KANDO̠N AR POTAM

Mat́ dare re̠ e̠re̠ ye̠ aṕ akana. Kando̠n do̠ aḱe̠ idi keda. Ar dare re̠ japaḱ kate̠ sar do̠ aḱre̠ye̠ lagao keda. Unre̠ muć do̠ kando̠n deare̠ye̠ ge̠r kedea. E̠re̠ do̠ sarte̠ bae jo̠slena ar bae go̠ć ledea.

Ạlu goḍa sorre̠ mit́ṭe̠n dare tahẽ̠kana. Dare re̠ potame̠ aṕ akana. Kando̠n do̠ potame̠ ṭuṭi ńurhạ kedea. Tayomte̠ uni do̠ ạlu oṛaḱte̠ye̠ ader keda. Ro̠ma do̠ potame̠ ạgu kedea.

Tumạl: Baḍaejoṅ Hor-Pạhil Hạṭiń




SIKṚI

Iskul ghạnṭi saḍeyena, teheń Tuphan bạbu do iskulte bae senlena. Manḍer seć daṛan calaḱ oktere hor re Tuphan bạbuń ńapamkedea, ariń kulikedea, “Tuphan cedaḱ iskulte bam calaḱ kana? Tuphane menkeda, paṛhao kate cet́ hoyoḱa? Paṛhao kate cạkri baṅ ńamoḱ kana. Noa katha ańjom kate ạḍi bhabnań aṭkarkeda. Cạkri baṅ ńamoḱ karonte gidrạko iskulte bako calaḱ kana? Cạkri bako ńamet́te Go-baba akoren gidrạ iskulte bako kolet́koa? Nitiń bujhạu ńamkeda je gidrạ koaḱ bohoḱre noa katha bạisạu akana je, paṛhao cet́ katet́ rehõ cạkri do baṅ ńamoḱa!

Mit́din mit́ṭeć gidrạ ar ać baba tạkin ciṛiạkhana tekin calaolena. Onḍe bolokate kin ńelkeda mit́ṭen maraṅ hạti nanha sikṛite tol menaea. Noa ńelkate uni gidrạ do ać babae kulikedea, henda baba nui maraṅ hạti ona nanha sikṛi topaḱ kate calao daṛekea. Menkhan cedaḱ bae topaḱ daṛeaḱ kana? Ać babae menkeda sạrige thor! Dela hạti mạlik laṅ kuliyea. Ado hạti mạlikkin kulikedea, “Cedaḱ nui maraṅ hạti noa nanha sikṛi bae topaḱ daṛeaḱ kana? Hạti mạlike menkeda, kaṭiće tahẽn oktere nui hạti do moṭa sikṛite tole tahẽkana ar sikṛi topaḱ lạgit́ ạḍi ãṭe kurumutu leda, menkhan bae topaḱ daṛeada. Ado nit hõ ona hudisge menaḱtaea je sikṛi do tis hõ bae topaḱ daṛeaḱa.

Teheń Tuphan Bạbuaḱ bohoḱre noa hudis menaḱtaea, atoren didi dada tako unạḱ paṛhao kate cạkri bako ńam akada ar iń paṛhao kate rehõ cạkri do bạń ńama? Onko do sikṛite nit hõ tol menaḱkoa.




Bana Ar Dumur

Mit́din mit́ṭen bana jomaḱ sendra sendrate dumur chata ńel ńamkeda. Dumur chata ṭhen senkate bana do onae so ạikạueda chata kana se baṅ. Ona jokhen mit́ṭen dumur doe onḍoṅente bana mũ re ger kedea. Hasote bana doe dongot́keda. Adoe menkeda, am do ạuṛiaḱte mũ rem ger kidińa, ńelme cet́iń cekaea!’

Dumur doe menkeda, “Am do cedaḱ aleaḱ oṛaḱ hećkatem oyoṅ baṛaeda!? Onateń gerket́mea.

Khan bana do ạḍi ãṭe raṅgaoena ar aćaḱ jaṅgate dumur chatae lebet́ rạput́keda. Dumur doe menkeda, “Noa do cet́em cekaeda! Aleaḱ oṛaḱem rạput́keda! Nit ńelme, ińren boehako do am cet́ ko cekaet́mea.” Khange joto dumur mit́kate bana ko lagakedea. Bana do aćaḱ jiwi bańcao lạgit́ daḱreye donkeda.




Mit́ ṭen toyo ar sim reaḱ katha.

Ol toṅgeaḱ.

Ado muci ṭhene calaoena; adoe metae kana, E muci, ma dhaṛa daṕkạtińme; mit́ṭen sim iń ạguama. Ado sạriye daṕkat́taea, ar mit́ aṛere ṭiạle dohoadea; ado onate calaḱ jokhen do dal calaḱa, ado ṭepgr ṭeper saḍe idiḱa. Ado khange ạḍiye khusiyena. Khange ado mit́ṭen sime saṕ idiadea. Ado inạ mit́ ghạṛi tayom khange uni toyo do ṭanḍitejoṅ osorkedea, ado bae leṭeć daṛeaḱ kan khange muci ṭhen arhõe ńir calaoena; adoe metae kana, iạ muci, bạń ić daṛeaḱ kan do, dhaṛare bhugạḱ do cedaḱ bam dohoadińa? Ado muciye menket́a, Do kamar ṭhen calaḱme, unige nãhãḱ dhaṛa doe balkatama. Ado sạri kamar ṭhene calaoena, adoe metae kana, E ho kamar, ma dhaṛa bal bhugạḱ kạtińme, miṭ́ṭen sim iń ạguama. Ado uni kamare menket́a, Do enḍekhan ạgu maṛaṅanme, enḍekhan iń balmea; ar baṅkhan do ohoń ballema. Okoe baḍae, ạguạń com baṅ coṅ; toyo do ạḍipe eḱregea. Ạgu maṛaṅlem, enḍekhan iń balmea; ar baṅkhan do ohoń ballema. Khange sạriye calaoena, ado inạ mit́ ghạṛi khange oka khon Coṅ sạri mit́ṭen maraṅ utạr gaya sime ger ạgu got́kedea, adoe metae kana, Nuḱũi ńeleme iń ạguat́mea ; ma bal hodeńme. Am do miṭ́ṭen toyoe phạsiarayentem menet́a, je toyo do sanamko phạsiaragea mente. Iń do bạń eḱrea, se adorn adomko do bale eḱrea. Khange sạri sime hataokedea, ado ṭạku dhipạukate dhaṛaye bal bhugạḱ got́kede khan !goṭa koṛam senteye ciḍir got́adeteye dạṛ utạrket́a ; ado ghuriạ bae ruạṛlena. Ado tahen tahente, kathae, tin din badre coṅ ado uni toyo do miṭ́ṭen atote sim jome calaḱ kan; ado ona ṭiạlte dal calaḱ kana, ado ṭeper ṭeper saḍe idiḱ kana. Ado ạḍi rạskại ạikạuket́ khan do, sereńe disạ got́ket́a. Adoe sereń idiyet́a

Nete do jojom Tuṛuk darako kan,

Nete do Koenḍa rapajko!

Men yoe, dạṛjoṅpe, baṅkhanko sumạr akat́pea!

Khange ona atoren hoṛ do onkako ańjomket́! khan do mit́ mit́teko dạṛket́a. Ado uni toyo do senkate ona atoren sim do cur mare laga saṕet́koa are jomet́koa. Adoe jom biyen khane calaoena. Khange onko hoṛ hõ arhõko ruạṛ hećena. Khange uni toyo do arhõ dosar hiloḱ do ona atotege sim jome calaḱ kana ; ado ene pạhile sereńlet́ lekageye sereń idiyet́a. Khange ona atoren hoṛ do arhõko dạṛket́a. Ado miṭ́ṭen buḍhi do bae dạṛ daṛeat́a; adoe menket́a, iń do ohoń dạṛlea; iń doko goć atarińge. Ado onka menkate uni buḍhi do bae dạṛlet́a, miṭ́ṭen sukri bãṛãreye bolo okoyena. Ado uni toyo do ona atore senkate onko sim do lagae lagayet́koa se, cure mare lagayet́koa; hapṛaḱkoge bachao bachaoteye laga yet́koa. Ado miṭ́ṭen sạnḍi do lagae lagakedea se, ekkalte uni buḍhiye oko akan ṭhengeye laga idi got́kedea. Ado uni sim doe parom got́ena. Ado uni toyo do uni buḍhiye ńel ńam got́kedea. Ado uni toyo do buḍhiye metae kana, Ma buḍhi, sim saṕạńme; Baṅkhan do nãhãḱ daṭamelaṅ koṭeć ńurtama. Ado uni buḍhi doe menet́a, Ma, amte baṛe saṕ joṅme; iń do ohoń saṕ daṛelekoa. Khange ado bae rebenlen khan, aćtegeye laga saṕket́koteye jom biyena. Ado uni buḍhi ṭhene calaoena, aćge metae kana, E buḍhi, sim bam saṕ akawạdińa; nitoḱ dolaṅ ńam akat́mea. E buḍhi, mase menme — Toyo! Ado uni buḍhi hõe menket́a, Toyo! Khange gurgute joto daṭae koteć ńurket́taea. Ado arhõe metae kana, E buḍhi, mase menme, — Toyo! Ado uni buḍhi Toyo menae menlet́a, ado daṭae ńurket́taete toyo do bae pusṭạulet́a ; adoe men got́ket́a, Hoyo! Ado onka bae pusṭạulet́ khan, uni toyo do ạdiye rạskạyena. Arhõe metae kana, Mase buḍhi, toyo menme. Aćge menket́a, Hoyo! Ado uni toyo do landa landatege oka sen coe

calaoen. Ado ạyuṕen khange onko dạṛlet́ hoṛ doko ruạṛ hećena. Ado unre onko hoṛ uni buḍhiye lạiako kana, Jojom Tuṛuk nạ̃hiko chại kana, hoyo koṛa kanae! Sanam sime jomet́ko do baṅ? Iń hõ sim sasaṕe metadińa; ado bạń saṕadete nõkõe ńelpe, joto ḍaṭae koteć ńur akat́tińa.

– Santal Folk Tales reaḱ́ Vol-1 khon tumạlakana.  Ol toṅgeḱa.




Bir Ren Raj

Mit́ dhao bir ren raj Tạruṕ do aćren sipạhiko sãote lạṛhạie calaoena. Lạṛhại okte montri do uni metadea, “E Raj Kulại ar Gadha do ạuṛiaḱte lạṛihạem ạgu akat́kinạ. Unkin do oka kạmirenge baṅ kanakin.”

Menkhan Tạruṕ do sanam janwar kore aema gune ńel akada. Uni doe hudiset́kan tahẽkana, judi sanamko mit́te lạṛhại lenkhan ar noa gun beohar lekhan khạṭige jitạu do hoe daṛeaḱa.

Onate montri aḱ katha ańjomte Tạruṕe menkeda, “Kulại do bạiri koaḱ ḍerate koleme. Bạiri ko tinre cet́ko cekaea ar oka seć khonko lạṛhạia noa khobor usạrate seṭerabona. Ar Gadha do pepṛẽt́ oroṅ reaḱ dạyik emaeme. Pepṛẽt́ oroṅ kate bạiri koaḱ lạṛhại reaḱ khobor sipạhikoe baḍae ocokoa.”

Khange montri doe bujhạu ńamkeda okoe janwar hõ bako huḍińa ar okaj ren do baṅ kanako. Ar sạrige jotokote mit́te lạrhại kate onko doko jitạuena.

Sikhnạt: Mit́ sãote kạmi lekhan jitạu do hoyoḱgea.




Sạru Saṛaṕ

(Gidrạ Eneć)

Noa do kuṛi gidrạkoaḱ eneć kana. Gidrạ do mit́ dolgeko tahẽna. Tinạḱge gidrạ ḍherko tahẽna unạḱge eneć do jomkaoḱa.

Gidrạko golteko teṅgo ạcuroḱa. Gol bahreko samaṅa mimit́ 3 hoṛ apan ạpin mimit́ jaṅga eṭagićaḱ jaṅgare ladey teko bajkaḱa. Jaṅgako baj ṭhikle khan mit́ dhaoteko roṛa ar baṅkhan baha sereń reaḱ rạṛteko sereńa.

“Licuri licu curi beṅgaṛ do.

Ḍag leka sakamena beṅgaṛ do

Guṛgu leka joyena beṅgaṛ do.”

Niạ roṛ se sereń kate jaṅga baj tahẽn tulućge etom teko don ạcura ar nonka bakhẽṛate saṛaṕ saṛaṕ ko thayo ạcura:-

“Sạru sakam beṅgaṛ utu

Bejuri khalaḱ, khalaḱ, khalaḱ, khalaḱ.”

(Nokage eneć do calao idiḱa ạuriko mokońoḱ dhạbić)

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               




Iciń Biciń

(Gidrạ Eneć)

Noa do kuṛi gidrạkoaḱ eneć kana. Tinạḱge gidrạ saṅgeko tahẽna unạḱge eneć do jutoḱa. Gidrạko beṛhaeteko cumkạḱ ạcuroḱa. Banar tikinte otko capokaḱa. Mit́ṭen husiạr gidrạ do aćaḱ leṅga ti motote ote capokaḱa.

Uni husiạr gidrạ do aćaḱ jojom ti reaḱ mit́ kạṭuṕte enećkan gidrạ koaḱ ti talkae ṭhoṕ iditakoa ar thog sãote nonkae roṛ idiya seye lekha idiya.” Iciń biciń jãwãe biciń, tel kudle, bhat lo, kaṭa lo, gaṛ gaṛte jilu. Ar jona, par jona, sạkti koro, bhasar, bhusur. Onḍga.”

Mukhiạ gidrạ são sãote joto gidrạge mit́ domte uni tayom tayomteko lekha idiya. Okoeaḱ tire “onḍga” katha mucạdoḱa uni gidrạ do aćaḱ ona ti hatlaḱ latarreye okoea. Inạ kate onkage lekha do calao idiḱa. Jãhãe gidrạwaḱ banar tire “onḍga” katha paṛaolen khan uni do boleye raja utạrena. Nonka nonkate jotoko raja cabaḱa.

Noa enećre joto eneć kogeko rajoḱa. Khan rajaen gidrạ kodo bar sạrteko duṛuṕa. Samna sạmniko samaṅ mida. Jaṅga ko teljokaḱa. Ado uni mukhiạ gidrạ do duṛuṕ akan gidrạko lạgit́ dạtạuniḱa mente dạtạuniye ạguakoa. Ona dạtạuni kaḍeć do jotokoye cal baṛawakoa.

Dạtạuni cal baṛa tayom uni gidrạ do oneko teljo akat́ jaṅgareye gitića, ona do bole parkom kantaya. Duṛuṕ akan gidrạ kodo dạtạuni kaḍeć teko huridea, bole oṛmoć ko jome kana. Uni do jãhãn kaḍeć tanaḱe saba, Ado oṛmoće arsalkoa are goćkoa.

Inạ kate do bole simraḱ okte uni mukhiạ gidrạ do gitić khone beret́a. Ḍhiṅki ar janteye rida. Mimit́ gidrại kulikoa, “Amaḱ do mare se nãwã ḍhiṅki kantama.” Roṛ ruạṛaea ko “Nãwã ḍhiṅki.”

Khan roṛ ruạṛe emen gidrạwaḱ jaṅga reaḱ buḍhạ kạṭuṕ saṕkate bar pe dhom coṭ te tul are dohoea, ar ḍhạkur kucạṅ ḍhạkur kucạṅe roṛa.

Inạ tayom do ini gidrạwaḱge dosar jaṅga saṕ kateye kuliyea, “Noa do nãwã se mare jante kantama.” Roṛ ruạṛae “Nãwã jante kantińa.” Khan bar pe dhao uniaḱ ona jaṅga do hante nate baṛakateye rad radaotaya, bole janteye ririt́ kana. Nonkage joto gidrạ koaḱ jaṅgate ḍhiṅki ar jante reaḱ kạmi uduḱ kate eneć do cabaḱa.




GOGO DULẠṚ

Gogo dulạṛ serma soman

Gogo dulạṛ maraṅ

Gogo dulạṛ gidrạ cetan

Gogo dulạṛ sarhao.

 

Gogo dulạṛ sagenoḱkan

Buru jharna ḍhip leka

Gidrạ cetan tinạḱ dulạṛ tae

Em daṛeaḱ aćaḱ jiwi hõtae.

 

Gogo dulạṛ disạ kate

Dhạrtire bon beṅget́ marsal

Oloḱ paṛhaoḱ cet́ kate

Somaj tabon hara rakaṕ.

 

Dhạrtire menaḱ aema dulạṛ

Ona ko khon hõ soros utạr

Noa dulạṛ ạḍi modhur

Alobon hiriń ma jiwet́ bhor.




Ponea Gate Koṛa

Mit́din mit́ṭen casawaḱ khet khon ponea gate koṛa kuṛcạ beṅgaṛ kombṛo katećko jomet́kan tahẽna. Casa do onko koṛae ńel tioḱket́koa. Casa doe hudiskeda, “noko kombṛo teheń doń jobdokoa. Menkhan onko ma pon hoṛ ar iń ma eskar. Onko sãoiń daṛeaḱa!”

Ackage casawaḱ bohoḱre mit́ṭen hudis hećena. Uni do onko kombṛo ṭhene sen sorena are metat́koa, “jotoko johar. Ape do kuṛcạ beṅgar ạḍi ãṭpe kusiaḱa?”

Kombṛo doko roṛ ruạṛkeda, “hẽ.” Casa do onko koṛae metat́koa, “acha ṭhikgea, ape mimit́ hoṛ kate iń sãote hijuḱpe. Arhõ kuṛcạ beṅgaṛiń emapea.”

Khange onko kombṛo do mimit́ hoṛ kate casa sãoko senena. Casa do onko koṛa khet mit́ kona idikate kajake dalket́koa ar hor aṛere giḍikat́koa. Hasote onko koṛa do geraṅko dhurạuena. Un jokhen ona horte mit́ṭen gunidar hoṛe parom calaḱkan tahẽkana. Ado onko koṛae kuliket́koa, “Cekayenape ape do?”

Ado onko ponea gate koṛa do jotowaḱko lạiadea.  Joto ańjomkate gunidar hoṛ doe menkeda, “noa do apeaḱ kạmi reaḱ kuṛạipe ńamkeda. Disạ dohoepe, kombṛo do baṅ bhagea, ente kombṛo reaḱ jo do baṅ heṛema. Ona do haṛhat́gea.

Sikhnạt: Bạṛić kạmi reaḱ jo do tis hõ baṅ mońjoḱa.




Dare Reaḱ Porho

Mit́din mit́ṭen hoṛ do bir reaḱ mit́ṭen dare metadea, “Dare dayakate thoṛa kaṭhem emạńa ṭeṅgoć benao lạgit́? Dare kulikedea, “Am do onate cet́em cekaea?”

Uni hoṛ doe menkeda, “Iń do mit́ṭen oṛaḱiń benaoa. Khange dare do uni hoṛ mit́ṭen kaṭh-e emadea. Ar ona kaṭhte nawa ṭeṅgoće benaokeda.

Dosar hiloḱ arhõ uni hoṛ do ona ṭeṅgoć saṕkate dare ṭhene hećena. Dare doe bujhạukeda nui hoṛ do nawa ṭeṅgoć ante dare mamaḱe hećena.

Khange dare do bhabna salaḱe metadea, “Iń do amaḱ bhạlại lạgit́ katḥiń emat́mea, ar am do iń ar ińren boehakom maḱ giḍilea!” Khange uni hoṛ do bhule bujhạukeda ar kaṭh bodolte iṭạ ar simenṭte oṛaḱe benaokeda.

Cecet́aḱ: Okoe hoṛ ame goṛoam, uniaḱ do tis hõ alom khotia.