Sonot Jiu Abo Talare Menaea

“Menkhan uni sạriaḱren Jiu tin reye hijuḱa unre uni do hore uduḱapete sạriaḱreye ạyurpea”. (John 16:13)

Sonot Jiu noa dhạrtite hećlen khon cet́koe kạmia onako babot Jisu Mạsi pusṭạute aboe baḍae ocoyet́bon kana. Sonot Jiu noa dhạrtiren joto manwako lạgit́e heć akana. Sonot Jiuaḱ daṛe do eken bepạtiạuko se okoe Jisu babańcaoić mente baṅko ataṅ akade onko lạgit́ do baṅkana.

Menkhan Mạsire mil-akan joto biswạsiko ar manḍerren lạgit́-e em akana. Sonot Jiu reaḱ daṛete manḍerren hoṛ do sikhạunako em daṛeako, ar bạṛićaḱ kạmi bạgiaḱ, mońj kạmi lạgit́ cehaonako em daṛeaḱa ar mońj horte calaḱ lạgit́ ko ạyurkoa. (John: 3:19) Sonot Jiu mimit́ biswạsi tuluć kathae roṛa. Onko do jemon Mạsi lekako hoyoḱ ar dhoromte mon salaḱ ko calaḱ. (2 kor 3:18). Sonot Jiu do sanam biswạsiko joto lekanaḱ sạriaḱtei ạyurkoa, Ar manḍer ren koaḱ bhage kạmi hotete Masie goroboḱa.

Nonkage Sonot Jiu abo joto biswạsiko soṅge kạmia ar abo do jemon Mạsi lekabon hoyoḱ ar Sonot bo tahen.




Isorren Dulạṛiạ Gidrạ hoyoḱ Reaṅ Upại

Tis coṅ ackage bon gujuḱ aboge babon baḍaea. Noa do eken sisirjạić babae baḍaetabona. Sạrige teheń sereń puthi reaṅ mit́ṭen sereń disạ dohṛa ocoet́bon kana,

Manwa jion do

dare umul leka paromoḱ kan

Babon baḍaea oka hiloḱ

Ackatege coṅ calaḱ  hoyoḱ…

Sạrige manwa jion do nonkakangea. Enḍekhan bạṛtikaete abo sanamkoaḱ jạruṛkana, gujuḱ lạgit́ jao ghuṛi saṕṛao akae tahẽn. Ente sapṛaoko tahẽnkan mit́ke mit́ hoṛ ạḍi alagatege sisirjạuić babawaḱ hoborreko sen daṛeaḱa. Gujuḱ lạgit́ sapṛao akae tahẽn reaḱ manetet́ do nonka kana,

Pạhilaḱ: jao ghuṛige kại metaḱme bạṛićaḱ kạmiko khonaḱ sạṅgińre tahẽn, sonotte jion jingi khemao.

Dosaraḱ: Reṅgeć nacar hoṛko goṛowako.

Kại khonaḱ sạṅgińre tahẽn lạgit́ cet́ cet́ upại menaḱ akada?

Noa lạgit́ Jisu Mạsiaḱ hukum batao, jotowaḱre babawaḱ sana se khojogoḱa manao ganao jaruṛ kana. Menkhan eken kại khonaḱ sạṅgińre tahẽnte serma jionte o̠ho̠bo bo̠lo̠ daṛekea. Onka leka daya-mãyãwaḱ ko hõ kạmi hoyoḱa. Jisui menakada, Okoe do  reṅgeć nacar hoṛko jomaḱe emaeko, tetaṅre daḱe emae, rogikoe jogao jotonet́ko kan, ho̠ro̠ḱ bandenaḱ bạnuḱkan hoṛkoe danako kan, dukoḱ kan hoṛko jiwi rareće emako kan, nonkankoge serma jionko hameṭjoṅa. Menkhan tinạḱ do nonkanaḱ baṅko kạmikan onko sanamko norok seṅgelreko khadle ocoḱa.

Ona iạte dulạṛiạ kiristan boeha ar miserako delabon sisirjạuić babawaḱ hukum bataorebo tahẽna. Ar uniye uduḱ akat́bo horre jaejug bhorrbon taṛam idia. Jemon babawaḱ hoborre abo mit́ke mit́ hoṛbo seṭer daṛeaḱ.  




Bangladesh Northern Evangelical Lutheran Church-re Paska Girjạ;

Isại hoṛkoaḱ maraṅ dhorom po̠ro̠b Easter Sunday se paska porob ńutumte Chapainawabgonj jilạ reaḱ sodor upạjilạ Amnura Mission iskul maṭhre BNELC reaḱ maraṅ Simraḱ Paska (Sunrise) Girjạ do̠ hoe purạuena. 17 April Aṭhwar hiloḱ aṅga simraḱ 5:00 am baja okte khonaḱ niạ girjạ do ehoṕlena. Jisu Mạsiaḱ jiwet́ beredoḱ diḱsạ ruạṛ ńutumte noa bises girjạre Niạ diso̠m ar goṭa dhạrti reaḱ suluk ar jạt jạtko talare dupulạṛ tahẽn babot hõ koejoṅ hoyena. Simraḱ Paska girjạre Amnura Mission manḍer ar ona aḍepase ṭoṭharen (Mirjapur, Jolahar, Sakoṭola, Jhinạkhor, Phạgupaṛa, Sanjra) 300 cetan isại boeha miserako selet́lena.

Isại hoṛkoaḱ biswạs lekate, Jisu Mạsi gujuḱ tayom tesaraḱ din do̠e jiwet́ beret́ akana. Ado̠ Jisu Mạsiye jiwet́ beret́ hotete dhạrtiren manwa kại khon bańcaoko ńamkeda ar nonkate Jisu Mạsi Jiwet́ beredoḱ Aṭhwar do̠ Paska se Easter Sunday hisạbte manao hijuḱ kana. Jisu Mạsiaḱ jiwet́ beret́ metaḱme jitan din mimit́ diso̠mren isại hoṛko aema lekan ạn-ạri talate noa dinko manao ganaoeda.

Niạ Maraṅ Simraḱ Paska po̠ro̠b girjạe ạḱyurkeda BNELC ren mare GS Rev. Suban Kisku. Girjạre arhõ selet́kate johar katha ko lạe pasnaokeda BNELC-Rajshahi circle Chairman Mn Rabindronath Hembrom, National Christian Fellowship of Bangladesh(NCFB) ren Program Coordinator ar onoliạ Mn. Mithusilak Murmu, BNELC-Trust Board secretary Mn. Hingu Murmu, TF/NAGR ren Director Mn. Stephen Soren. Ạḍi rạskạ salaḱ napaete noa Simraḱ Paska (Sunrise) girjạ hoe purạuena ar darakan bochor hõ sanamko niạ ar hõ noa Simraḱ se Sunrise girjạ hoyoḱa menteko sodorkeda ạyur komitte ko. Ona selet́ Manotan ko arhõ ko menkeda, nonkage jemon tayom daram dinre BNELC reaḱ mimit́ manḍerre simraḱ paska girjạ metaḱme cando ạuri rakaboḱrege (Sunrise) girjạ hoyoḱma.




Sohrae Sereń

Girjạ ghonṭa ńurena

Dhuti, sạṛiń bandeyen

Iń do̠n calaḱ girjạ oṛaḱte (2)

Lạṭu lạṭu pasṭor sostor katha menako

Iń do̠ monreń dohoya,

Monreń dohoya (2)

Iń do̠ monreń dohoya.




Jisuaḱ Janam

Bale huḍiń Jisu ạḍi nindhạn re

Janamenae reaṛ rabaṅ tala ńindạre

Duṅut duṅut dut ko pheḍen gupi ko ṭhen

Rạskạ sombad jạhir ket́ ko pạhil onko ṭhen

Dhaoṛi dhạuṛi usarako sendra kedea

Babańcaoić ńam kate ko sẽwa adea

Gupi ko lại jạhiraḱ ko gonoḱ ponḍit ko

Puruạ ipil Bethlehem tey seṭer ket́ ko

Sona kunduru gondhorosko dan adea

Ombaḱ kate rạskạ teko sewa adea

Janam tayom serma rajak aema duk tae

Un okte Herod rajawaḱ jug tahẽ kantae

Eṅgat apat Joseph Mạriom Jisu gidrạ tạkin

Herod Rajaḱ gujuḱ khon bańcaokede kin

Cristan manwa baḍaebon Jisuaḱ janam

Saphayet́ bon oṛaḱ, duạr, kombol ko sanam

Manwakoaḱ hoṛmo mon bạṛić mạilạkoge

Jisuaḱ janam disạite sanam sapha jạruṛge

Gonoḱ ko leka abo hõ samaṅae bon dan

Goṭa hoṛmo jiwi ar mon ontorge bon dan.




Raja ar Itạ Reaḱ Golpo

Mit́ disom re mit́ṭen Rajae tahẽkana. Uni do ạḍi akelan, ạḍi sạriaḱ ren, boge hudisan, boge colonna Rajae tahẽkana. Mit́ din uni Raja do aćren porja ko ar golamkoe hoho at́koa are galmarao at́koa metat́koae nitoḱ do ińaḱ aema umer hoe akana, onate Noa rajosṭhi calao lạgit́ mit́ṭen Raja do jạruṛ menaḱa. Menkhan ińaḱ nońjor re onka mońj ko bạń ńel ńamet́koa, okoeye calaoa ińaḱ rajosṭhi do? Ona ańjomte joto hoṛ ko hahaṛayena menkeda ko Raja ren unạḱ gidrạ tahẽn tuluć okoe hõ lekman ko bae ńam let́koa? Aćkage mit́ din Rajae hukumkeda noa rajosṭhi re tinạḱ juạn koṛa ko menaḱ koa ińaḱ galmarao repe ạgukoa. Rajawaḱ katha leka Ona rajosṭi ren joto koṛa ko Raja aḱ galmarao re ko ạguket́koa. Ar Raja do joto juạn koṛa ko lạgit́e roṛkeda, menkedae ańjom pe iń doń haṛamena rajosṭhi ko calao lạgit́ dạyik hataope, menkhan okoeaḱ joggota menaḱtaea noa rajosṭhi calao lạgit́ noa do cekateń bujhạua?

Onate mit́ṭen biḍạu do hoyoḱ tapea ona do noage mit́ṭen itań emapea, ar ona do Ḍugri (Ṭob) repe rohoea ar pe jotona ar mit́ bochor tayom iń ṭhen pe ạguya. Raj aḱ nonkan katha ańjomte juạn koṛa ko do ạḍi ko kusiyena, ar ko menkeda noa do cet́ muskilge baṅ kana, ar kukmu ńeńel ko ehoṕena paseć ińge Raj iń hoyoḱa. Adomko do, noa reaḱ cet́ge bako bujhạuleda. Joto hoṛ ita idi kate nij nij ḍugri (ṭob) re ita ko rohoe keda ar thoṛa din rege ko omon ocokeda ar onko juạn ko mod re Link ńutuman mit́ koṛae tahẽkana uniaḱ ṭob reaḱ itạ do baṅ janamlentaea bar hapta, pon hapta, moṛe hapta bar cando pe cando parom calaoen re hõ baṅ janamlentaea onate ạḍi bhabnarey tahẽkana ar eṭaḱ koaḱ doe ńelkeda mońjge hara akantakoa, Ado mit́ bochor tayom Raja ṭhen ko idikeda ar Raja doe ńelket́takoa are sarhao ket́takoa metat́ koae ạḍi pe jotno akada ar onate mońjge hoe akan tapea.

Menkhan link bon ạgu akada khạli ṭob ente itạ ma baṅ janamlen rohoekate hõ onate uni do lajaote danaṅ sećreye duṛuṕ akan tahẽna ar eṭaḱ ko do ạḍi ko landa aekan tahẽkana. Ado uni Raja do dara darate joto hoṛaḱe ńelkeda. Ado mit́ somoe uni Link e ńel ńam kedea danaṅ rey duṛuṕ akan adoe metae kana cedaḱ am do danaṅ rem duṛuṕakna? Uni doe roṛ ruạṛadea lajaote ente ińaḱ itạ do baṅ janamlena ar khạli ṭob iń ạguakaḱte ạḍi ko landa ạń kana, ado samaṅ seće hoho adea are metadea ado alom bhabnaḱa. Ona tayom joto koṛa ko hoho jarwa kateḱe galmarao at́koa nui link ge bhageaḱ doe kạmi akada. Ente iń oka itạń emaḱ pe tahẽkan ona do tis ge baṅ janamoḱa ente iń do tikiaḱ itạń emaḱpe tahẽna, okoeaḱ dare janam akan ona itạ reaḱ do baṅ kana ona itạ do eṭaḱ itạ kana hoe dareaḱ baṅ janamoḱ kante bajar reaḱ itạ kiriń kateḱ ko rohoe akada jemon Raj do ko uduḱ daṛeae ṭob soho mońj dare onkate Raj ṭhen khon sabasiko ńam daṛeaḱa, menkhan bako bujhạu daṛeada ona do maraṅ bhul kana mente.

Menkhan Link do bae bhulleda uni do itạ rohoe kate ạḍi ãṭe jotno keda dinạm hiloḱ enre hõ baṅ janamlente ạḍi bhabnarey tahẽyena Raje katha akawat́koa nui link ge iń bodolte Raja hoyoḱ reaḱ joggota menaḱtaea ente nui hotete sodorena nui do sạriaḱe kạmia, sạriaḱtey calaḱa, sạriaḱe bicạra, hoṛaḱ bạṛić solha bae ańjoma, jãhãtinạḱ muskilrey paṛaoḱ bạṛić aḱ seć bae calaḱa ente mit́ bochor re tạṅgikeda baṅ janamlen itạ wante iń ṭhen hijuḱ lạgit́, ińaḱ katha bae giḍileda, ar bae ạṛislena, uni doe batao akada Rajaḱ katha, ar ona din lạgit́ hoe koyoḱ hor akada. Ona golpo khon sikhạuna do noage okoe ko sạriaḱre ko tahẽn onkoge Raj ṭupri do ko ńama. Onkan ko ge Isor doe kusi ako kana. Johon 8:32 kạli (sạriaḱ tet pe baḍae oroma ar sạriaḱ tet́ doe sạdhin pea.)




Jisui Janamen

Sạṅgiń sạṅgiń sạṅgiń disom

Bethlehem atore

Probhu Jisui janamakana.

Bạnuḱtaya mech mạchi

Bạnuḱtaea ṭenḍer mạchi

Bale Jisu nandaware kucạwakana.

Dhondor pondor gạigoṛa

Gạyur ṭạpur Probhu Jisu

Bale Jisu nandaware gitićakana




Maraṅ Peṛa

Erik birik erik birik

Bar gel moṛẽ tạrik

Sajoḱpe ho sajaope

Kunduru sunum sipińpe.

Nạbi koaḱ katha leka

Seṭerenae abo tala

Huḍiń maraṅ sanamko

Sodorae bon dulạṛ mala.

Jhalkaoena jhak jhak

Bathan ṭạnḍi gại goṛa

Seṭerenai abo tala

Sanam koren maraṅ peṛa.




Raj Ṭhen Hor Uduḱ Ipil

Sermare lak lak ipil mela lekako ńeloḱa. Okoe ipil do lạṭu, okoe ipil do kạṭićko ńeloḱa. Okoeaḱ marsal do joto joloḱ, okoeaḱ do ḍag dag ńeloḱa. Sedaeren ạkilan gonoḱ ponḍetko do ipilko lekhayet́ko tahẽkana ar ipilko ńelte ạḍi lekanaḱko hudis oḍoket́ tahẽkana, ar ona lekan ipile rakaṕlenre cet́ hoyoḱa ona hoko nạbiet́ kan tahẽkana ar akoaḱ pạńji puthireko ol dohoyet́ tahẽkana. Nitoḱ do pea akelan gonoḱ ponḍetko reaḱ bon ańjoma. Ạḍi din reaḱ katha onko gonok ponḍetko do akoaḱ daṛan kạmireko tahẽkana. Pe hoṛ pea ũṭko tahẽkantakoa. Ńindạ okte reko oḍokena ar ạḍige ńut tahẽkana ar onkoaḱ aṅgropko hõ hendeaḱge tahẽkana. Onkoaḱ oṛaḱ do amdaj Tala Asia disomrege ar ona disom do eken gitil ar gitil disomge. Calaḱ calaḱte onko do ipilko tạṅlkhiyet́ko tahẽkana ar ạḍi lekanaḱ ko hudiset́ tahẽkana.

Ackage mit́ hoṛ do purub sećre mit́ṭen ipile ńelńamkedea, ạḍi judạ utạr ipil. Uni do lahare tis hõ bae rakaṕ akana. Aćren gatekin hohoateye uduḱat́ kina. “ Ma ńeleben ạḍi judạ ipil! Uniaḱ joloḱ, uniaḱ rãt ekalge judạgea. Nui do ekal nãwã ipil kangeae.” Ado sanamko ńelkedea ar ạḍiko hahaṛayena, ar ạḍi hudisreko paṛaoena, ente hudis reaḱ katha kangea, pạńji puthire hõ uni do nui ipil reaḱ bạnuḱa mit́ hoṛe mengot́ket́a – “ nui celeye hoe daṛeaḱa, ente ạḍi ackage doe rakaṕ got́ena se baṅ”. Dosariće mengot́ket́a “ Dela aboaḱ pạńji puthikobon milạu legalege, milạuḱa se baṅ.” Ado jotokoge akoaḱ bạtiko jeret́ket́ takoa.

Ado onko jotoge akoaḱ bạtiko jeret́ket́ takoa ar paṭiạ aṭet́ ket́teko duṛuṕena ar pạhilte uni ipilko ńel maṛaṅkedea – uniaḱ marsal uniaḱ osar ar uniaḱ roṅ ar eṭaḱ aḱko. Onkateko ehoṕkeda akoaḱ pạńji puthi oṭaḱ, ar ạḍi mon lagaokate ńeńelko ehoṕena. Barea pea puthikateko ńel cabakeda, enhõ baṅ milạuḱ kana. Onko modre mit́ hoṛ mit́ jaegae ńamkeda ạḍi mone lagaokeda ona ṭhạ̃ire thoṛa milạuḱ lekae bujhạuet́ te ipil ńele tuluć. Ado gatekine metat́kina, mase nonḍe ńelben, uni ipil reaḱ milạuḱa se cet́?

Unkin bar hoṛ hõ mon lagaokate ona jaega ńeńel kin ehoṕena ar uni ipil reaḱge nonḍe ol akan leka bujhạuḱ kana. Pạhilić dosariće metadea, mase paṛhaome! Adoe paṛhaokeda ãṭ aṛaṅte. Tesariće men got́keda, one co milạuḱ kange. Pạhilić dosarić arhõe metadea, mase 225 sakamre paṛhaome” onkan ipil rakaṕlen khan cet́ hoyoḱa? Ado ona oṭag ńamkateye paṛhao keda nonka ol menaḱa; onkan ipil rakaṕlen khan dhạrtire mit́ṭen maraṅ raje janamoḱa” tesarić – ?

Ar joto hoṛko don beret́ena rạskạte roroṛ portonkate maraṅ raje janamena, maraṅ raje janamena menkate mit́ hoṛe men got́keda, uni ipil do tis hõ bae rakaṕ akana lahare judiye rakaṕlen khan pạńji puthire uni reaḱ arhõ ol tahẽkoḱa onate bujhạuḱ kana nonkan raj do tis hõ bako janam akana. Dela uni nãwã maraṅ rajbon ńel ạgulege. Menkhan eken ti do cekatebon calaḱa? Usạra aboaḱ ṭambutebon ruaṛa ar oka dam reaḱ jinis menaḱ tabonbon soṅgekea uni nãwã raj dan samaṅae lạgit́”.

 




Jisuaḱ Hahaṛa Janam

Jisu Mạsi aḱ janam do aboaḱ janam leka do baṅ hoyakana. Uniaḱ janam reaḱ sae sae bochor lahare aema nạbiko hotete roṛ odoṅlena. Agosto kạisạr do un okte Rome sashonet́ tahẽkana ar Herod Raj do Jihuda disom. Ṭhik ona okte mit́ din Isor Gạlil naghraha ren Mạriạm ńutuman dhorom ar kũạṛi kuṛi ṭhen Gabriel dute kol kedea. Raja Dạvid bõs ren mit́ hoṛ okoe do Joseph ko metae uni tuluć uni Mạriạmaḱ bapla reaṅ horoḱ cikhnạ do hoyakan tahẽkana. Onako din rege Mạriạm ṭhene sodorena ar nonka menkateye joharadea “ Johar e dayakawat́meić, Probhuge am tuluć”. Ar niạ katha ańjomkate Mạriạm do ạḍigeye botorena ar hudisena, niạ do cet́ lekan johar kana?

Unre uni dut doe metadea Mạriạm am dom bhạrti hoṛmoḱa ar mit́ṭen koṛa gidrạm janamea. Ar uniaḱ ńutum do Jisu dohoetaya. Uni do maraṅ hoyoḱa ar uni do Isor ren hoponko metaya. Isor do aćren ạgil hapṛam Dạvid rajaḱ sinhạsone emaea. Uni do Jakob ren bõs ko cetane rajoḱa, ar uniaḱ raj do jaejug tahẽna. Mạriạmaḱ bapla do baṅ hoeakan tahẽkana, onte uni do dute kulikedea “ niạ do cekate hoe daṛekoḱa?” Ińaḱ ma baplage baṅ hoeakan.’ Dute metadea, ‘Sonot jiu am cetan reye aṛgona ar Isoraḱ umul am cetan re paṛaoḱ ar onate okoe sonot gidrạe janamoḱ kan, uni do Immanuel ko metaea.’ ‘Ado Mạriạme roṛ ruạṛ keda iń do Probhu ren kạmṛi uniaḱ katha lekage baṛe hoyoḱtae ma.’ Inạ tayom Gabriel dut do unit ̣hen khone calaoena.

Inạ tayom  dutaḱ katha leka Mạriạm doe bhạrti hoṛmoyena. Ar Mạriạmaḱ niạ obostha baḍaekate Joseph do uni hape hapete uni bạgiye goṭa keda. Joseph do mit́ṭen mońj hoṛe tahẽkana onate joto hoṛ samaṅre Mạriạm lajaore baṅe paṛao oco lạgit́ nonkanaḱe goṭa keda. Menkhan Isor ren dut Joseph ṭhen kukmũtey ńelocoyena ar Mạriạm ataṅe metadea. Uni do baḍae ocokedea je uni hoṛmore menae gidrạ do sonot jiu hoteteye hoeakana. Karon uni do Isor ren hopon kanae. Ar Joseph do dutaḱ katha leka Mạriạmaḱ e ataṅ kedea.

Tayomte Agosto kạisạr okte disomre ńutum ol reaḱ hukum hoyena ar ńutum ol lạgit́ joto hoṛ do ako nij niij atote calaḱko ehoṕena. Joseph do Jihudạ bõs ren hoṛe tahẽkana. Raja Dạvid do Jihudạ disom reaḱ Bethlehem atoren. Onate Joseph hõ ńutum ol lạgit́ gạlil reaḱ Nasarat naṅghraha khon Bethlehemteye calaoena ar soṅgete Mạriạm hoe  iditorakedea. Menkhan onḍe do aema hoṛko jarwalente, Bethlehem reaḱ oka oṛaḱ re hõ ṭhạ̃i bakin ńamleda. Aema sendra sendra tayom mit́ṭen gạigoṛa nandware ṭhạ̃ikin ńam keda. Ar ona gại goṛa nandwa rege jisui janamena. Ona ńindạ ge Bethlehem ato reaḱ sur ṭanḍire gupiko do akoren bheḍiko horho kan tahẽkana. Un okte Isorren mit́ṭen dut do onko ṭhen sodor kate Jisui janamen rạskạ sombat e jạhirkeda. Onkoe metaḱkoa teheń do Dạvidaḱ naṅgraha re mit́ṭen babańcaoić janamakan ar unige Mạsi kana, unige Probhu.’ Dut do onko mit́ ṭen cinhạe emawat́koa ar ona do hoyoḱ kana, ‘ Uni gidrạ do gendrećte bedhaoakan ar nandware gitić akan pen ́el ńamea.’ Ona sombat ańjomkate gupiko do Jisu gidrạ ńeńelko calaoena. Gupiko do usạrage Joseph Mạriạm ar nandware gitić akan gendrećte bedhao akan Jisu gidrạ ko sendra ńamkedea. Ar apnar met́te gidrạ Jisu ńel kate Isor ko sarhao kedea.

Ar hõ Purub serma re rakaṕ akan ipil ńelńelte pạchim disom ren ponḍit ko do Jisu ko sendra ńam kedea. Ar uni gidrạ akoaḱ sandes Sona, Kundoru, Gondoros ko samaṅ adea ar ekṛumate ko sewawadea. Jisu janamen tayom erạl din tayom Jihudi koaḱ ạri – cạli leka uni gidrạwaḱ ńutum do Jisu ko dohoket́taya.