Kạhũ ar Gunḍri Cẽṛẽ

Mit́din barea gate, Kạhũ ar Gunḍri mit́ sãotekin uḍau baṛaekan tahẽkana. Uḍạuḱ jokhećkin ńelkeda, mit́ṭen hoṛ dahe ṭukuć dipil katet́e calaḱ kana. “Dahe do ạḍi heṛem ńeloḱ kana. Delalaṅ jomlege.” Nonka menkate Kạhũ do uḍạu calaoente dahe ṭukućre duṛuṕena ar dahe jojome lagaoena.

Kạhũ do dahe jojomkan jokheć hante nate hạrić pạsiroḱ kan tahẽkana.  Uni hoṛ do cedaḱ nonka hoyoḱ kana ńel lạgit́ dahe ṭukuće pheḍkeda. Kạhũ do nit muskil dosare paṛaoḱa bujhạuket́te ạḍi sạṅgińe uḍạu calaoena. Menkhan Gunḍri cẽṛẽ do usạra bae uḍạu daṛeaḱa, onate tayomre paṛaoena.

Uni hoṛ do cetan seće koyoḱket́re Gunḍri cẽṛẽ ńel ńamkedea. Adoe hudiskeda, Uni Gunḍri cẽṛẽ un khon ṭukuć reaḱ dahe jomet́ tahẽkana.

Onate uni do Gunḍri cẽṛẽ seć iṭạ capat́e dhurạuena. Gunḍri cẽṛẽ aḱ noa dosa ńelte Kạhũ do sạṅgiń khon ạḍi ãṭe landa keda.

Sikhnạt: Bạṛić gate ko sãote tahẽn khon ekla tahẽn do bhagea.




Doṅ Sereń

Otma lolo serma setoṅ

Taṛam taṛam ben iskul kuṛi,

Delań idibena Kạlikandor MLE iskul

Ińiń cet́ abena oloḱ paṛhaoḱ.




Bapla

Nimghuṭu atore setaḱ kho̠n koṛa kodo̠ sokol takoaḱ racare manḍwae lạgit́ ḍạrko ạguko lagaoena. Sokol hõ onko so̠ṅge ạḍi rạskạte kạmie lagaoena. Gapa do̠ Sokol ać dadawaḱ bapla. Ạyuṕ bela Nimghuṭu atoren kuṛi koṛa kodo̠ tumdaḱ ṭamak ru ar manḍwa latarre eneć sereńko lagaoena. Ạḍi sạṅgiń kho̠n Tumdaḱ Ṭamak sạde gubuḍ gubuḍ ańjo̠mo̠ḱ kana.

Do̠sar hiloḱ bạriạt kodo̠ bạhu ạguko calaoena. Ạyuṕ jo̠kheć nãwã bạhu so̠ṅge kateko ruạṛ hećena. Ona rạskạte Sokol do̠ naconiạko talare sogoeye lagaoena.




Aḍepase Oṛaḱ

Bhador mạhnạ paṛaoen

Ạḍi ãṭ daḱ mae jạṛiet́

Teheń ma go aḍepase oṛaḱ ren

cet́ hõ bako benao akat́

calao lenạń gate oṛaḱ

reṅgeć teko raraḱ kan

Bhador jạput́ jạṛi akat́

Jomaḱ ge bạnuḱ go gate oṛaḱ

Aboaḱ ma menaḱ ge go

Den go emạńme thoṛa jomaḱ

Gate takoń goṛo ako

Jom teko ạikạua mońj thoṛa.




Lolo Setoṅ

Lolo setoṅ pạṭ khaṭao

Beṅget́ abon julu julu

Siń cando jhak jhak

Beṅget́ abon ḍag ḍag

Babon daṛan bạt bạihạṛ

Calaḱ abon iskul ṭanḍi

Cet́ abonae didi moni

Hameṭ abon mone tege.




Manḍer re Maejiukoaḱ Dạyik

  1. Jaoge girjạ re seledoḱ reaḱ mon tahẽn jạruṛa.
  2. Girjạre apnar jãwãe ar gidrạko hõ riạuko jạruṛa.
  3. Maejiuko din hiloḱ gharońjren ko sãote gitijoḱ lahare koejoṅ ar Baebel paṛhao jaruṛa.
  4. Manḍer girjạre eṭaḱ maejiu, baba ar gidrạko hõ riạuko jạruṛa.
  5. Manḍer re juạn koṛa kuṛiko hõ girjạ ar koejoṅkore seledoḱ lạgit́ uskurko jạruṛa, ona chaḍa daṛeaḱ bhor oloḱ paṛhaoḱ ar joto lekan boge kạmi lạgit́ solha emoḱ jạruṛa.
  6. Manḍer re maejiuko jaoge maejiu bạisi ar bises koejoṅkore seledoḱ jạruṛa.
  7. Girjạ oṛaḱ ko sapha sạphi dohoe lạgit́ manḍer ren maejiuko dạyik bujhạu jạruṛa.
  8. Mander ren maejiuko do okte okte Pasṭor porcar se porcariko manḍer kạmiạ se hiri ko hijuḱ okte ńel sãohã ar goṛoako jaruṛtakoa.
  9. Gharońjre jãhãe ko ruạ hasoḱre hiri koejoṅ solha jaruṛtakoa.
  10. Church reaḱ sabha ar emanteaḱ jạruṛaḱkore eṭaḱko riạuko jaruṛtakoa.
  11. Aḍepase ar manḍerko sãote mońj sompok tahẽn jạruṛtakoa, bhageaḱ jạruṛaḱkore jhũk mon tahẽn jạruṛtakoa.



Kạṭić Gidrạ Dulạṛko

Kạṭić gidrạ do sãotaren sompot kanako. Onkoaḱ mon-ontor do sonot ar dulạṛte perećgea. Ạḍi algatege jãhã lekan duk kosṭo hiṛiń katet́ kạṭić kạṭić jinisteko bulạuḱa. Kạṭić gidrạwaḱ dulạṛ do niphuṭ ar khạṭigea.

Gidrạkoaḱ dulạṛ reaḱ gunko:

  1. Sapha soṛa ar bin papan dulạṛ: Gidrạko talare jãhãn begar bạnuḱa. Jạti, dhorom, boron, se reṅgeć-kisạ̃ṛ reaḱ jãhãn tophad bạnuḱa. Onate onko do apnar lekako dulạṛoḱa.
  2. Goṛo gopoṛo monan: Eṭaḱ gidrạkoaḱ se jib janwar koaḱ duk ńelte ako hõko dukoḱa, unre goṛo gopoṛo mon hećakoa se eṭaḱko goṛowako khoja.
  3. Rạskạ sodor: Onko do sereń, eneć, golpo, landa nonkan kạṭić kạṭić sandes talate akoaḱ rạskạ ko sodora.

4: Gogo cetan athantar dulạṛ: Joto khon pạhil do kana gogo cetan gidrạwaḱ athantar dulạṛ. Akoaḱ jionre gogowaḱ dulạṛ do joto khon maraṅ ar nirại jaega kana.

  1. Boeha ar Gateko dulạṛ: Oloḱ paṛhaoḱ, eneć khilạḍ ar rạskạ hạpạṭiń talate gatekoaḱ dulạṛ sodoroḱa.
  2. Soṛa mon: Kạṭić gidrạkoaḱ dulạṛ do samaṅre sodoroḱa, jãhãn oko danaṅ bạnuḱa.
  3. Joto lekanaḱ dulạṛ sodor: Gidrạ do akoaḱ gharońj, gateko, jib-janwar metaḱme akoaḱ eneć khilạḍ jinis hõko dulạṛa.

Gidrạkoaḱ dulạṛ reaḱ jạruṛtet́:

  1. Mon sećte hara rakaṕre gopoṛo: Gharońj reaḱ joton ar dulạṛ gidrạkoaḱ monre nirại ar keṭeć pạtiạue sirjạua. Ar onkate mon sećte hõko hara rakaboḱa.
  2. Bhạlạianaḱ sikhnạt: Dulạṛ ar mońj jaegare hara rakaboḱkan gidrạ do sạri monan, goṛo gopoṛo mon ar bhạlạianaḱ sikhnạte hameṭ daṛeaḱa.
  3. Bud ạkil hameṭ lạgit́ mon subạ: Mahasoe ar gogo babawaḱ dulạṛte gidrạ oloḱ paṛhaoḱ sećko udgạu ocoḱa.
  4. Sãota sạgại jopoṛao: Dulạṛ ńańam kan gidrạ do eṭaḱkoe manotkoa are gatekoa. Sãota reaḱ jotowaḱe aṭkar daṛeaḱa.

5: Niropon hoṛmo bandhao: Kạṭić gidrạ dulạṛko ńam lekhan joto lekan duk-kosṭo hiṛiń katet́ mońj ar niropon hoṛmoteko hara buruḱa.

  1. Nãwãnaḱ sirjạu seć mon ạvil: Dulạṛ do gidrạwaḱ kukmu mone salgaoa ar nãwãnaḱ sirjạure dil daṛe ńama.

Gidrạwaḱ dulạṛ do dhạrtire joto khon khạṭi ar napaea. Onkoaḱ dulạṛ aboe cet́abon kana je, dulạṛ reak jãhãn mucạt́ bạnuḱa, begar se pharak hõ bạnuḱa. Onate aboaḱ dạyik kana kạṭić gidrạwaḱ dulạṛ rạkhi jogao ar joton.




HUSIẠR RẠSKẠ

Rạskạ do Sumie metadera, “Iń do aema dare rohoe iń menet’ kana. Iń do aema jo dareako rohoe iń menet kana. Enḍekhan alaṅ ṭhen aema joko hoyok’a. Alaṅ do dak’ oka khonlaṅ ńama?”

Rạskạ do ac’ak’ puthi arhõe paṛhaokeda. Puthire olakan tahẽkana: Dak’ do pe lekate ńam dareak’a. Mit’ lekate dak’ do kũi khon ńam daṛeak’a. Dosar lekate dak’ do nohor khon ńam daṛeak’a. Tesar lekate dak’ do bijli reak’ kũi khon ńam daṛeak’a.

Rạskạ do Sumie metadea, “Abo atore do kũi khonge dak’ bon ńameda. Abo do nohor khon dak’ bańbo hatao daṛeak’a. Abo atore do nohor bạnuk’a. Abo atore do bijli reak’ kũi bạnuk’a. Abo do cet’bon cekaea?”

Rạskạ do ar hõ puthíe paṛhaokeda. Puthire olakan tahẽkana: Judi oka atore nohor bạnuk’ khan, enḍkhan kũi khon dak’ pe ńam daṛeak’a. Mit’ lekan kũi bijli reak’ kũi menak’a. Noa kũi reak’ dak’ do bijli reak kũi benao ocoepe.

Judi nohor bạnuk’ khan enḍekhan bijli reak’ kũi benao ocoape.

Rạskạe menkeda,

“Abo at sorre nohor bạnuk’a. Abo do sarkar hotete bijli reak’ kũi bon benao ocoeya.” Ona iạte Rạskạ do sarkari apis té calaoena.

Rạskạ do ạpis babuye metadea, “Ale do bijli reak’ kũi jạruṛale kana.” Apis bạbu doe menkeda, “Noa kũi lạgit’ bijli jạruṛa. Ạpe ato sorre bijli bạnuk’a. Ḍher bochor tayom bijli ko ạguya. Bijli a̠guire ḍher bochor lagaok’a, Rạskạ do Sumie metadea, “Apis bạbuye menet’ kana. Noa kũi lạgit’ bijli jạruṛa. Ape ato pheḍre do bijli bạnuk’a. Ḍher bochor tayom bijli ko ạguya. Ona iạte ạḍi bochor dhạbic’ abo do bijli reak’ kũi baṅbo ńam daṛeak’a. Abo do kũi nitok’ jạruṛabon kana. “In do dare rohoe ińmenet’ kana. Iń do cet’ iń cekaeã?”

Rạskạ do ar hõ puthiye paṛhaokeda. Puthire olakan tahẽkana: Judi bijli bạnuk’ khan, enḍekhan kũi laeme. Judi nohor bạnuk’ khan, kũi laeme.

Rạskạ doe menkeda, “Iń do kũi iń láa. Kũi la ocoe lạgit’ iń ṭhen paesa menak’a.” Rạskạ do kũie lakeda. Enḍekhan baganre jo dae ko lạgit’ aema dak’ hoena. Uni do sarkari ạpis ṭhen khon kạṭic’ dareye ạgukeda. Uni do pạpita reak’ mõṛe gel kạṭic’ dareye ạgukeda. Uni do ul reak’ mõṛe gel kạṭic’ darée ạgukeda.

Uni do amsopori reak’ mõṛe gel kạṭic’ dareaye ạgukeda. Uni do bar moka osar ar bar moka khạndri ghaḍlak’e lakeda. Uni do ghaḍlak’re sea akan khote up’keda. Uni do pạpita reak’ mõṛe gel kạṭic’ dareye rohoekeda. Uni do ul reak’ mõṛe gel amsopori dareye rohoekeda. Rạskạwak’ bagan do ạḍi mońj boena. Rạskạwak’ baganre ạḍi mońj jo dare ko hoena.

Rạskạ aḍepaseren hoṛko menkeda, “Rạskạwak’ bagan do ạḍi mońja. Rạskạwak’ baganre aema amsopori, ul ar pạpita dare ko menak’a. Rạskạ do ạḍi husiạr hoṛ kanae. Rạskạ ṭhen do aema paesa menak’a. Rạskạ ṭhen do mońj kũi menak’a. Rạskạ doe paṛhao daṛeaka. Rạskạ do husiạr hoṛ kanae.”

Aḍepaseren hoṛko do Rạskạ ko metadea, Rạskạ ale do bagan lagao cet’ aleme. Ale do dare rohoe cet’ aleme. Ale do, ul ar pạpita dare ko rohoe cet’ aleme.”

Rạskạ doe menkeda, “Iń do ape bagan lagao iń cet’apea. Iń do ape paṛhaok’ iń cet’apea. Iń do ape paṛhaok’ iń cet’apea. Paṛhao lekhan ape hõ pe husiạrok’a.”




Niropon Hoṛmo

Hoṛmo reaḱ ruạ haso do sanam hoṛkoge ńam bona ar ńam lebon khan jionre ạḍi kosṭo hoyoḱ kana, teheń delabon baḍae lege:  Noa Bạrsạ din se daḱ dinre cet́ko rog-ruạ do ńańam kana, daḱ dinre khoḱ manda ruạ, Meleriạ,Ḍeṅgu,Ṭaiphoeḍ emamnteaḱ ruạ do ńańam kana.

Nit delabon ńela noa rog se ruạ do cekate ńańam kana:-

  1. Khoḱ manda ruạ: Ḍher daḱ iạte hoere lolo reaḱ(tapmatra) bhag komoḱ kan ar reaṛ reaḱ bhag se poriman ḍhroḱkante noako ruạ do asokaete hoyoḱ kana.
  2. Meleria ar ḍeṅgu ruạ: Noa ruạ do asokaete Sikṛĩć khon hoyoḱ kana, Ńel lekhanbon daḱ se bạrsạ din sanam ṭạnḍi lohot́ ar jobjobe lẽoṭage tahente ona ko khon sikṛĩć do ạdiko janamoḱ kana ar onko do hoṛko geret́koa nonkate noako rog se ruạ do hoyoḱ kana.
  3. Ṭaiphoeḍ ruạ: Noa ruạ hõ onkage daḱ ar jom khon hoe pasnaoḱ kana.
  4. Lać Haso ruạ: Noa lać haso ruạ hõ asokaete daḱ jom ńu khonge hoe pasnaoḱ kana. Noa lać reaḱ karon do hoe daṛeaḱa. Dairea, Kolera, emanteaḱ

Noako ruạ khon aosan se teṅgo daram:-

  • Sanam hoṛ jao okte ti se hoṛmo sapha/sạphi dohoe hoyoḱa.
  • São sãote oṛaḱ duar ar aḍepase sanam ṭhại se jaega ko sapha/sạphi dohoe hoyoḱa.
  • Sikṛĩć se onko ruạ ko ạguyet́kan tejo se jibanu jemon baṅko upjạuḱ on ate daḱ leḍ se gajaṛko oṛaḱ sor kore baṅ dohoe hoyoḱa.
  • Jạruṛ oktere sikṛić goć ran se spray bebohar jạruṛa.
  • Jomaḱ ńũaḱ ko jaoge sapha/sạphi dohoe jạruṛa,poṭom kaḱ jaruṛa.
  • Ńui lạgit́ sapha daḱ bebohar jạruṛa, poṭom kaḱ jaruṛa.

Noa Bạrsạ dinre sanamko hoṛmo jotonre arhõ aodhanoḱ jaruṛ tabona jemon sanam okte aboaḱ hoṛmo apan/ apin hoṛmo hạṭiń rog/ruạhaso khon pharak rebon doho daṛeaḱ ar ona iạte jaoge daṛeanak ́jomak(pusṭikor) metaḱme hạriạṛ aṛaḱ sakam, sasaṅ bele jo jinisko jom jạruṛabona tobeaneć abo sanamko do niropon hoṛmo bon tahẽ daṛeaḱa.




Daḱ Din

Daḱ kedae jhipir jhipir

Delaṅ juri kạmi ṭạnḍi,

Kạmi alaṅ nije tege

Jom ocokoalaṅ gidrạ koge,

Kol koalaṅ iskul tege

Cet́ako ạḍi boge,

Hoyoḱ ako somaj lạgit́.