CE̠T́ REAḰ SANTAL?

Santali ro̠ṛ bam baḍaea,

Santali o̠lo̠ḱ bam baḍaea;

Santali paṛhaoḱ bam baḍaea,

To̠be̠ amdo̠…,

Ce̠t́ reaḱ Santal?

 

Santali sereń bam baḍaea,

Santali e̠ne̠ć bam baḍaea;

So̠go̠e pajhẹṛ bam baḍaea,

To̠be̠ amdo̠…,

Ce̠t́ reaḱ Santal?

 

Tumdaḱ ṭamak ru bam baḍaea,

Tiriọ, Murli o̠ro̠ṅ bam baḍaea;

Banam bam baḍaea,

To̠be̠ amdo̠…,

Ce̠t́ reaḱ Santal?

 

Santal sạgại bam baḍaea,

Peṛa beohar bam baḍaea;

Ḍo̠bo̠ḱ johar bam baḍaea,

To̠be̠ amdo̠…,

Ce̠t́ reaḱ Santal?

 

Lạṭu kạṭić man-mano̠t,

Bam baḍaea;

Santal pạris bam baḍaea,

Santal itihas bam baḍaea;

To̠be̠ amdo̠…,

Ce̠t́ reaḱ Santal?

 

Lajaoḱ kanam,

pạńci pãṛhãṭ ladey lạgit́;

Lajaoḱ kanam,

Ạricạli beohar lạgit́,

Lajaoḱ kanam,

Ạn-ạri pạńjae lạgit́;

To̠be̠ amdo̠…

Ce̠t́ reaḱ Santal?




PAUL OLAF BOḌḌING Sahebaḱ Gur Mãhã

Teheń do̠ santali pạrsi sãohẽ̠t́ren maraṅ pạrsi guru ar maraṅ ạkilạnić ạḍi mano̠tan Bodxḍiṅ sahebaḱ 87aḱ gur serma kantaea.

Teheńaḱ tạrikge Norway disomren ńutuman miso̠nạri Paul Olaf Bodding do̠ 1938 sermare reaḱ 25 septẹmbor Denmark disom reaḱ Odense ńutumanaḱ jaegare setaḱ jo̠khe̠cye bhindạṛena ar tarasiń 2.30 baje leka aćren dulạṛiạ juri Christine Larsen Bodding aḱ ho̠bo̠rre mucạt́ sahẽ̠t́e sahẽ̠t́leda. Un jo̠khe̠ć uniaḱ ume̠r do̠ eae ge̠l pe̠(73) serma tahẽ̠kantaea. Christine Larsen Bodding do̠ ńutuman ḍakṭo̠re tahẽ̠kana me̠nkhan Isor Babawaḱ hoho hoelen khan calaḱ ho̠ṛ do̠ o̠ko̠e hõ̠ bam ruạṛ daṛewaea.

Boḍiṅ sahebe calao lahaente santali sãohẽ̠t́ reaḱ ạḍi maraṅ loksange hoyena. Santali sãohẽ̠t́re uniaḱ oka e̠ne̠m menaḱ ona do̠ heṛan maraṅ gea. Uniaḱ noa santalko lạgit́ oka enem do̠ o̠ko̠e hõ̠ pase̠ć tis hõ baṅko jaḱ tioḱ daṛeaḱa.

Uniaḱ irạl ge̠l eaeaḱ gur sermare santalstimes gharońj seć khon ạḍi aema mano̠t johar ar baha malale calae kana.




Suluk lạgit́ kạmi

Dhạrti reaḱ suluk do̠ jạt, dhorom, rạṅgao, ạri-cạliko reaḱ begarko bạgikate dhạrtiren sanam manwako talare suluk, boeha ar be-jạruṛaḱ ạri-cạli kana. Noa do eken lạṛhại baṅ tahen reaḱ mane do baṅ kana, bickom manwa ạidạri, ạri-cạli, sikhnạt, ar ạri-cạli hotete sanam lekan lạṛhại ar be-sạritet́ ko cabae ar sạriaḱ ar ạḍi rạskạ dhạrti benao reaḱ jạruṛ kana. Noa kạmi purạu lạgit́ mit́ maraṅ jegeṭ’riạri sãota lekate̱ kạmi kana ar jao serma 21 september hiloḱ jaha͂re̱ jạt pạrsi din manaoet́ kana.

Kobi Jibanananda Das do̠ ạḍi din laha aćaḱ po̠ro̠b re̠ye̠ o̠l akada je dhạrti re̠ suluk do̠ bạnuḱa. Onka leka ar ho ar mit kobi doe ol akat tabona; “iń thakao akan atma kanań, jiwi sagar saṅge thir akana, Nạṭor ren Banalata Sen do bar dhao suluke emkeda” – ‘Banalata sen’ ponoy seć khon.

UN Secretary General aḱ office khon: O̠kte̠ re̠ ạḍi jạruṛ gea je, ạḍi jạruṛ okte re̠ sanamkoge sạriaḱ lạgit́ ko kurumuṭueda.

Dhạrti reaḱ ạḍi utạr kạmi ko talare jion ko ḍeṅga aṭkar idiḱ kana, gidrạkoaḱ kạmi ko ḍeṅga aṭkar idiḱ kana ar lạṛhại reaḱ kại ar ḍher kạmi ko talare manwa koaḱ asol ạidạri ko ḍeṅga aṭkar idiet́ kana. – UN ren maraṅ sạkhiạ anṭonio guṭerres

Nit́ do̠ sạriaḱ dhạrti lạgit́ kạmi me,” Onka leka teheń do National Agency for Green Revolution aḱ ạyur ar hohote Mennonite Center Committee Peace building aḱ gorote 50 mõṛe gel hoṛko sohor seṭer lena. Ạḍi daman kathako lại sodorre selet́ko tahẽkana manotanko. Entet́ goṭa dhạrti, disom, somaj, gharońj, juri-pạri, boeha ko talare be-suluk do calaḱ kana. Noako be-suluk khon oḍok se sontor tahen lạgit́ ạḍi daman kathate sanamko sontor ocoket́ koa. Baṅgladisom re suluk ạgui lạgit́ ạḍi ãṭ doe kạmi kana National Agency for Green Revolution. Bạrti doe kạmi kana; Hoṛmo hạṭińko niropon dohoe, Sikhnạt, Ạri-cạliko sãohai ar sanam lekan lahanti kạmi doe kạmi idiet́ kana.

2025 serma reaḱ sukhi hapta re sukhi benao, lahanti ar rukhiạ re̱ jọpọṛ̣ao re̱ dhean emok’ kana. september 21 Sombar khon George Mason Jamiạt reaḱ Jimmy ar Rosalynn Carter Iskul reaḱ́ sạriaḱ ar jạṛuṛaḱ́ kạ̣mi lạ̣git́́ “Sạriaḱ́ benao, udgạ̣u, ar sạriaḱ́ kạ̣mi lạ̣git́́ ạ̣ḍ̣i jạ̣ruṛ̣aḱ́ kạ̣mi” ńutumte 2025 sal reaḱ́ sạriaḱ́ hapta reaḱ́ kạ̣mi ko calaoeda.

Goṭ̣a dhạ̣rti re aema lekate noa din manaoḱ́ kana. Noa serma reaḱ motlob do̠ hoyoḱ kana ‘Sạriaḱ́ lạ̣git́́ kạ̣mi: Global Goal lạ̣git́́ aboaḱ́ as’. Noa din do 1981 sal khon manaoḱ́ kana. Sanam serma khon noa din do New York reaḱ́ UN reaḱ́ mukhiạ oṛaḱ́ re ‘Peace Bell’ jom katet́ noa din ehoboḱ akana. Noa gạ̣ḍ̣i do disạ̣ ocoet́ kana je ‘lạṛhại reaḱ jo do manwa koaḱ gujuḱ kana’.

Ona chaḍa gạḍi ṭhen roḍ re ‘Ḍher din hạ̣bić sạ̣riaḱ globa peace’ noṅkan sombad hõ English te ol akana. Noa din do disạ̣ ocoet́́ kana je, noa dhạ̣rti do aboaḱ́ oṛ̣aḱ́ kana, noṅka tahen lạ̣git́́ do sanam ko sãote sạ̣riaḱ́, gateḱ́, ar bhage monsubạ̣ te tahen hoyoḱ́ tabona. Ar oka dhạ̣rti re suluk bạ̣nuḱ́a ona dhạ̣rti re abo do babon tahe daṛ̣eaḱ́a. Onate bhage te jion khemao sanayet́bon khan dhạrti re suluk dohoe do ạḍi jạruṛ gea. Ona iạte noa din do̠ manao hoyoḱ́ kana. Dhạrti re suluk dohoe lạgit́ okoe ko aema lekan kạmi ko kạmi akat́ se ko kạmiet́ kan onko do noa dinre ko disạ dohoet́ koa. Laṛao, muskil, lạṛhại, lạṛhại, eṭaḱ́ eṭaḱ́ kạmi hotete cet́ hõ muskil do baṅ solha daṛeaḱ́a, barea dhạrti lạṛhại do noage sodor akada je, ona do eken jion ar dhon reaḱ hạnḍi, ar kạmi reaḱ ḍhertet́ ar ḍhertet́ do bạṛti idiḱ́ kana. Onate noa din do dhạrti re suluk reaḱ́ jạruṛ babot́ disạ ocoet́ bona.

Ona dinre UN ren maraṅ secretary António Guterres do̠ sanam manwakoaḱ ạidạri lạgit́ ạḍi ãṭte sạriaḱ dohoe, jạruṛaḱ ko kom ocoe ar jạruṛaḱ ko sạdhin lạgit́ ạḍi jạruṛaḱ kạ̣mi ko kạ̣mi ocoe lạgit́ ạḍi jạruṛaḱ́ kạmi ko kạmi ocoe reaḱ́ ko goṭa keda. Ona chaḍ̣a uni do̠ nit okte reaḱ́ somaj kore bạṛić pạtiạu, hạṭiń ar pạtiạu ạri-cạli reaḱ jạruṛ menaḱ́a mente note kate, sạriaḱ ạri-cạli lạgit́ usạrate laha idi lạgit́ ạḍi ãṭ kạmi lạgit́e hoho keda. Uni doe meneda, suluk do̠ nisại ạri do̠ baṅ bickom monsubạ ar kạmi reaḱ jo kana. Onate uni do̠ dhạrti reaḱ sanam jaega kore calao akan paryavaran reaḱ́ muskil ko ạḍi jạruṛ menaḱa, sạriạk̕ ạri-cạli ko bańcao ar manwa ạidạri ar ạidạri ko ạḍi jạruṛ menaḱa menteye lạ̣i keda.

1945 sal khon UN reaḱ sạriaḱ kạmiạko (China, France, Russia, United Kingdom ar America) do lạṛhại se jạruṛaḱ kạmi begorte apnar ar jạt pạrsi reaḱ jạruṛaḱ ko sạdhin lạgit́ ko goṭa akada. Ona chaḍ̣a hõ disomko do̠ ona tayom khon aema lekan lạṛhại re ko bolo akana. Noa ạkil do̠ pạhil hạṭiń lạṛhại tayom ạḍi jạruṛok̕ kana, ona reak̕ jo̠ do̠ hoyok̕ kana United Nations. Noa do mit́ṭen jạt dhorom ạri-cạli reaḱ ạri-cạli kana, oka do dhạrti reaḱ judạ judạ disom ar jạt ko talare suluk, mit́ṭen ạri-cạli, bujhạu ar gateḱ lạgit́ te benao akana. Dosar hạṭiń lạṛhại tayom ona reaḱ ạidạri lekate United Nations benao rakaṕena. United Nations do̠ dhạrti reaḱ pạhil antar-sarkari sãota kana oka do̠ nit hạbić dhạrti reaḱ sạriaḱ sạriaḱte dohoe reaḱ ạḍi jạruṛaḱ kạmi ko purạu akada. Dhạrti reaḱ suluk do̠ jạt, dhorom, rạṅgao, ạri-cạli begor baḍae kate dhạrtiren sanam ho̠ṛko talare menak̕ suluk, boeha ar be-jạruṛaḱ ạri-cạli kana. Noa do eken lạṛhại begor rajyo̠ reaḱ mane do̠ baṅ kana, menkhan manwa ạidạri, ạri-cạli, sikhnạt ar ạri-cạli hotete sanam lekan lạṛhại ar ạri-cạli ko caba kate sạriaḱ ar ạḍi rạskạ dhạrti benao reaḱ jạruṛ hõe so̠do̠ra.

Noa kạmi purạu lạgit́ United Nations do mit́ jạruṛan jạt pạrsi ạri-cạli lekate kạmi kana ar jao serma 21 september hiloḱ jạt pạrsi din do manaoḱ kana.

Dhạrti reaḱ suluk reaḱ aema lekan ạri-cạli:

Laṛao ar lạṛhại khon bańcao akan rajyo̠: Dhạrti reaḱ suluk do̠ sanam lạṛhại ar lạṛhại ko mucạt́ lạgit́ kana, okaṭaḱ re jãhãn ạḍi bạṛić se ạḍi bạṛić kạmi do̠ baṅ tahena.

Boeha ar mit́ṭen ạri-cạli: Dhạrti reaḱ sanam hoṛko talare mit́ṭen ạri-cạli, mit́ṭen ạri-cạli ar boeha ạri-cạli benao do hoyoḱ kana.

Manwa hok lekako bańcaoḱ: Sukhi somaj re sanam hoṛaḱ ạḍi jạruṛan hok ar sạdhintet́ ko sạbit dohoe do dhạrti sukhi reaḱ ạḍi jạruṛanak̕ hạṭiń kana.

Lahanti ar sthapanaḱ: Dhạrti reaḱ sthapana reaḱ jạruṛ do hoyoḱ kana ḍạrko ḍahar ạgu, sikhnạt ar ạri-cạli reaḱ uskur, ar rajạri sthapanaḱ hotete mit́ṭen ạḍi uskur ar sthapanaḱ dhạrti benao.

Dhạrti reaḱ suluk ńam lạgit́ mọhọtanak̕ bhumika: United Nations (UN): Dhạrti lạṛhại reaḱ ạḍi bạṛić kạmi khon sikhnạt ńam kate dhạrti reaḱ sạriaḱ ar sạriaḱ dohoe lạgit́ kạmi kana. Noa do̠ judạ judạ diso̠m kore sạriaḱ benao, lạṛhại ko khon bańcao, ar manwa ạidạri ko rukhiạ reaḱ ạḍi maraṅ kạmi kana.

Antarjatika din: Antarjatika din do jao serma 21 september hiloḱ manaoḱ kana, ona hotete antarjatika ar gateḱ reaḱ sombad do dhạrti re pasnaoḱ kana.

United Nation do̠ 2025 serma do̠ jạt pạrsi ar biswạs reaḱ serma menteye jạhir akada. Noa resolve do UN ren maraṅ ạyurko hotete pasnao akana, ona reaḱ udgạu do hoyoḱ kana ạḍi jạruṛan galmarao hotete jạruṛaḱ ko sạdhin ar ạyurić disomko talare sạriaḱ ar biswas ko mońj ocoe.

Mahatma Gạndhi khon etohoṕ katet́ Martin Luther King Jr., Dorothy Day khon Malala Yousafzai hạbic̕, no̠ṇde̠ dhạrti ren aema ńutum ḍam ḍahe akan ạyurko ar onkoak̕ suluk reak̕ kathako men akadaa oka tedo̠ ape ko udgạu pe ńama mente as iń dohoeda.




Dhạrti Suluk Mãhã Manotena Tanore re

Aṭhwar hiloḱ (21 September) Rajshahi jilạ, Tanore upạjilạ, Kolma union reaḱ Dorgaḍaṅga bajarre suluk mãhã ńutumte galmarao sabha hoyena. NAGR (National Agency for Green Revolution) aḱ bondobos ar Mennonite Central Committee (MCC) aḱ goṛote galmarao sabha do hoe purạuena.

Dhạrti suluk mãhã galmarao sabhare manotan peṛa lekate seṭere tahẽkana National Agency for Green Revolution ren mukhiạ Mn.Stephen Soren, seteṛe tahẽkana Kolma union pargana Plilip Hembrom, Shahin Academy ren mukhiạ Md.Nur Alom, Dorgaḍaṅga bajar ren namḍak karbạriạ Md.Robiul Islam, NAGR ren Program Manager Prodip Hembrom, Amnura Lutheren Mission Hospital ren Manager Markus Murmu.

Niạ dhao dhạrti suluk mãhã reaḱ mul jos katha tahẽkana “Mit́ṭen Sulukanaḱ dhạrti lạgit́ nit khonge kạmi ehoṕ me.” Noa galmarao sabhare Dorgaḍaṅga bajar aḍepase ṭoṭha reaḱ mõṛẽ goṭen atoren hoṛko selet́lena. Ar noa goṭa akhṛae ạyurkeda Harmonizing Santali, Mahali, Pahari Minority And Bengali Community Relations Through Peacebuilding (HSMPMBCR) ren supervisor Benjamin Murmu.




HAMAL HOṚMO-1

Hoṛmore gidrạ basaḱ tayom khonge apnar ar kukhiren gidrạwaḱ hoṛmo  joḱton lạgit́ bises kạmi hora ehoṕ jạruṛ kana. Noa joḱton kạmi reaḱ asol do hoyoḱ kana jom ńu reaḱ hewa. Noa oktere (Susomo) soman jomaḱ jom-ńu jaruṛa.

Tobe joto hoṛaḱ hoṛmo hạṭtińko jeleka judạ judạgea, Onate hamal hoṛmo se hoṛmore gidrạ basalen khan noa bisoete mit́ dhao apanar se nijren Ḍaktar sãote mońj sopolha se katha roṛ reaḱ jaruṛ menaḱa.

Noa oktere cet́ lekan jomaḱ-ńuiaḱ ko jạruṛa ona lạgit́ mit́ Maejiu koren Ḍaktar Israt Jahan meneda latarre ńum uduḱen jomaḱko jom-ńui jạruṛa:

PHOLIC ACID

Hamal hoṛmo reaḱ pạhil 13 hapta re Folic Acid ạḍi bạṛti jạruṛa. Foloc Acid do hóoḱ kana mit́ lekan Bhiṭamin B. Pạhil thoṛa haptare tinre laćren bhuṭaḱ gidrạ nosṭoḱ reaḱ jhuki tahena unre suṭhik lekate Folic Acid hatao se ńam do amdaj 70% komoḱ́ kana Onate niạ oktere Ḍaktaraḱ solha lekate suṭhik dharate folic Acid ńam babotre onkan jomaḱ do di hiloḱ reaḱ jom-ńure dohoe jạruṛa, jeleka: Bele,Badam, Bhuṭ dal, Mạsri dal, komla nimu emanteaḱ

AIRON

Abo disomren Maejiu koaḱ hoṛmore Airon reaḱ okulaṇ do ạḍi bạṛtige ńelogoḱ akan, ar ona do ḍher kaete do ato oṛaḱ korege ńeloḱ kana. Airon reaḱ noa okulạn do hoṛmoren gidrạ ṭhen Ọ́gen do ṭhik leka baṅ seṭeroḱ kana. Ona iạte laćren gidrạ do ạḍi napaete bae hara daṛeaḱa ar jãhãtis do somoe ạuri rege se gidra ạuri purạuḱ regeye  janam daṛeaḱa. Onate noa oktere okakore airon menaky onkanaḱ jomaḱ jeleka:Palon aṛaḱ,sim jel,Bhuṭ, Khijur,kaera emanteaḱ dinhiloḱ reaḱ jom-ńuiaḱ dohoe jạruṛa. Disạ dohoe jạruṛa aṛaḱ sakam kore do joto khon bhage airon do ńamoḱa. Ona chaḍa hõ hoṛmore airon bạṛtiy lạgit́ bhiṭamin B menaḱ onkan jomaḱ jemon: nimu, komla nimu, amloki, ạṅgur,apel emanteaḱ jom jạruṛa.

ZINK

Hoṛmo reaḱ kos se kạṭic hoṛmo hạṭiń benaoḱre zink do ạḍi jạruṛa. Miṭṭen hamal hoṛmo maejiu lạgit́ dinạm din 11 ml zink reaḱ jạruṛ menaḱa. Onate niạ oktere Ḍaktaraḱ solha lekate zink tableṭ jom reaḱ jạruṛ menaḱa.

CALCIUM

Hamal hoṛmo okte laćre gidrạwaḱ jaṅ ar ḍaṭa benaoḱre calcium  do ạḍi jạruṛa. Gogo hoṛmore calcium reaḱ okulạn hoelen khan gogo hoṛmo reaḱ jaṅ khonaḱ gidrạ lạgit́  calcium do purunoḱ kana ar onkate gogowaḱ́ hoṛmo reaḱ hõ calcium okulanoḱa ar onkate ạḍi muskil hoe daṛeaḱa. Onate Gogolạgit́ niạ oktere calcium ńamoḱ onkan jomaḱ jeleka:Toa, dahe, sakam kopi,  ḍheṛos,kạṭić hako,palon aṛaḱ,loam,bele, emanteaḱ jomaḱ ạḍi ạḍi jạruṛa.  Noa okte calcium sirjạu lạgit́te bhiṭamin D jạruṛa onate miṭ́ṭen gogo se maejiu dinạm setaḱre komse kom 10-15 miniṭ setoṅre bhijạu ocoe hoyoḱa. Haml hoṛmo oktere Ḍaktaraḱ solha lekate 3 cando calcium jomaḱ são sãote 1000 ml calcium ran jom jạruṛa.

OMEGA-3 FATTY ACID

Omega-3 fatty acid do gidrạwaḱ haraburuḱ  ar snayu tontro se diḱsạ daṛe benaoḱre ạḍi goṛoe emoḱa. Gidrạ hoṛmore hećen khonge Omega fatty acid judie ńam lekhan gidrạ pạṛiạre ạḍi mońj mẽt́ reaḱ sapha ńeńel daṛe ar roṛ daṛeaḱ reaḱ daṛe do axdxi monyj ar napaetege benaoḱ taea. Onate noa oktere fatty acid ńamoḱkan jomaḱ são sãote Ḍaktaraḱ solha lekate jomaḱko hatao jom jạruṛa, Ona chaḍa hõ gidrạ hoṛmore hećen tayom 3 candore Viṭamin A D C tahenkan jomaḱko jom ạḍi jạruṛa.

Proṭin Jomaḱko

Niạ oktere Gogowaḱ amdaj 70-100 gram proṭin jomaḱ ạḍi jạruṛa, Onate proṭin jomaḱ metaḱme: Bele,jel, Hako ar dạl emanteaḱ jom jạruṛa.

Ãs menaḱ aḱ jomaĺko:

Noa oktere ṭanḍite kosaḱ do ạḍi sạrịaḱ katha kana, Onate noako muskilanaḱ khon aosanoḱ lạgit́ jemon: araḱ caole,buṭ,hạriạṛ moṭor,jonḍra, aṛaḱ sakam eman jom hoyoḱa. Ona chaḍa hõ hamal hoṛmo oktere ạḍi bạṛti bạṛti daḱ ńui jạruṛa.

Cet́ cet́ko baron se baṅ jom jạruṛa:

Hamal hoṛmo oktere mońj tahen lạgit́ okako njomaḱ jom jạruṛa, onkage okako jomaḱ baron se baṅ jom jạruṛa ona hõ baḍae tahen jạruṛa.

  • Hamal hoṛmo oktere ca se kophi do ạḍi kom ńui jạruṛa, ente noa ko ạḍi bạṛti ńu lekhan hoṛmoren gidrạ bạṛić daṛeaḱa.
  • Noa oktere Jalapuriren hako jom do baron gea, ente nook jalapuriren hako redo ạdi bạṛti parod menaḱa ar onatelạćren gidrạwaḱ bohoḱ hataṅ reaḱ goṛhonre badhae hoe oco daṛeaḱa.
  • Noa oktere adha teke bele jom do ekalte barongea,noa okte mońjte baṅ isin jomaḱko jomlekhan hoṛmoren jạli gidrawaḱ kuskil se bạṛić hõe bạṛić daṛeaḱa. Onate noa oktere sanam lekanaḱ aṛaḱ sakam se joto lekan jomaḱ ko ạḍi ạḍi mońjte isin kate jom jạruṛa.

NB: Mońjte tahen lạgit́te jaoge cando cando Ḍaktaraḱ solha hatao do ạḍo ạḍi ge jạruṛa.




CEHAO AṚAṄ

Bạnuḱkoa,

Gại ḍaṅgra goṛare;

Lajao so̠ro̠m bạnuḱa,

Nahaḱ kuṛi-koṛare.

 

Hanko to̠ra,

Pante pitạt́ ko̠ke̠re;

Titiko sapaṕkan,

Siń ńindạ o̠kte̠re.

 

Bạnuḱa lajao so̠ro̠m,

Bạnuḱa man-mano̠t ijạt;

Cekatepe noṅkankan,

Mase̠ ape Ho̠ṛ ho̠po̠n jạt?

 

Alom mitạń,

Amaḱ do̠ ce̠t́ calaḱkana?

E̠ke̠n hudiso̠ḱkạnạń;

Santal so̠maj reaḱ ijạt calaḱkana.

 

Amaḱ ińaḱ Santal so̠maj,

Ạḍige sapha soṛa;

Hudispe gaṇḍonpe,

Nit ardo̠ bạń ro̠ṛa.




KUṄKẠL OṚAK̕

Oṛak̕ bhitre,

Laṭkaoakan kuṅkạl oṛak̕,

Menak̕pe pase̱c̕ hudisre;

Baṅkana noa oṛak̕ ho̱ṛak̕.

Binạ kham khuṇṭite,

Binạ se̱ne̱r batate;

Mõ̱ńjge le̱ńje̱r ńe̱loKre,

Benaoakan hasate.

Celem metae nui kuṅkạl,

Baṅkanae cẽ̱ṛẽ̱ suṅkhạl;

Benaoakat̕e ạḍi jhukạl,

Baṅkanae cẽ̱ṛẽ̱ mạhkạl.

Sạrige nui do̱ kạrigo̱l,

Mõ̱ńjge ńe̱lok̕re o̱no̱l-bo̱no̱l;

Gaṛhaoakat̕ae hasate to̱l,

O̱mo̱no̱k̕ko ac̕leka noa oṛak̕ mo̱ho̱l.




Dhạrti Jakat Sạhi Mãhã

Calaoen 8 September 2025 St. Andrew’s Junior High School re ạddi jak-jomok selet́ko manao ganao keda Dhạrti Jakat Sạhi Mãhã. Noa sapṛao ar kạmi hora purạu reko tãhe kana SIL Bangladesh ar National Agency for Green Revolution. Disom ar jạt reak̕ jo̠to̠ lekan ạri-cạli do̠ begor sikhnạt nagraha begor do̠ baṅ hoe daṛeak̕a. Ona reaḱ jạruṛ bujhạu lạgit́ ar sikhnạt ko uskur lạgit́ UNESCO do̠ jao serma 8 september hiloḱ ‘Dhạrti Jakat Sạhi Mãhã’ ko manaoeda. Noa din do 1966 sal reaḱ 26 october hiloḱ UNESCO reaḱ 14 tạrik session re jạhirlena. ar 1967 sal khon noa din do jao serma ạḍi jomokte manaoḱ kana. Sạdhin tayom Baṅladisom re hõ noa din manaoḱ kana. Noa dhạrti jakat sạhi mãhã do UNESCO hotete jạhir akana ar   ona reaḱ udgạu do hoyoḱ kana pạṭhuạko, jạt ar somaj lạgit́ paṛhaoḱ reaḱ jạruṛoḱaḱ ko sodor lạgit́.

Tarik: 8 September

Udgạu: Dhạrti reaḱ ạri-cạli babot́ cet́et́kanko cet́ako.

Saṅgọṭhọn: Mit’ Jọm Siknạt, Bigganik ar Sanskritik Soṅgọṭhọn (UNESCO)

Itihas: UNESCO do̠ pạhil dhao 1966 salre noa din ko manao leda ar noa din do̠ pạhil dhao 1967 salre ko manao leda.

Gapalmarao re ạḍi bhage kathako roṛ sodor keda. Baḍae geabon je Sạhi reaḱ marsal jạpit́ kate  aboaḱ somaj ạḍi rạskạ ar bhage lạgit́ kạmi hoyoḱ tabona. Onkage sạhi do jion reaḱ aboaḱ ạyur kana, oka do sạri ḍạr re calao lạgit́te goṛoabona ar jion reaḱ jite ạgu eda.

Teheńaḱ noa Dhạrti Jakat Sạhi Mãhã sećte aboaḱ somaj re sanam hoṛkoaḱ sikhnạt ạidạribon sạbit ocoe tabonpe.

Sohor bajar reaḱ́ ạri-cạli do̠ ato reaḱ khon 10 hạṭiń/percent khon hõ bạṛti gea. Ato oṛaḱ reaḱ́ ạri-cạli do̠ 74.6%, menkhan sohor bajar reaḱ́ ạri-cạli do̠ 84.8%. Ona modre Santal koaḱ do jahan survey se report do baṅ ńam akana. Menkhan ńelogoḱ kana sedai ren goṛomba goṛomgo ar gogo babako chaḍa sanamko geko sạhi daṛeyaḱ kana. Nit̕ okte moca katha tebon ńel lekhan ńelok̕ kana, ḍher kaete sanam ho̠ṛ̣ge sạhi daṛeak̕a Bangladesom santal jạtiạriko. Ińaḱ huḍiń okte re disaet kana je, Bangladesom re Santalko ato oṛaḱ kore Santali mahasoe hotete 1991 salre aboak̕ pạhil sikhnạt do̠ ạḍi jạruṛge hoelena. Nit do̠ pạhil ar maṛaṅ iskul kore begor gạlti te̠ puthi ko̠ e̠mo̠ḱ kana ar kuṛi ko̠ lạgit́ scholarship hõ̠ menak̕a. Aboak̕ ạn renak̕ 17 goṭen ạn re 6 khon 10 serma umer ren gidrạko begor kạmi kate ạḍi jạruṛan sikhnạt em reaḱ jor em akana. Noa ko do̠ paṛhao̠ḱ bạṛti lạgit́ bhage kạmi kana.

Mucạt́ re noa geń disạ ariń uihạr ocobona je, “Siknạt somaj benao lạgit́ abo do mit́kate kạmi ar sanamko siknạt lạgit́ kurumuṭu jạruṛa.” Mit̕ disom reak̕ uskur do̠ ạḍi jạruṛte paṛhaoḱ sãote joṛao menak̕a. ‘Aema pạrsi paṛhaoḱ, bhage jion reaḱ garanṭi’ reaḱ noa ạidạri do̠ ạḍi jạruṛ gea.




ṬAIPHOIḌ RUẠ

Ṭaiphoiḍ do salmonella Ṭaiphi ńtuman bekṭeria se tejo khạtirte sirjạuḱkan miṭ́ṭen ạḍi muhin ucạṛoḱ rog se bemar kana, noa ruạ do kathae hoṛko bana ruạ hõko metaḱ kan tahẽkana. one oka do asokaete bạṛić jomaḱ ar daḱ hotete pasnaoḱ kana. Noa rog do ḍher kaete reṇgeć nacar disomkore bạṛti ńeloḱ kana one okare pạikhana(Sanitation) mońj bebostha bạnuḱ ar sapha se bhage ńui daḱ reaḱ ạḍi akal menaḱ.

Noa hoyoḱ reaḱ karon:

  • Bạṛić jomak ar mạilạ daḱ: Ṭaiphoiḍ reaḱ asol utạr karon kana salmonela Ṭaiphi belkṭeria se tejo te bạṛić akan jomaḱ ar daḱ jom ńu.
  • Hoṛmo joḱton reaḱ bhage cecetaḱ baṅ baḍae: Jom ńu reaḱ bhage cecetaḱ baṅ baḍaete bhage se mońj jom ńuaḱ benao se toinat lahare mońjte sapha se ạruṕ baṅ hoelen noa rog hoyoḱ reaḱ jhuki ạḍi ḍher tahena.
  • Ruạḱ hoṛaḱ sorre tahen: Ṭaiphoiḍ te jạbun akan hoṛ( okoeaḱ hoṛmore bekṭeria menaḱko menkhan rog reaḱ jahan cinhạ baṅ ńeloḱkan se sodoroḱkan) onkan ko ṭhen khon pạikhana ar putu hotete bekṭeria se tejo do ko pasnaoḱ daṛeaḱa.
  • Mạilạ mande: Bạṛić daḱ(okare pạikhana se putu tahen) soṅge mesaoḱ kan, tobe ona khonaḱ ạḍi usara noa rog do pasnaoḱa.

Noa rog teṅgo daram: Ṭaiphoiḍ ruạ reaḱ cikitsa ar teṅgo daram lạgit́ thoṛa ạḍi jạruṛan kạmihora latarre ol uduḱena:

Cikitsa:

  • Antibiotic se rog teṅgo daram ran: Ṭaiphoiḍ ruạ cabae lạgit́te Ḍaktar koaḱ solha lekate suṭhik antibiotic se rog teṅgo daram ran jom se bebohar do ạḍi jạruṛa. Bekṭeria se tejo koaḱ dhoron se cet́ leka onka lekate ḍaktar ko do suṭhik antibioṭic se ranko jom reaḱ solha ko emoḱa.
  • Purạpuri jirạu: Ṭaiphoiḍ ruạ re hoṛmo do ạḍi ãṭ laṅgaḱa, oan iạre jirạuḱ reaḱ ạḍi ạḍi jạruṛ menaḱa.
  • Haidreṭ se Daḱ jiniste purun tahen: Noa okte ruạ ar leher ṭanḍite hoyoḱte hoṛmo khonaḱ daḱar leher oḍok calaḱte onako purun ruạṛ lạgit́ aema daḱ ar eṭaḱ onkan jom ńui jạruṛa.
  • Algate hajamoḱ jomaḱ: Noa ruạre tahen okte ạḍi algate hajamoḱ onkan jomaḱ jeleka: lạbit́ se ańjet́ daka aṛaḱ sakam kaera taben ar ạṅgur jom jạruṛa.

Teṅgo daram:

  • Ṭikạ hatao: Ṭaiphoiḍ khonaḱ rukhiạ ńam lạgit́ vaccine se Ṭikạ hatao do ạḍi bhạlạinaḱ kana bises kaete judi jãhãe onkan ṭhạ̃i se elakate daṛane calaḱ khan noa ruạ hoyoḱ reaḱ ḍher jhuki menaḱa.
  • Sapha Daḱ: Sanam okte sapha se mońj daḱ ńu jạruṛa, judi sombhob khan daḱ lolo kate ńui reaḱ jạruṛ menaḱa.
  • Ti ạruṕ: Jãhãnakge jom lahare, pạikhana calaḱ tayom se jomaḱ benao se toinat lahare sạbunte ạḍi mońjte ti ạruṕ reaḱ jạruṛ menaḱa.
  • Ạḍi aodhante jomaḱ jom ńui: Jãhãte calaḱ se daṛan oktere hor aṛe reaḱ oṭaḱ jomaḱ ar ạḍi mońjte baṅ isin akan onkan jomaḱ jaoge bạgiaḱ se baṅ jom jạruṛa, ona chaḍa kate berel jo jinis ar sạbji se aṛaḱ sakam kobon jom okte lahare ạḍi mońjte ạruṕ jạruṛa.
  • Suṭhiḱ jaegare mạilạ giḍi reaḱ bebosta: Oṛaḱ se as aḍepase reaḱ daḱ se mạilạ oḍok giḍikaḱ reaḱ mońj bebosta tahen jạruṛa ona chaḍa sanam horko hoṛmo napae ar niropon dohoe reaḱ ạn ạriko manao ar senaḱ jạruṛa. Noako manao ganao lekhan noa ruạ teṅgo daram reaḱ ạḍi ạḍi kạmire lagaoḱa.

Ạḍi jạruṛ miṭ́ṭen katha: Ṭaiphoiḍ ruạ reaḱ jahan cinhạ ko ńellen khan ạḍi usạra ḍaktar koaku solha hatao jạruṛa, suṭhik oktere cikitsa se ran baṅ jom se hataole khan noa rụ ạḍi maraṅ botoranaḱ hoe daṛeaḱa.




OṚAḰ AḌEPASERE SẠBJI CAS

Ho̠ṛmo̠ reak̕ jo̠m  lạgit̕ ar ho̠ṛmo̠ ạḍi din bahaoḱ ar mo̠ńj dohoe lạgit̕ aboak̕ dinạm jo̠m re aema lekan jom ńuak̕ jinis bon jomet̕ kana. Nit do̠ Baṅladisạm reaḱ ạḍi maraṅ muskil do̠ hoyoḱ kana ạḍi jạruṛan jom-ńu, menkhan abo do̠ jom-ńu reaḱ́ apnar ạidạri/khusi bon ńam akada.

Abo do̠ o̠ṛaḱ ạḍepasere alga tege ạḍi lekan sạbji cas kate aboaḱ hoṛmo reaḱ́ jạruṛoḱ aḱ kobon ńam purạu daṛeaḱa. Aboak̕ se ho̠ṛkoak̕ hasa/jaega-j́umi do̠ ạḍi tho̠ṛa gea, onate gharońj reak kuḍạm aṛe ar oṛak̕ reak̕ sorkore ạḍi jạruṛok̕kan anaj se sạbji reak̕ algatege bon cas daṛeak̕a. Noa lekate apnar gharońjren sanam ko lạgit́ ạḍi bhage ar ạḍi mońj hoṛmo ar mon bon ńam daṛeaḱa.

FAO reaḱ katha lekate dinạm mit́ hoṛ lạgit́ 220 gram sạbji ạḍi jạruṛa. Menkhan abo disomre do ona reaḱ adha hõ baṅbon jom ńamet́ kana. Onate noa reṭ bạṛti lạgit́ oṛaḱ aḍepasere sạbji cas ạḍi jạruṛaḱ.

Disom ren aema reṅgeć nacar hoṛkoaḱ pusṭi jom-ńu purun lạgit́ te oṛaḱ aḍepasere nana hunạr sạbji cas reaḱ ạḍi jạruṛ menaḱa. Ente sanam lekan sạbjire aema khandan buluṅ ar Viṭamin kodo menaḱa, one oka do aboaḱ hoṛmo mońj ar niropon dohoe lạgit́ ạḍi jạruṛa.

Oṛaḱ sor reaḱ khạli jaegakore aema lekan sạbji ạḍi algate cas kate aboaḱ hoṛmo reaḱ pusṭi apnar tebon purun daṛeaḱa.  Nonkate upjạu sạbji do bis/kiṭnasok  se jahan tejo gujuḱ ran chaḍa upjạuḱte aboaḱ hoṛmore sapha se nirapod jomaḱ lekatebon jom-ńu daṛeaḱa. Ente niạ okte rebon ńel lekhan bajarre aema lekan bis/ ran/kiṭnasok lagao sạbji hoṛko kiriń kateko jom-ńueda ar onkate hoṛmore aema lekan rogteko jạbunoḱ kana. Noa obostare oṛaḱ aḍepasere sạbji casge sanam khon bhage utạr pontha kana.

Abo hõ̠ ato reaḱ o̠ṛaḱ sor re kạṭic̕ kạṭic̕ jaega kore aema lekan sạbji bon cas daṛeak̕a, eken aboak̕ hoṛmo reak’jạruṛ purun lạgit̕ do̠ baṅ, bajar re ạkhriń kate aboaḱ gharoń reaḱ kạuḍi reaḱ eṭaḱ jạruṛoḱaḱ́ kobon goṛo daṛeaḱa

Noa Bhador Cando do thoṛa sạbji cas reaḱ ạḍi bhage okte kana. Noa cando rege agam rabaṅ din reaḱ thoṛa sạbji jeleka: Sakam kopi, baha Kopi, Ol kopi, beṅgaṛ, Ṭamaṭol,Hotot́,Malhan aṛaḱ, Mulạ emanteaḱ.sạbji reaḱ itạ bon rohoe daṛeaḱa.

Ona iạte sanam boeha miserako pe uskur ocoḱ kana delabon abo koaḱ oṛaḱ aṛete jạruṛanaḱ aṛaḱ sakam se sạbji bon rohoe joṅa ar aboaḱhoṛmo reaḱ mimit́ jạruṛaḱ kobon puruna ar mit́ bar bạṛtiaḱ ạkhriń kate kạuḍibon jogaṛa.