TOROĆ BUDBAR

Teheń do Toroć budbar noa toroć budbar do goṭa dhạrtiren sanam khristan dhoromren hoṛko lạgit́ mit́ṭen bises din kangea, teheń khonge khristan dhoromre patiạ́u akan sanam boeha miserako do  upạs ko saṕ se lekhayeda, babańcaoić jisu mạsi do aćaḱ kạmi etohoṕ lahare atma jion sećte noa upạs talategeye sapṛaolena, uni do dhạrti re tahen oktere harkhet saset sahao hoelen taea ar onkatedhạrti ren sanam khristan ko lạgit́ apnar baṅoḱ, apnar hoṛmo reaḱ sanam rij roṅ, baṛić hãs rạskạ goj ar harkhet saset sahao talate ISOR soṅge mońj sombond doho kate sanam ko apnar leka dulạṛko  te jion kemao reaḱ sikhnạte cet́ abon kana, Jisu do aćaḱ joto lekan duk kosṭo ar gujuḱ hoelen taea. Ar noako sanamaḱ bhagaoket́te Paska se senparom porobre gujuḱ suṅgạ rạput́ket́te jitane jiwet́ beret́ena, ado delabon sanamko noa upạs sandore aboaḱ dhạrti duk bon bhagaoa ar atma jion rebon diṛho aroḱa.




13 TEAḰ DISẠM SABHA BACHAONA

Teheń 12.02.2026 do Baṅgladisom reaḱ 13 teaḱ Disạm sabharen rạsiạ koaḱ bachaona ạḍi nae napaete hoe purạuna, Noa bachaonare joto Rajạri dolren kodo baṅko selet́ daṛe akada. Disạmren Maraṅ dol ko mod khon BNP ar Jamat-E- Islami são arhõ kạṭić aema dolko selet́ lena, Calaoen 2024 reaḱ August re disạm reaḱ maraṅ utạr dolren (Awamilig) sabha mukhiạ selet́ sanam são mukhiạ ko dạṛ se laga ket́ ko tayom disạmren antara sorkar ona dol reaḱ sanam kạmi ko doko thir hataṛ akada ona iạte niạ dom do bhoṭ re baṅko selet́ daṛeada, Teheńaḱ bhoṭre disạmren santalko selet́ sanam ạdibạsi gãotaren hoṛko hõ ạḍi mońj tegeko selet́ lena.




Santali Pạrsi Shikhnạt Mahasoe Nokhri Dhạrwạḱ

NAGR (National Agency for Green Revolution ) Saota re Santali pạrsite oloḱ paṛhaoḱ cecet́ lạgit́  Mahasoe ko̠ hataoḱa. Onate latar re mit́ dhạrwạḱ sakam sap’ṛao akana. Jahae boeha se misera ko kusilenkhan dhạrwạḱ sakam ńelkate ardas ko samaṅ daṛeaḱ.




Mit́ ṭen toyo ar sim reaḱ katha.

Ol toṅgeaḱ.

Ado uni toyo do jom hewa se baṅ? Ado inạ mit́ ghạṛi khangeko ańjom gotkedea, baṅma, ḍahar ḍaharteye sereń ạguyet́a. Onkage pạhil lekae sereńet́a, ar bin botore hijuḱ kana. Ado noko ato hoṛ do sontorkateko siń poṭom baṛa akana. Khange uni toyo do kulhi mucạt́reye seṭeren khan do uni sitet́ren buḍhiye ńelkede

tiye lap lapa akat́. Adoe ruhet́ got́kedea, Men buḍhi, ocokạńme Cedaḱem eset́ akadińa? Holanoḱ ḍaṭań koṭeć ńurletṭtam do bam botoroḱ kana? Men, hor aṛaḱ hot́ạńme, baṅkhan nãhãḱlaṅ thạyạ bit́ got́mea. Ado bae ocoḱ kante sạriye thayoi got́kedea. Ado sạri ona sitet́rege jaṅga do laṭha ṭarhaoentaea. Ado uni toyoe menet́a, Men buḍhi, aṛaḱkạńme! Ayoge, nui buḍhi do jaṅgae saṕkidiń do. iạ buḍhige, bam aṛagiń khan nãhãḱlaṅ ceṭaḱ got́mea. Ado sạri onka ruhet́ ruhet́te bae chaḍao daṛeat́ khane ceṭaḱ got́kedea. Ado ona ti hõ laṭkaoentaea. Ado uni toyoe menet́a, Ayoge, nui buḍhi do ti hõ yae saṕkidiń do. Ado noa titeye ceṭaḱlede do, ona hõ laṭkaoentae. Ado joto laṭkaoentae khangeye metae kana, Ayoge, iạ buḍhi, joto ti jaṅgae saṕkidiń do! Men buḍhi, aṛaḱkạńme, baṅkhan nãhãḱlaṅ ger aḍomea. Ado sạri bae paskao daṛeat́ khan do bae ger got́kedete? Adoe gerkede khan, daṭa hõ ona sitet́rege laṭha ṭarhaoentaea; ado roṛ hõ bae roṛ daṛeat́a. Ado onḍegeye laṭ paṭao bin dạṛena. Ado ḍher hạbić hoeyen khan, onko ato hoṛko menket́a, Henda ya, enanre hijuḱ lekabo ạikạuledea; adoe oka sećena? Bae ạikạuḱ kan do. Ado oḍoḱkate onte noteko beṅget́ baṛayet́a. Ado khange kulhi mucạt́ senre kha khoḱ kan baṅko ańjom got́kedea? Adoko menket́a, Ote ya, entere menaea. Ado sen ńõḱkateko ńelkede do, uni sitettren buḍhi ṭhene bindạṛ akan. Khange ado ńir senkate kạpiteko maḱ goć got́kedea, ar ṭheṅga kote hõ̕ bogeteko dalkedea luṭhum luṭhum. Ado cabayena uni toyo reaḱ katha do; enḍegeko mõhõr meṭaokedea.

– Santal Folk Tales reaḱ́ Vol-1 khon tumạlakana.  Mucat

 




Gaibandha re Sohrae Porob ko Manaoeda Santal Hoṛko

Gaibandha reaḱ Gobindogonj Rajabiraṭ santal atore pon din reaḱ Sohrae porob ehoṕ akana. Moṅgolbar (13 January) Rajabiraṭ mạńjhi porisod hotete bondobos akan Santali sari dhorom (Sarna dhorom) lekateko manaoeda. Noa Sohrae porob reaḱ mul jos katha do kana Aboaḱ pạrsi, sãohet́, leg-ạri-cạli, dhorom jiwet́ dohoe. Santal atore bar sae (200) khon hõ ḍher gharońjren hoṛ noa porob ko manao ạguet́ kana.

Sohrae porob do santal jạtkoaḱ maraṅ porob mente opromoḱ kana. Okte ar jug bodoḱkan khạtirte noa do mit́ leka adoḱ horre menaḱa. Menkhan onko hoṛ do jao serma noa sari dhorom piṛhi ke piṛhi jiạṛ ar jiwet́ dohoe lạgit́ jaogeko kurumuṭuet́ kana.

Noa Sohrae porob do mõṛẽ hạṭińteko manaoeda, Um, Daka, Khunṭạu, Jale ar Sakrat.

Sohrae porob do eken dhorom porob do baṅ kana-noa do Santal jạt koaḱ pạrsi, leg-ạri-cạli ar goṭa jion reaḱ mit́ṭen jiwet́ dạlil kana.

Tumạl: bd-pratidin




Abidiyo Mardi Goje Reaḱ Mit́ Jug Hoyen Rehõ Bicạr Bako ńamleda Gharońjrenko

Calaoen 1999 sermare honors iń paṛhaoḱ okte Abodiyo Marḍi são pạhil ńapam ar ropoṛ hoyena Christian Leadership Training iskul (CLTS) Ḍingaḍuba Mission, Rajpaṛa, Rajshahi re. Onḍe do aema  lekan ạdivạsi, santal, mahali, orao, munda ar mahato jạtren pạṭhuako tahẽkana. Tinre uni Rajshahi hijuḱkan tahẽkan, unre aleaḱ noa hosṭelte hijuḱkan tahẽkana ar onḍege ńindạ hõe aṅgayet́ tahẽkana. Tinạḱ nindhạn ar mạ̃hĩr monan santal pạṭhuạ kanae. Unre uni do Bangladesh Krisibissobidaloy re paṛhaoḱkan tahẽkana. Noa do Asia reaḱ maraṅ utạr Krisi sikhnạt ṭhãona kana.

Abidiyo Mardi do bargel eae (27) aḱ BCS (Prosason) Cadre mit́ṭen ạpiser ar santal hoṛko ren maraṅ gorob ar nạmuna kanae. Sạbik upạjilạ Commissioner (Bhumi) Abidiyo Mardi goje reaḱ mit́ jug hoyena. Gobindogonj re Abidiyo Mardi 12 aḱ gujuḱ mãhãko manotkeda. Aṭhwar hiloḱ 11 January 2026 serma setaḱ 11:00 baja okte Dr.Philimon Baskey aḱ ạyurte diḱsạ ruạṛ sabha hoyena. Bagda Farm ren sabha mukhiạ Dr.Philimon Baskey doe menkeda, Abidiyo goje reaḱ karontet́ niphuṭte tojbij kate ạḍi usạra bicạr ńam reaḱe dạbikeda. Arhõe menkeda, bicạr ńam aste santal hoṛko talare edre se mit́ leka raṅgao do janam akana. Cedaḱje hok bicạr bako námet́te santal hoṛ ar sadharon hoṛko  as chuṭau cabayena.

Aṭhwar hiloḱ 11 January tikin 2:00 baja okte upạjilạ bhumi ạpis re goṭa akan diḱsạ mãhã akhṛare maraṅ peṛa lekate seṭere tahẽkana Jilạ Prosasok Md.Masudur Rahman Molla. Seṭere tahẽkana otirikto jilạ prosasok (Sikha ar ICT) A.K.M Hedayetul Islam, Upạjilạ nirbahi ạpiser Syeda Yasmin Sultana, Upạjilạ sohokari Commissioner (bhumi) Hamsid Iramkhan, Abidiyo Mardi ren oṛaḱ hoṛ Sephali Cõṛẽ (Onupoma Mardi), hoponera Sweet jil Mardi.

2014 serma reaḱ 11 January Naogaon reaḱ Dhamuirhat khon honḍar gạḍite Gobindogonj ạpis calaḱ horre Sahebgonj-Bagda Farm ạ̃k khamar reaḱ kata-Phasitola ḍaharre Abidiyo Marḍi aḱ honḍar gạḍiko gherao eset́keda. Inạkate ạ̃k khamar bhirtrite idikate uni do loha roḍ teko dal goćkedea. Goć tayom ona ghoṭna do accident mente sodor reaḱko kurumuṭukeda. Gobindogonj re kạmikan oktege uni doe goćena. Pạhilre noa ghoṭna do accident ko menelet́ rehõ 2019 serma reaḱ 8 April Abidiyo ać dada Father Shemson Mardi Gobindogonj Sinior Judicial Magistrate adalot re sạbik MP Abul Kalam Azad, Gaibanda pulis super ar upạjilạ sastho complex ren seba emoḱić selet́ 13 goṭen hoṛko asami katet́ mamla hoyena. Peṛa pạrbhạ ar Abidiyo Mardi Sritirokha Komiṭi ‘Bhumi udhạr komiṭi’ Gobindogonj, Gaibandha  calaoen 12 serma khon nit dhạbićte mit́ jug hoyena menkhan jãhãn bicạr bako ńamleda gharońjren hoṛko.

Noa babotre Utarbongo Adivasi Forum ren sabha mukhiạ Hingu Murmu são ropoṛ hoyenre uni hõe lại sodorkeda je, sarkar seć khon dusi hoṛko giripter ar bicạr reaḱ as emlenrehõ ona do baṅ purạu akana. Arhõe menkeda, mit́ jug hoyen rehõ bicạr ńam aste adalot reaḱ duạr duạrko ạcur baṛaekana, Abidiyo Mardi ren oṛaḱ hoṛ, hoponera, gharońjren hoṛko selet́ santal hoṛko. Menkhan ona mamla reaḱ niphuṭte tojbij hoyoḱ kana se baṅ ńel jạruṛ menaḱa.

Goṭa Baṅgladisomre santal hoṛko Abidiyo Mardi são tinạḱ ạdibạsi hoṛko goć oco akan, sanam hoṛkoaḱ hok bicạr ńam reaḱ dạbi hoyoḱa. Baṅgladisomren joto santal ạdivạsi hoṛaḱ dạbi se khoj do jemon Abidiyo Mardi goje reaḱ bicạr usạra ar niphuṭte hoe purạuḱ ma. Sanam ạdivạsi santal hoṛko bicạr ńam reaḱ taṅgire menaḱkoa.




Him Ritić Reaṛ

Siń níindạ sanam ghuṛi

Uhu guhu oyo pichạuṛi

Ekal bạnuḱ cando setoṅ

Gidrạ haṛam urgum etoṅ.

 

Arhõ judi hisit́ him hoe

Utạr seć khon halae halae

Manwa jion ekal kạbu

Him reạrte jạbu thạbu.

 

Sanam hoṛge  koyoḱ horre

Tinre ńeloḱ setoṅ coṭre

Um paera bar pe mãhã

Baṅte hoṛmo menaḱ aha.

 

Sirjon mạlik noa dosa

Asoḱ kanle amaḱ bhorsa

Cando setoṅ emaleme

Tahen male am oṛhẽme.




Santalko Talare Kombol Ar Kicriće Emkeda NAGR

National Agency for Green Revolution do Chapainawabganj ar Rajshahi jilạ reaḱ santali ḍher atokore pe sae (300) hoṛko lạgit́ ạḍi jạruṛan lolo kombol ar kicrićko emkeda.

Kombol ar kicrić em hạṭińre seṭere tahẽkana National Agency for Green Revolution ren ạyurić Mn.Stephen Soren. Ona sãote seṭere tahẽkana kạudi amla Minoti Murmu, Prosasoniạ amla Promila Hasdak ar Amnura Lutheran Mission Haspatal ren Manager Markus Murmu.




Disom reaḱ urgum 7-8 Ḍigri hoe daṛeaḱa

Teheń Sombar 5 January setaḱ khonge Disom reaḱ Rajshahi, Rangpur,Dhaka, Mymenshing ar Khulna Bibhag reaḱ aema jilạ kore hisiṭ́ him reaṛ hoe ehoṕ akana, setaḱ 6 baja oktere Rajshahi re joto khonaḱ latar metaḱme kom urgum (tapmatra) do tahẽkana 7 ḍigri.

Noa kuṛhạ hoe hola Robibar Siṅgạṛ oktere Disom reaḱ utạr pạchim nakha khonaḱ kuṛhạ dhund hoe leka bolo heć akana,Disomren hoe daḱ(Abohaowa) Gạkhuṛiạ ko onmaneda je, disom reaḱ noa obosta do hoe daṛeaḱa ar hõ 4-5 mãhã tahẽ daṛeaḱa, ado disomre nonkan dosare sanam hoṛko apnar nij nij ṭhạ̃i kore urgum kicrić ko horoḱ band ear onkan urgum jaega kore tahen ko pormas akana ar bahre daṛan se kạmi okte kore sontorte tahen hõko men sodor akada.




Mit́ ṭen toyo ar sim reaḱ katha.

Ol toṅgeaḱ.

Khange ona atoren hoṛ do onkako ańjomket́! khan do mit́ mit́teko dạṛket́a. Ado uni toyo do senkate ona atoren sim do cur mare laga saṕet́koa are jomet́koa. Adoe jom biyen khane calaoena. Khange onko hoṛ hõ arhõko ruạṛ hećena. Khange uni toyo do arhõ dosar hiloḱ do ona atotege sim jome calaḱ kana ; ado ene pạhile sereńlet́ lekageye sereń idiyet́a. Khange ona atoren hoṛ do arhõko dạṛket́a. Ado miṭ́ṭen buḍhi do bae dạṛ daṛeat́a; adoe menket́a, iń do ohoń dạṛlea; iń doko goć atarińge. Ado onka menkate uni buḍhi do bae dạṛlet́a, miṭ́ṭen sukri bãṛãreye bolo okoyena. Ado uni toyo do ona atore senkate onko sim do lagae lagayet́koa se, cure mare lagayet́koa; hapṛaḱkoge bachao bachaoteye laga yet́koa. Ado miṭ́ṭen sạnḍi do lagae lagakedea se, ekkalte uni buḍhiye oko akan ṭhengeye laga idi got́kedea. Ado uni sim doe parom got́ena. Ado uni toyo do uni buḍhiye ńel ńam got́kedea. Ado uni toyo do buḍhiye metae kana, Ma buḍhi, sim saṕạńme; Baṅkhan do nãhãḱ daṭamelaṅ koṭeć ńurtama. Ado uni buḍhi doe menet́a, Ma, amte baṛe saṕ joṅme; iń do ohoń saṕ daṛelekoa. Khange ado bae rebenlen khan, aćtegeye laga saṕket́koteye jom biyena. Ado uni buḍhi ṭhene calaoena, aćge metae kana, E buḍhi, sim bam saṕ akawạdińa; nitoḱ dolaṅ ńam akat́mea. E buḍhi, mase menme — Toyo! Ado uni buḍhi hõe menket́a, Toyo! Khange gurgute joto daṭae koteć ńurket́taea. Ado arhõe metae kana, E buḍhi, mase menme, — Toyo! Ado uni buḍhi Toyo menae menlet́a, ado daṭae ńurket́taete toyo do bae pusṭạulet́a ; adoe men got́ket́a, Hoyo! Ado onka bae pusṭạulet́ khan, uni toyo do ạdiye rạskạyena. Arhõe metae kana, Mase buḍhi, toyo menme. Aćge menket́a, Hoyo! Ado uni toyo do landa landatege oka sen coe

calaoen. Ado ạyuṕen khange onko dạṛlet́ hoṛ doko ruạṛ hećena. Ado unre onko hoṛ uni buḍhiye lạiako kana, Jojom Tuṛuk nạ̃hiko chại kana, hoyo koṛa kanae! Sanam sime jomet́ko do baṅ? Iń hõ sim sasaṕe metadińa; ado bạń saṕadete nõkõe ńelpe, joto ḍaṭae koteć ńur akat́tińa. Khange ado sanam hoṛko menket́a, Gapa do babon dạṛa, oṛaḱregebo siń poṭom hataṛkoḱa, adobo dal gojea. Ado mit́ hoṛe menket́a, Baṅa, onkate do ohobon goć daṛelea. Ińiń metabon kana, nui buḍhi lekage miṭ́ṭen sitet́ren hoṛbo benaoea. Ado hana kulhi mucạt́rebo idikaea, ar enḍe duruṕkate ti dobo lap lapakataea; ado nãhãḱ uni buḍhiye ruhiedea, ado unregebo sontor godoḱa. Ado sanam hoṛko menket́a, Baṅa, ṭhikgem menket́tabona ; mabon onkaegea. Ado sạri sanam hoṛ ṭhenaḱ sitạt́ko jaoraket́a, ado ona ńindạ bhitạrtegeko benao got́kedea. Ado setaḱ khange kulhi mucạṭ́teko idikadea, ar ako do kạpiko, aḱ sarko, ṭeṅgoćko, ṭheṅgako, onka apan ạpinko hạṭhiạu akawana; ado onka sontorge menaḱkoa.

— Santal Folk Tales reaḱ́ Vol-1 khon tumạlakana.  Ol toṅgeḱa.