21 Phebruary “Jạtiạri Go̠ Pạrsi Mãhã”

Ińaḱ pạrsi ińaḱ go̠ro̠b

Ińaḱ pạrsi ińaḱ dho̠mo̠k

Ińaḱ pạrsi ińaḱ dho̠n

Ińaḱ pạrsi ińaḱ oporom

Ińaḱ pạrsi ińaḱ man

Ińaḱ pạrsi ińaḱ abhran

Ińaḱ pạrsi ińaḱ mẽ̠t́

Ińaḱ pạrsi ińaḱ sahẽ̠t́

Ińaḱ pạrsi ińaḱ jiwi

Ińaḱ pạrsi ińaḱ ạri cạli

Ińaḱ pạrsi ińaḱ aṛaṅ

Sebel he̠ṛe̠m saḍe raṛaṅ.




Ekushe Man Cinhạko Ńam keda 21 goṭen sãota Bhạlaian Disom Rạsiạ

Niạ serma ekushe re̠aḱ manko ńam keda 21 goṭen ńum uduḱ ganoḱ diso̠m susariạ.teheń sạnicar din raj naṅgraha re̠aḱ Osmani dinisạ  chaṭkare̠ maraṅ Montri pahṭa khonaḱ noa man-manot doe̠ tul- calat́ koa Mukti juiddho Bisoyok Montri A K M Mojammel Haque.Noa Oktere̠ virtual te mit́e̠ tahẽkana Maraṅ Montri Sheikh Hasina.

Niạ dhao do̠ Bhasa(Aṛaṅ) lạṛhạire pe hoṛ, Muktijoddho pahṭa seć khon pe hoṛ, Silpokola khonaḱ eae hoṛ Bhasa(aṛaṅ) ar Sãohet́ khonaḱ pe hoṛ, ar Khoboriạ, Siknạt,(Gobesona)khondroṅ-Ganḍon, Kạuḍi niti, ar Sãota- susạr noa ko joto khonaḱ mit́ hoṛ katet́ Man- Manot ko em ocoḱ kana.

Noa man-Manot ńamket́ kodo Muktijuddho Bisoyok Montri ṭhen khonaḱ apan apin Man cinhạ ko ataṅ keda ar Okoe kodo hanapuri akan Man- manot ko ńam keda onkoaḱ Man Cinhạ do onko pahṭa khonaḱ Gharońjren ko ataṅ keda.

Aṛaṅ(Bhasa) Lạṛhạire oṅsoṅ jopoṛao tahen reaḱ cinhạ lekate̠ Man cinhạ doe ̠ńam keda Motahar Hossain(Hanapuriakan) Uniaḱ doe ataṅkeda kimintet́ Jannat ara Siddiqe .

Noa chaḍa Aṛaṅ(Bhasa) Lạṛhạire̠ Samchul Haque(hanapuriakan) uniaḱ doe ataṅkeda hopontet́ Grihayon ar Gonopurto Proti Montri Md. Shorif Ahmed ar Advocate Afsar Uddin Ahmed(hanapuriakan) uniaḱ doe ataṅ keda hoponera Sharmina Parvin.

Silpokola re̠ Man Cinhạ ko ńam akada papiya Sarowar(Seren) Raysul Islam Asad(Obhinoy)Salma Begum Sujata(Obhinoy)Ahmed Ikbal Haider(Natok) Soiyod Salauddin Jaki(CholoChitro) Dr. Bhassor Bondopoddhae(Abriti) ar Pavel Rahman (Alokchitro).

Muktijuddho pahṭa khonaḱ Golam Hasnayen,Fojlur Rahman Khan Faruk, Bir Muktijoddha Sayida Isabela(Hanapuri akan) uniaḱ Man cinhạ doe ataṅ keda hopontet́ Kabir Bin Anowar.

Noa chaḍa hõ Khoboriạre Ajoe das Gupto, Khiondoṅ-Ganḍon re Dr. Samir Kumar Saha,Siknạt re Mahfuja Khanom,Kạudi nitire Dr. Mirja Abdul Jalil,Sãota susạr re Oddhapok Kaji Kamrujjaman takoaḱ tire noa Man cinhạ em-cal hoyena. Ar (Bhasa)Aṛaṅ ar Sãohet́ re Onoṛiạ Kaji Roji, Bulbul Choudhuri, Golam Mursid noa Man Cinhạ ko ńam keda.

Noa Man cinhạko ńam ket́ joto koge 35 gm hamalaḱ mit́ṭen kateḱ sona re̠aḱ mạndạli(Podok), mit́ṭen kateḱ Mna sakam ar 4 lakh ṭaka re̠aḱ check ko ńam keda. Aṛaṅ (Bhasa) Lạṛhại re̠ jiwi ko alae akat́ diḱsạ te ehoṕ akan noa enemre sarkar do jao serma aema pahṭaren bhage ar diḱsạ lekan kạmiko cetanre̠ noa Man Cinhạ doe emako kana.




Brazil Samaṅre̠ Bako Te̠ṅgo Ṭarhao̠le̠na Argentina

 “She Believes Cup” seć lekate̠ Dhạrti jakat Football re̠ ko ruạṛ akana Dhạrti jakat Maejiu Football gãota. One̠ okare̠ jaejugre̠n bạiri khilạḍiạ Argentina 4-1 Goal re̠aḱ mit́ maraṅ pharak te̠ko pạnḍuć ke̠tkoa Brazil.

Pon dol re̠aḱ noa Haparao̠re̠ League ạrite̠ mit́ dol e̠t̠aḱ ko são ko khilạḍ ńapame̠na seledoḱ kodo. Florida re̠ noa re̠aḱ akhṛare̠ Marta aḱ Brazil do̠ ạḍi keṭećge tahẽkana.

30 Miniṭre̠ Pananṭi khonaḱ goal kate̠ akoaḱ dole̠ or lahaleda Marta ać nijege. 47 Miniṭre̠ Debinhoaḱ Goal inạ tayo̠m 54 Miniṭre̠ Adrianoaḱ  goalte̠ mit́ leka akoaḱ jitkạr do̠ hoe ṭhik akan tahẽna.

60 Miniṭre̠ Larroque̠tte̠ Argentina seć khon mit́ ṭen goale sod keda. E̠nre̠hõ 84 Miniṭre̠ Geyseaḱ Goalte 4-1 re̠ḱ mit́ṭen Maraṅ pharak jitkạrante̠ Brazil do̠ Khilạḍ ṭhạ̃iko bạgiyada.

Source-BD-Protidin




SEDAE DO̠

Sedae do̠….

Lajao tahẽ̠kan,

Lajao tahẽ̠kan do̠,

Sajao tahẽ̠kan.

Sedae do̠….

Man mano̠t tahẽ̠kan,

Man mano̠t tahẽ̠kan do̠,

Jo̠to̠aḱ tahẽ̠kan.

Sedae do̠…

Iṅgạń Ạpuń bo̠to̠r tahẽ̠kan,

Bo̠to̠r cabaen do̠,

Jo̠to̠aḱ cabaen.

Sedae do̠….

Ato ṭola ho̠ṛaḱ manao ganao tahẽ̠kan,

Manao ganao cabaen do̠,

Sanamaḱ cabaen.

Sedae do̠….

Lạṭu kạṭić ho̠ṛaḱ ijjạt tahẽ̠kan,

Ijjạt tahẽ̠kan do̠,

Aema tahẽ̠kan.

Sedae do̠….

Lạṭu kạṭić ho̠ṛaḱ sạgại tahẽ̠kan,

Sạgại cabaen do̠,

Ce̠t́ hõ̠ baṅ sare̠ćlen.

Sedae do̠….

Duk bipo̠tre go̠po̠ṛo̠ḱ tahẽ̠kan,

Go̠po̠ṛo̠ḱ cabaen do̠,

E̠ke̠n ro̠po̠ṛo̠ḱ bańcaoen.




Puṭhiạre Ạdibạsi Maejiu Beạbruk(Dhorson) kateko goćkedea.

Rajshahi re̠aḱ puṭhiạre̠ at́e̠n 15 ghonṭa tayo̠m Merina Marḍi (35) Ńutuman pe gidrạ eṅgat mit́ Ạdibạsi maejiuaḱ goć mạ̃ṛiko ńam keda pulis. Uni goćenić ren gharońj re̠n koaḱ menaḱ do bạṛić hoṛko do uni maejiu Beạbruk kateko goć akadea ar oṛaḱ sor re̠aḱ mit́ kaera bagwanre̠ uniaḱ goć hoṛmo/mạ̃ṛi doko giḍi oṭo akada.Pulis do ona mạ̃ṛi hatao̠ kate̠ moena todontoe lạgit́ Ramek haspatal re̠aḱ Morg te̠ko kol akada. Goć ocoakan Merina marḍi do Upojilạ re̠aḱ Aṭbhag Ạdibạsi atore̠n Nore̠n ńutuman hoṛre̠n oṛaḱ rhoṛ kanae̠.Calaoe̠n som hiloḱ ńuhum okte uni do oṛaḱ khon geye at́le̠na ar calao̠e̠n Moṅgol hiloḱ Setaḱ amdaj 9 baja okte̠ oṛaḱ khonaḱ 500 goj metaḱme̠ 1000 moka sạńgiń re̠ mit́ṭe̠n kaera bagwan khonaḱ uniaḱ mạ̃ṛi do ńamen taea. Bhalik gachi Union re̠n Rạsiạ(member) Juel rana noa khobor khạṭi kateye baḍae oco akana, Som hiloḱ ńuhum okte uni maejiu do̠ oṛaḱ khone̠ at́lena. Ona tayo̠m gharońjre̠n hoṛko do̠ aema ṭhạ̃i kore̠ uniko sendra akadea, mucạt́re̠ Moṅgol hiloḱ atore̠n hoṛko do̠ mit́ṭe̠n kaera bagwanre̠ uniaḱ mạ̃ṛiko ńek ńam ket́ taea, inạ tayo̠m onko do noa khobor pulis e̠mat́kote̠ onko do̠ tojbij akte̠ mạ̃ṛiko idikeda. Tobe cet́lekate̠ nui doe̠ goć oco akana ona do̠ nit hõ khạṭite̠ baṅ baḍae̠oḱ kana. Goć oco akanić re̠n Jãwãe̠ Norenaḱ katha do̠ ‘Ińre̠n bạhu do̠ bạṛic hoṛko ńuhum okte oṛaḱ khon laha khonaḱ goṭawaḱ lekate̠ko idi akadea ar Beabruk kate̠ kaera bagwanre̠ goć kate̠ko giḍi oṭo akadea, uniaḱ hoṛmo re̠aḱ aema jaegare̠ ona re̠aḱ cinhạko ńeloḱ kana iń do̠ diso̠m re̠aḱ ainre̠ noa re̠ko selet́ len sanam koaḱ maraṅ sạsti iń dabiye̠t́ kana. Noa bisạete̠ Thanare̠n dạyikan boṛo bạbu (OC) Rejaul Islame meneda khobor ńam katege goćićaḱ mạ̃ṛi hatao kate̠ moena todonto lạgit́ Ramek haspatal tele kol akada. Pạhil ńelre̠ bujhạuḱ kana noa do̠ limbot́ goć hoe daṛeaḱa mente̠ ohmaḱ kana.Gharońjre̠n ar Atore̠n koaḱ mone do̠ uni maejiu beabruk kateko goć akadea noa re̠aḱ́ kuklire̠ uni doe menkeda moena todonto re̠aḱ report chaḍa cet́ hõ baṇ menogoḱa. Tobe  noa re̠aḱ mit́ mamla samaṅ re̠aḱ sapṛao̠ do ehoṕ akana ar ona lạgit́ Thanate̠ko heć akana gharońjre̠n hoṛko.

Source-Uttara Prodin-17.02.2021




Ar hõ Mit́ dhao̠ Siknạt gãota re̠aḱ Bond Bạṛti hoe akana.

Arhõ Siknạt gãota re̠aḱ calaḱkan bond se chuṭi do̠ baḍhao̠ hoe̠ akana.Noa bond se ̠ chuṭi do̠ darae̠ kan 28 February hạbić bạṛti hoe̠ akana. Noa lahare̠ ae̠ma dhao̠te̠ chuṭi do̠ ḍher kate̠ calao̠e̠n 14 February hạbić tahẽkana. Tobe Koumi Madrasa re̠aḱ do̠ ṭhik lekage kilạs ar biḍạuko hoe heć akana.

Noa katha ko doe̠ khạṭi akada Siknạt Montronaloe̠re̠n Gonosonjog ạpisar M A Khaer. Uni doe̠ menkeda calaḱkan do bond se̠ chuṭi do̠ arhõ thoṛa din ḍher kate̠ darae̠kan 28 February hạbić baḍhao̠ hoe̠ akana.

Nãwãte̠ bond se̠ chuṭi baḍhao̠ okte kore̠ diso̠m re̠aḱ sanam siknạt gãota ko do̠ bond tahẽna. Tobe Sonsod TV Radio, online re̠ kilạs ko do̠ calaḱ tege tahẽna.SSC ar HSC biḍạu emoḱ ko lạgit́ do̠ je, nãwã khaṭo syllabus em hoe̠ akana, o̠na le̠kage oloḱ paṛhao̠ḱ ko do̠ calao̠ idie̠ lạgit́ ko men oco akana.

Lại lekate̠ gano̠ḱa baṅgladiso̠mre̠ calao̠e̠n 8 march 2020 ṭarikre̠ pạhil Korona rog re̠n rugi saṕ ńam tayo̠m 17 March khonaḱ sanam siknạt gãota kodo̠ bond tahẽkana. Ona tayo̠m calao̠en̠ 14 February hạbić bond do̠ tahẽkana, Ona bond ge nitọḱ dọ 28 February hạbić baḍhao̠ hoe̠ akana. Bond tahẽ oktere̠ online siknạt do̠ calaḱ tege tahẽna.

Source-Sonali Sonbad.14.02.2021




Ko̠ro̠na re̠aḱ vaccine ko hatao̠ e̠da Santalko

Calao̠e̠n January cando̠ re̠aḱ 27 tạrik budbar pe̠ baja o̠kte̠ Baṅglade̠sh re̠n maraṅ montri Sheikh Hasina ko̠ro̠na re̠aḱ ṭikạ kạmi ho̠rae̠ e̠to̠ho̠ṕ le̠da. Pạhil din hisạbte̠ 25 ho̠ṛ do̠ diso̠m re̠aḱ itihãs puthi re̠ko o̠l caṛhao̠ akana, o̠na mo̠dre̠ pạhil ṭikạ do̠e̠ hatao̠ ke̠da Kurmiṭo̠la General Hospital re̠n Nurse Runu Varonika Co̠sta. Uniaḱ no̠nkan ḍhĩṭ mo̠n khạtirte̠ Maraṅ Montri She̠kih Hasina do̠ ạḍi ae̠ma mano̠t ar dulạṛ jo̠hare̠ cal adea. Ṭikạ hatao̠ lahare̠ Maraṅ Mo̠ntri do̠  nurse Runu Veronika Costa ṭhe̠n kukliye̠ do̠ho̠ le̠da; bo̠to̠rem aṭkare̠da? Ro̠ṛ ruạṛ do̠ tahẽ kana ‘Baṅ’. Maraṅ Montriye̠ me̠tadea, ạḍi dilan ho̠ṛ kan geamto̠. Am lạgit́ tahẽn kana iń se̠ć kho̠n ae̠ma ko̠e̠jo̠ṅ ar ạsis. am do̠ arhõ bạṛti rugiko jo̠to̠nko̠m. Maraṅ Mo̠ntri ar ho̠e̠ me̠nke̠da, tinre̠ ko̠ro̠na e̠ho̠ṕe̠n unre̠ nunạḱ ãṭ ho̠ṛko bo̠to̠re̠na je̠, Go̠go̠aḱ mạ̃ṛi bako jo̠ṭe̠t́ le̠da gidrạko, babawaḱ mạ̃ṛiko giḍi kada. Me̠nkhan un o̠kte̠re̠ ho̠ṛmo̠ ce̠tanre̠ kạmi kan ho̠ṛko geko laha le̠na e̠ṭaḱ ho̠ṛko go̠ṛo̠ ako lạgit́.  

Te̠heńaḱ din ạḍi ae̠ma jo̠har iń e̠mako kana Baṅgladesh re̠n Santal ho̠ṛ ho̠po̠nko hõ. E̠nte̠t́, ae̠ma ho̠ṛaḱ facebook page khon iń baḍae̠ daṛeaḱ kana je̠, santalko hõ bin bo̠to̠r te̠ ṭikạ ko hatao̠ jo̠ṅ kana.

Calao̠e̠n February cando re̠aḱ 11 tạrik iń o̠lo̠ḱ ić Stephen Soren hõ e̠ṭaḱ ko le̠ka ṭikạ do̠ń hatao̠ ke̠da. ṭikạ hatao̠ re̠aḱ jãhãn mo̠nsubạ do̠ baṅ tahẽ kantińa. Me̠nkhan Amnura Mission Hospital re̠n staffko lạgit́ bondo̠bõ̠s khạtirte̠ Nurse Salomi Hasdak, Nurse Ruth Hembrom, Nurse Hiramoni Tudu, Nurse Mery Hembrom, Hospital Receptionist Mrs. Selina Tudu, Pharmacist Rupen Soren, Accountant Markus Murmu, Dr. Simion Kisku, Dr. Suvas Chandro Sarker soṅge Chapainawabgonj Sadar Hospital iń se̠ṭe̠r ke̠t́ koa. Sarkari Doctor M A Matin aḱ go̠ṛo̠te̠ registration kạmile̠ e̠ho̠ṕ ke̠da, ạḍi bhabna se̠le̠t́ jo̠to̠ ho̠ṛaḱ do̠ baṅ ho̠e̠ le̠na, e̠nre̠hõ Dr. Suvas Chandro, Nurse Salomi Hasdaḱ ar iń o̠lo̠ḱić Stephen Soren aḱ registration kạmi hõ̠e̠ purạu e̠nte̠ ṭikạ le̠ ńam ke̠da.

Bangladesh re̠n Santalko ṭikạ ko ńame̠t khạtir te̠ katha hoe̠ le̠na ạḍi sạṅgiń diso̠m Norway re̠n mare santal missionary Manotan Torbjorn Lied Sahe̠b uni o̠koe̠ do̠ ạḍi ae̠ma bo̠cho̠r santal, mahali ar kolhe talare̠ye̠ kạmi akat́, uni do̠e̠ baḍae̠ o̠co̠ ke̠dińa je̠, ape̠ do̠ ạḍi bhagan e̠nte̠t́ Norway re̠do nit hõ bale̠ ńam caba akada. Ar Bangladesh re̠do̠ Santalko hõ ṭikạ ko ńame̠t́ kana.

O̠nka le̠ka Australia re̠n Mise̠ra Mano̠tan Elsbeth Bakker, o̠ne̠ o̠ko̠e̠ do̠ ạḍi rạskạ se̠le̠t́ Ko̠lhe̠, Santal, Mahali, Kuṛuk se̠le̠t́ Orian jạtiko talare̠ nãwã te̠ lahanti kạmikoe̠ e̠ho̠ṕ akat́, bạṛti kaete̠ English mahasoe̠ hisạb te̠. Uni ho̠e̠ baḍae̠ o̠co̠ kedińa je̠, ape̠ do̠ ḍher bhạgan ko kan geape. E̠nte̠t́ Australia re̠do̠ ạḍi bại bại te̠ kạmi do̠ calaḱ kana.

Pro̠tho̠m Alo re̠aḱ report February 14, 2021 tạrik ṭikạ do̠e̠ hatao̠ ke̠da; Mano̠tan Chonchol Choudhuri. Sonichar hilo̠ḱ do̠ń registration keda ar te̠heń Aṭhwar din do̠ ṭikạ iń ńam ke̠da. Ṭikạ hatao̠ tayo̠m mo̠n ạḍi dil do̠ń ńam akada. Maraṅ maraṅ diso̠m kore̠ nit hạbić ṭikạ bako ńam akada; ar  Baṅgladoso̠m do̠ ṭikạye̠ ńam akada, o̠ne̠ o̠ka do̠ ạḍi maraṅ hame̠ṭ kana diso̠m sarkar lạgit́.    

Ińaḱ baḍae̠ re̠ facebook page se̠ć te̠ baḍae̠ akana mano̠tan ho̠ṛko hõ ko̠ro̠na ṭikạ ko hatao̠ jo̠ṅ akana;

Mrs. Sorola Murmu, Project Officer, World Vision Bangladesh

Samson Hasdak, Lecturer, Rajshahi College, Rajshahi, Bangladesh;

Samiel Mardy, Program Implement Officer, Thakurgaon Sadar, Bangladesh;

Juwel Soren, Lecturer, St. Philip High School & College, Dinajpur, Bangladesh;

Nurse Salomi Hasdak, Amnura Mission Hospital, Amnura, Chapainawabgonj;

Ińak baḍae̠ re̠ no̠a ṭikạ hatao̠ lạgit́ alo̠pe̠ digdhạḱ̠, e̠nte̠t́ apnar hatao̠ kate̠t́ e̠ṭaḱ ko uskurko tabo̠npe̠. O̠ko̠ baṛae̠ ce̠t́ ho̠yo̠ḱa me̠nte̠ ṭikạ babo̠n hatao̠ le̠kan, abo apnar ge̠bo̠n e̠ṛe̠ o̠co̠ḱa. Diso̠m re̠ ae̠ma ho̠ṛaḱ kukli do̠ ae̠ma le̠ka; o̠ka baṛae̠ ce̠t́ muskilaḱ ho̠yo̠ḱa se̠ ce̠t́? Me̠nkhan abo jo̠to̠ ho̠ṛ bon baḍae̠ gea je̠, jo̠to̠ ran rege mimit́ le̠kan ho̠ṛko lạgit́ muskilaḱ do̠ me̠naḱa. No̠a ṭikạ hõ ṭhik o̠nka le̠kage. Judi ińaḱ ho̠ṛmo̠ re̠ e̠ṭaḱ jãhãn rog se̠ ruạko baṅ tahẽ̠n khan jãhãn muskilaḱ do̠ o̠ho̠ hoe̠ daṛe̠akoḱa. Baḍae̠a abon je̠, Registration o̠kte̠ rege apnaraḱ ho̠ṛmo̠re̠ ce̠t́ le̠kan ro̠g se̠ ruạ me̠naḱa? No̠a ko confirm kate̠t́ ge ṭikạ do̠ hatao̠ ho̠yo̠ḱa kana. Mit́ bar diso̠m re̠n ho̠ṛko e̠ṛe̠ kathako pasnao̠ e̠da, o̠nate̠ o̠nako kathako̠re̠ baṅ lutur kate̠t́ de̠labon abo jo̠to̠ SANTAL bo̠e̠ha/mise̠rako mit́ jo̠mo̠ḱte̠ ko̠ro̠na re̠aḱ ṭikạ hatao̠ tabon pe̠ ar ko̠ro̠na kho̠n rukhiạ tahẽn pe̠.




Baṅgladeshren Santal Hoṛko̠ O̠nkoaќ Legcar, Pạrsi ar Sãohẽt́-01

Baṅgladeshre Santal hoṛko, o̠nkoaќ legcar, pạrsi ar sãohẽť babo̠tre jo̠thatte o̠l do̠ sạrige muskilgea. Entet́ Baṅgladidesh’re Hoṛko talare o̠nkan napae jo̠gajo̠g bebo̠stha baṅ tear rakaṕakana. Ar nahãќ jug reaќ meḍia (media) se jao̠ge so̠do̠ro̠ќ lekan patakko̠ hõ nebetar Santalko̠ talare baṅ ńelo̠ќ kana. Enhõ ińaќ at́tot́ ar ja uḍić baḍae bho̠r cetanre o̠lakan taṛ (subject) babo̠tre tho̠ṛa thuṛi o̠l lạgit́ iń kurumuṭuet́ kana. Ado̠ maṛaṅrege ińaќ baḍae reaќ ṭo̠nṭatet́ ar o̠nolre khaṭo̠ baḍho̠ iạte jo̠to̠ko ṭhen ikạń kho̠j kana.

Bangla/ Bạrind’re Santal ho̠ṛko̠aќ girạbas o̠hmaќ kana pasen no̠a Bharo̠t diso̠mre Briṭish raj hijuќ laha kho̠nge heć ạguakana. Puthiko̠re do̠ sạbud ńamo̠ќ kana 1770 Krisṭ sal kho̠n Ho̠ṛko̠aќ girạbas Purub Baṅgla reaќ utạr pạchim nakha ar aso̠kate Pạchim Baṅgla reaќ jilạko̠re menaќ hećakana. Ar Ho̠ṛko̠ Bangladesh hạbićko pasnao̠ hećakana ko̠ekṭi karo̠nte-

  1. a) 1770 Kr. sal reaќ maraṅ reṅgeć (durbhikkho) kho̠n baṅcao̠ќa aste sạṅgiń diso̠mko̠re nalha ạsulo̠ќ mente Ho̠ṛko̠ko pasnao̠akana.
  2. b) 1793 Kr. salre jumi reaќ jao̠ge tahẽn mạlikiạ ạidạri ṭarhao̠ (ciro sthayi bondobostho : Permanent settelment of 1793); no̠a ạn reaќ bạṛić jo̠ do̠ neho̠ṛko lạgiť- hamesa baṛhao̠ idie khajna o̠ne o̠ka kho̠n do̠ ńir bańcao̠ќ reaќ as tahẽkan.
  3. c) Birbanṭa Sido̠ ar Kạnhuaќ ạyurte ho̠elen Santal Hulre (1855-56) ạḍi aema Ho̠ṛko go̠ć o̠co̠len; o̠nko̠aќ o̠ṛaќ duạr, gại ḍaṅgra, arhõ aema maljalko no̠sṭo̠lena. Un o̠kte ho̠ṛko do̠ jo̠m-ńu reaќ o̠bhab, kạmi ńam reaќ o̠bhab, Deko̠ ho̠po̠nko ṭhen chinạpuri, sikiṛ ar bạiri mẽťte ńel o̠co̠ќ, mahajo̠nko̠aќ sibo̠ṛ, santhao̠ ar ar karo̠nko̠ iạte Ho̠ṛko̠ do̠ go̠ṭaṭạnḍi ạḍi sạṅgiń hạbićko̠ cherla berlawakana.
  4. d) Hul laha ar tayo̠mte hõ rel-so̠ṛo̠kre (1853-1890) hasa dipil kạmi ar nalha tumạlte ạsulo̠ќa aste Ho̠ṛko̠ do̠ Bangla ar Bạrind diso̠m hạbićko̠ pasnao̠akana. Un do̠ Bạrin diso̠mre ḍherge gajaṛ ar putit jumiko hõ bo̠gete tahẽ kana. Ho̠ṛko do̠ apnar lạgiť ar reṅgeć nacarko do̠ ja uḍić paesate Deko̠ kisậṛko lạgiť gajaṛko o̠do̠e babal maќ ṭạnḍi kate umbrạu khetko tearaťko̠a.
  5. e) Ca bagwanko̠re (1860) kạmi ạsulo̠ќa mente Asam ar sạṅgiń diso̠m- Sylheṭ ar Chiṭṭagang (Bangladeshre) dhạbićko lilkạr idi o̠co̠akana.
  6. f) Malda (India) jilạre Jitu Hembro̠maќ laṛao̠na/ ạulahan (revolution) (1927-32) : unjo̠khen hõ Banglaren Ho̠ṛko bo̠geteko chilbilạulena ar mucạť sen do̠ aema ho̠ṛge o̠ṛaќ duạr ńĩr bạgiaќte hante no̠teko dạṛakat́a.

Cetanre o̠len karo̠nko ar eṭaќ eṭaќ karo̠nko (jemo̠n ḍạn-jugin, ruạ-haso̠) iạte Santal ho̠ṛko do̠ aso̠kaete 1871 Kr. sal tayo̠m kho̠n Bạrind diso̠mte (Bangladesh hõ) ạḍi aemako bo̠lakana. Ar un kho̠nge Bangladesh reaќ (jilạko keceť hạṭińoќ laha) Dinajpur, Raṅgpur, Bo̠gura, Rajshahi, Pabna ar Sylhet, Chittagang jilạko̠re pasnao̠akan menaќko̠a. Ar nit do̠ ạḍi aema Ho̠ṛ juạn ko̠ṛa kuṛiko cạkri ar paṛhao̠ќ lạgiť Ḍhaka rajdhanire ar eṭaќ so̠ho̠rko̠re hõ menaќko̠a.

Ho̠ṛko̠aќ Lekha– Ho̠ṛko̠aќ lekhare ńelo̠go̠ќ kana 1921 Kr. sal reaќ ho̠ṛ-gunti lekate (nitoṅ Bangladesh’re menaќ) Nacho̠le thanare Santal ho̠ṛko- 3,397 jo̠n ar Go̠mo̠stapur thanare- 6,293 jo̠nko tahẽ kana. Cetanre o̠lakan eṭaќ jilạko̠re un o̠kte (1921) Santal ho̠ṛko̠aќ lekha baṅ baḍaeakana. To̠be Bangladesh sạdhin tayo̠m beso̠rkari Adibashi Unnayan So̠ṅstha reaќ ripo̠rṭ (1985)- lekate Rajshahi jilạ (keceť hạṭińo̠ќ laha) re 41,002 jo̠n ar Miso̠nariko̠aќ repo̠rṭ (1980) lekate Dinajpur jilạ (keceť hạṭiń laha) re 43,196 jo̠n Santal ho̠ṛko lekha ńamakana. Inạ tayo̠m 1991 Kr. sal reaќ so̠rkari ho̠ṛ-gunti hisạbre go̠ṭa Bangladeshr’re Santal ho̠ṛko̠ 2,02,162 jo̠nko lekha ńamakana. Menkhan Santal ho̠ṛko̠ren ạќyurko Ho̠ṛaќ no̠a lekha baṅko aṅgo̠ceť kana. Onko̠aќ pạtiạu un o̠kte (1991) Santalko̠aќ lekha arhõ jạsti tahẽ kana. Ar nit (2012) do̠ko o̠hmaeda Ho̠ṛko 3,00,000 (pe lak) ganko ho̠yo̠ќa.

Santalko̠aќ Legcar :

So̠maj bebo̠stha- Bangladesh’re Santal ho̠ṛko̠aќ legcar do̠ bậṛtikaete jug cetan jug mare (traditionally) dhara pańjaete heć daraekana. To̠be hẽ, dinke din so̠maj se legcarre aema phera phiri ho̠eakanre hõ no̠a phera phiri se bo̠no̠do̠lre ạḍi hạrgaser, ganḍerṭhela ar bhirkuṭ co̠go̠ṛteť do̠ ko̠mgea. Bicko̠m ḍher Ho̠ṛko mudre nit hõ napae ạricạliko rukhiại reaќ ãjhãṭ mo̠n menaќ tako̠a, ạkhir o̠ktere do̠ baṅko daṛeaќ kan.

Ado̠ nebetar Bangladesh’re Ho̠ṛko̠aќ so̠maj bebo̠sthare Be-Isại se mare ho̠rarenko talare do̠ mạńjhi paraniko mare dhara lekage metaќme- Mạńjhi, Paranik, Jo̠g-mạńjhi, Jo̠g-paranik, Naeke, Kuḍạm-naeke ar Go̠ḍet no̠ko eae jo̠n liạ ato̠ mạńjhi paranik menaќko̠a. Ar Isại ho̠ṛko talare do̠ ḍherkaete no̠ṅkako ńelo̠ќ kana-  Mạńjhi, Paranik, Jo̠g-mạńjhi, Go̠ḍet ar girjạ-mahaso̠e (nui do̠ purạ rạsiạ do̠ baṅ). No̠ko̠ do̠ ato̠ so̠maj ńel calao̠ ar so̠maj reaќ kạmiko̠ko purạret́ kana. Ar Isại, Be-Isại, se judạ judạ Isại do̠lren mesalko tahẽn khan o̠nḍe do̠ jo̠to̠ do̠lrenko kho̠n ho̠ṛ hatao̠ kate ato̠ mạńjhi paraniko ṭarhao̠ќ kana, ar so̠maj reaќ kạmiko̠ko purạeť kana. Dho̠ro̠m kạmi do̠ apo̠n apo̠n do̠lren ho̠ṛko liạko purạueť kana. Inạpo̠r mạńjhi paranik cetan do̠ ko̠ekṭi (eae/irạl se ḍher hõ) ato mạńjhiko cetanre Desmạńjhi ar pe/pon desmạńjhiko cetanre do union/ (pancaet) Pargana bebo̠stha menaќa. Miť bar thanare do̠ thana pargana hõ menaќko̠a. Ado̠ ̠latarren mạńhi paranikko̠aќ kạmi do̠ apnar tạrire ato̠ so̠maj calao ar bicạr sạlisko phanḍao. Desmạńjhi ar parganako̠aќ kạmi do̠ ato̠ren mạńji paranikko bud so̠lha emako ar muskil ghuṛire go̠ṛo̠ako. Ar no̠ko mạńjhi paranik, Desmạnji, Parganako do̠ bachnao reaќ niạm lekate ato ho̠ṛko̠aќ bho̠ṭ daraete nirikaќ serma bho̠r lạgit́ko ṭarhao̠ќ kana, janam dara o̠aris ạidạrite do̠ baṅa. Ado̠ eṭaќ eṭaќ jạt se so̠majko mo̠dre ho̠eakan jug reaќ phera phiri lekage Santal ho̠ṛ-so̠maj se legcarre hõ aema phera phiri se bo̠no̠do̠l do̠ ho̠eakangea. Ar no̠a bo̠no̠do̠lre jemo̠n lahanti menaќa o̠nkage belahanti hõ ńelo̠go̠ќ kana. Bangladesh’re Ho̠ṛko̠aќ bo̠no̠do̠lre lahanti do̠ no̠ako̠ ńum halaṅko̠ќa :

  1. O̠lo̠ќ paṛhaore Ho̠ṛko ḍherko lahawakana. To̠be tulạ-jo̠kha lekhan Ho̠ṛko nit hõ Deko̠ko kho̠n aso̠kaete cetan rada sikhạunare do̠ ḍher taeno̠makange menaќko̠a. Ar cạkrikore metaќme tala kho̠n kạṭić hudạko̠re chaṭ chuṭko bo̠lo̠ќ kana. Menkhan sarkari cạkrire do̠ ạḍi harać hurućko bo̠lo̠ќ kana.
  2. Nahãќ jug reaќ biggan, karigo̠r, ran murgạn ar ar cetan darja reaќ sikhạunako̠re Ho̠ṛko bại bạiteko lahaќ kana ar ako̠aќ cintạ bhanare hõ bo̠no̠do̠l ńelo̠ќ kana. Laha leka ḍạn juginre unạќ pạtiạu bạnuќa, o̠r o̠po̠r, hạnḍi pạurạre jao̠ge jo̠beko̠ќ ḍher bạgiakana. Ar huḍiń karo̠nte hõ o̠ṛaќ duạr, khet baṛge se janam diso̠m hõ ńir bạgiaќ mo̠n hõ ḍher komakana. Ho̠ṛko do̠ eṭaќ jạtren metaќme Deko̠ko são hõko seleť daṛeaќ kana; ar so̠rkari, beso̠rkari o̠phisko̠re hõ laha kho̠n do̠ ḍhergeko jo̠gajo̠g daṛeaќ kana.
  3. Manwa jiṅgi, manwa ạidạri, rajạri, diso̠m duniạ, dho̠ro̠m ko̠ro̠m ar ar babo̠tko̠re Ho̠ṛko laha kho̠n nebetar ḍherko ao̠dhanakana. Acar beo̠har, ho̠ro̠ќ banden, sapha sạphi, ho̠ṛmo̠ cerha, jo̠m-ńu, o̠ṛaќ duạr ar jae jo̠to̠aќ ko̠rege napaeko bo̠do̠l hijuќ kana. Ho̠ṛko̠aќ apnar jiṅgire ar so̠maj jiṅgire reṅgećre hõ jiṅgi khemao dharare ḍher lahanti ńelo̠ќ kana.
  4. Mucạť katha sikhnạt ho̠ṛko aḍepase reaќ hao̠bhao (environment), diso̠m duniạ reaќ urạli (influence) napaeko buj darameť kana ar so̠ќho̠t́ urạli (posetive influence) do̠ kajre lagao̠ ar peṛta/ulṭạ urạli (negetive influence) kho̠n ńir pho̠ṛ baṅ kate o̠na teṅgo̠ daram ar apnar ho̠k liạ lạṛhại bańcao̠ќ ḍherko ceťeť kana.

(Ol tungek’a)




Usạrage jhijoḱ kana Sikhnạt Sãota

Ko̠ro̠na Mohamari karo̠nte diso̠m reaḱ sanam sikhnạt são̠ta do bo̠ndhgea nit hạbić. O̠na bo̠nd gão̠tako̠ ạḍi usạrage jhićako mentey badae o̠co̠kan diso̠mren sikhnạt mo̠ntri Dr. Dipu Moni. Gurubar Jatiyo̠ Bisho̠ Biddalo̠y latarre menaḱ ko̠lege pạṭhuạ ko̠ mo̠dre go̠ṭa diso̠m kho̠n nanan biso̠yre jo̠to̠ kho̠n so̠ro̠s jo̠an ko̠ 30 pạṭhuạko̠ Vice chancellor Award (so̠na siro̠pa) em akhaṛa re selet́kate niạ kathae lại jạhirakada.

Jo̠to̠ sikhnạt são̠tage jhić lạgit́ saṕṛao̠ akana. Ko̠ro̠na biso̠yren jạtiyạri so̠po̠lha co̠mmittee ko̠aḱ so̠lha ńamlen khan ge ạḍi usarage niạ sikhnạt são̠ta do̠ jhić reaṅko̠ hudiso̠ḱ kana.  Dr. Dipu Moni Mahaso̠e ko̠aḱ ko̠ro̠na ṭikạ hatao babo̠te menkeda diso̠mren sanam mahaso̠e ko̠ge niạ ṭikạ do̠ko̠ ńama.  Enạ tayo̠m to̠rkhan to̠rkhante jo̠to̠ ko̠lege versiti pạṭhuạko̠ hõ ko̠ro̠na ṭikạ ko̠ ńama.

Diso̠m reaḱ Jatiyo̠ Bisho̠ Biddalo̠y (National Universit́y) do̠ pạhil dhao̠ leka niạ serma kho̠nge Vice chancellor Award (so̠na siro̠pa). Ar nit kho̠n do̠ diso̠mren so̠ro̠s pạṭhuạko̠ talare niạ do̠ jao serma emo̠go̠ḱa. Niạ akhṛare maraṅ mukhiạ hisạbte selet́e tahekana Jatiyo Bisho̠ Biddalo̠y ren  Upacarjo̠ D.  Harun-Ur-Rashid, Manotan peṛa hisạbte selet́ko tahekana Shiknạt Upo- Montri Mo̠hibul Hasan Chowduri, Bisho̠ Biddalo̠y mo̠njuri co̠mmission ren chairman D. Kazi Sohidullah, Shikhnạt socib Md. Mahbub Hosen, Madhomok ar Ucchomadhomic odhidoptoren Mohaporicalok D. Saiyod Golam Faruk.




JULI – 7

Juli Pre̠m ńam kede khane̠ hudis le̠da baṅma paro̠me̠naḱ sanamaḱ hiṛiń kate̠ e̠kkalte̠ nãwã jio̠ne̠ e̠ho̠ba ać kusiaḱ le̠kanaḱ jio̠n. Ạkinaḱ jio̠n. Bar ho̠ṛaḱ jio̠n. Pre̠m ar Juliaḱ jio̠n. Tho̠ṛa din do̠ nãwã nisạre̠ khub be̠sgekin khe̠mao̠ le̠da. Juli hõ bho̠rme̠-bho̠rme̠ te̠ pạtiyạu idiḱkan tahẽ̠na Pre̠mre̠. Me̠nkhan tinạḱge Juliaḱ pạtiyạu Pre̠mre̠ diṛho̠ idiḱ kan tahẽ̠na Pre̠m hõ bại-bạite̠ Juli se̠ć kho̠ne̠ ạtruń Idiḱkan tahẽna gate̠ko Pre̠m babo̠tte̠ ar ạkinaḱ nãwã so̠mpo̠k babo̠t te̠ye̠ lại so̠do̠r akawat́ko tahẽkana….. pase̠ć rạskate̠. Julie̠ hudise̠t́ tahẽna no̠a do̠ bại-bạite̠ nãhãḱ juto̠ḱa. Pase̠ć Pre̠maḱ dulạṛre̠ aćaḱ diṛho̠ idiḱ kan pạtiyạr khạtirte̠.

Jo̠kho̠n sanam se̠ć kho̠n khạtir kate̠ Pre̠maḱ tige Juli saṕ urić re̠aḱe̠ go̠ṭa ṭhik ke̠da o̠nkan o̠kte̠re̠ Rupaḱ no̠a ciṭhi Julie̠ ńam ke̠da. Go̠ṭa ciṭhi e̠ge̠r chaḍa ce̠t́ hõ baṅ tahẽkana. E̠ke̠n nisṛạu ar he̠no̠sta ar hirkhạ kạli-ko̠lo̠mte̠ kago̠j re̠ye̠ po̠tao̠ akat́ tahẽna. Mucạt́ mucạt́ re̠ye̠ o̠l akawade tahẽna. “Bis jo̠m me̠ ar baṅ khan phạsi gujuḱme̠.”

Juliaḱ kukmũ gaṛ do̠ mit́ ripit́re̠ dhasao̠e̠ntae̠a. Rup arhõ Juliaḱ jio̠n duạr re̠ye̠ te̠ṅgo akan tahẽna. Niạ do̠m do̠ dulạṛ re̠aḱ baha ḍalwaḱante̠ do̠ baṅ bicko̠m jạnum jhạnṭi saṕ kate̠. Juli salaḱ o̠nto̠r re̠aḱ duk hạṭiń lạgit́ do̠ baṅ bicko̠m Juliaḱ ḍaharre̠ jạnum ramphae̠ lạgit́.

Kandha re̠aḱ ńutre̠ Juliaḱ mẽ̠t́ khon mẽ̠t́daḱ jạṛie̠na-hiḍir-hiḍir. Me̠nkhan o̠na jo̠d lạgit́ do̠ o̠nḍe̠ o̠ko̠e̠ hõ baṅko tahẽkana. Juli be̠re̠t́ kate̠ bijli bạtie̠ je̠re̠t́ ke̠da. Ạrsi samaṅre̠ye̠ te̠ṅgoe̠n khan aćaḱ muṭhạn hõ bae̠ o̠ro̠m daṛe̠ada Juli. Ar ạḍi laṅga aṛaṅte̠ye̠ ro̠ṛana, “Dear Juli, you have become Julooy jizbel” (Dulạṛiạ Juli am do̠m khilḍi cabae̠na).

Ar aćaḱ blouse bhitri khon Rupaḱ ciṭhi o̠ḍo̠k ke̠t́te̠ye̠ paṛhao̠ do̠hṛa ke̠da. Juliaḱ mẽ̠t́ mit́ pante̠te̠ ol akat́ haro̠pre̠ jalat́ uriće̠ntae̠a… “Bis jo̠m me̠ ar baṅ khan phạsi gujuḱ me̠….”

Bại-bạite̠ o̠na ciṭhi tirmit́-tirmit́te̠ o̠ṛe̠j tuluć to̠go̠ć ḍaṭa kate̠ Julie̠ ro̠ṛ ke̠da “Rup, bis hõ bạń jo̠ma ar phạsi hõ bạń ho̠ro̠ga. Ińaḱ jio̠n no̠ro̠k be̠nao̠ kate̠, no̠nkan sikhạuna e̠mo̠ḱić am do̠ o̠ko̠e̠? Lucạ; se̠ta; chi…”

Ar nạkić saṕ kate̠ uṕ são̠hae̠ tuluć hindi re̠aḱ mit́ṭe̠ć do̠ha ro̠ṛ ro̠ṛte̠ nạkijo̠ḱe̠ e̠ho̠ṕe̠na:

“Ham ko mita sake

Jamane me wo dam nahin,

Jamana khud ham se hae

Jamane se ham nahin.”        

M U C Ạ T́