako ạḍi jut ńeńel kana. Noa nawa muṭhạn kicrić reaḱ ńutum doko dohokeda Pạńci.

Onkaleka maejiu kohõ khạnḍi bodolte Pạńcite gogoḱko ehoṕena. Tobe pạńci motoge gogoḱ ar bandeḱ do khạnḍite leka do baṅ jutlen takoa. Onate eṭaḱ mit́ṭen kicrić beohar reaḱ jạruṛ paṛaoen takoa. Inạko okte santalko do jolhako ṭhen khon luṅgi beohar hõko cet́an tahẽkana. Ḍhertet́ Santal hoṛaḱ oṛaḱ redo luṅgi hõ tahenkan tahẽkana. Maejiu kodo onate ona luṅgi ge bandeḱ lạgit́ko bachaoana. Ona do Pãṛhãnḍ ko ńutumeda. Ene ado Pạńci ar Pãṛhãnḍ do Hoṛ hopon beoharko ehoṕkeda. Noa do Santal Hul tayomge ehoṕ akana, ḍher laha khon do baṅ. Nitoḱ Pạńci-Pãṛhãnḍ do Santalkoaḱ apnaraḱ horoḱ bande mente bikạuena ar tahẽ idiḱa.

Tumạl: Santal Leg-Ạri Reaḱ Bhed