GATE KUṚI

Oloḱ redo kolom

Piṭhạ redo holoṅ,

Jomạń piṭhạ

Bạń tahẽn riṭhạ.

Tahẽnạń sapha-sạphi

Daṛanạń hapa-hạpi,

Setaḱre jomạń lạḍu

Saphaeạń thạri ḍạḍu.

Jhukạl iń do paṛhaoḱ

Bạń joma haṛhat́,

Alaṅ dolaṅ kạṭić

Sare kom lạṭić.

Mońj utu khara buluṅ

Lać laha ḍalaṅ-ḍuluṅ,

Kạmi redo thare-mare

Ạuri ạcu rege baṛe beṛe.

Alaṅ dolaṅ tebṛi

Piṭhạ jom libṛi,

Kulaṅ ḍulạṅ liḍạ laḍe

Am do bhaḍe iń do khaḍe.

Dhiṅgạl saṅgal lep lepe

Tạgiń mese hapoe hape,

Kạṭić khonaḱ paṛhaoḱlaṅ ced

Balaṅ calaḱ hoṛo get́,

Ạliṅ doliń paṛhaoḱ kuṛi

Bạliń daṛan ạuṛi.




Toyo Aḱ Golpo

Mit́ṭen Toyo do sikạriaḱ phãndre paṛaoena. Jãhã lekate sikạriaḱ phãnd khone bańcaoen rehõ aćaḱ jeleń canḍbol do kuṭrạyentaea. Canḍbol begor uni Toyo judạge ńeloḱkan tahẽkana. Eṭaḱ janwarko uni ńelte bogeteko landayet́ tahẽkana, ar Toyo do aćaḱ mẽt́ãhã hoṛko samaṅre uduḱe lajaḱkan tahẽkana.

Ado mit́din uni calak Toyo doe hudiskeda. Joto Toyo canḍbol ko get́ giḍi lekhan enḍekhan ać eskar judạ bae ńeloḱa ar eṭaḱ janwarko hõ bako landaea. Enḍekhan joto mit́geko ńeloḱa. Onate uni do mit́din bir ren joto Toyo hoho jarwaket́koa. Ado joto hoṛ samaṅre teṅgoyente menkeda, gateko nunạḱ din khon abo do ạuṛiaḱte hamal ar jeleń canḍbol bon asen baṛaeda. Noare jãhãn lab bạnuḱa, bickom eken bạṛti muskil. Calaḱ hor re jạnum jhạuạkore bon jhạliḱ kana, dhuṛire, hasare nonkanaḱ emanteaḱ muskilaḱ re jaoge bon paṛaoḱ kana, ar sikạri hõ algateko saṕ daṛeabon kana. Ado ạḍigan hudis ganḍon katet́ iń aṭkarkeda, canḍbol baṅ tahẽnge boega. Onate ińtege ińaḱ canḍbol doń get́ kuṭrạ keda. Ape hõ nonkage kạmi pe.

Khange joto Toyo hante nateko koyoḱ joṅkana arko hudiseda, sạrige noa kạmi lekan ṭhikoḱa se banȧ? Adom ko do canḍbol get́ reaḱ ko hudiset́ tahẽkana. Inạ okterege onko mod khon mit́ṭen bud ạkil ar umerte laha akan haṛam Toyo beret́ena, are menkeda, am do ale sanamko bhulem sikhạuet́lea. Sạriaḱ do noa kana, sikạriaḱ phañd re paṛaokate amaḱ canḍbolem at́ keda. Nit am lajaote ale joto Toyo canḍbolem get́ kuṭrạ ocoet́lea. Uni  haṛam Toyo aḱ katha ańjomte joto Toyo ko bujhạukeda. Ado arhõ khaḱ khaḱ ko landagot́keda ar akoaḱ canḍbol bako get́ kuṭrạleda. Nonkate uni canḍbol bạnuḱ Toyo do lajaote onḍe khone calao pharakena.




Bahawakan

Bahawakan, bahawakan

Gulạńj baha, bahawakan,

Sạrsạrte, sạrsạrte

Araḱ sasaṅ Ponḍge,

Kạṭić lạṭu joto baha

Tinạḱ mońjge.




Josephren Boehako Misor Disomteko Hećena

Sanam disomkore reṅgeć hoyena; menkhan Misor disomre do aema anaj gạd akana. Onate Jakob do aćren 10 goṭeć hopon onḍeye kolkat́koa anaj kiḱriń; menkhan Benjamin do bae sen ocowadea. Onko boeha do Joseph ṭhen seṭerente ombaḱkateko ḍoboḱadea, ar bako oromledea; menkhan uni doe ńel oromket́kote aćaḱ kukmũi disạket́a. Onkoko lạiadea, baṅma, Ale do 12 boeha, cunḍạḱić do ạpuń ṭhen menaea, ar mit́ do bạnugićtalea. Menkhan Josephe metat́koa, Ape do bhiḍi kanape, ado 3 mãhã kạidireye bhoraokat́koa. Pe mãhã hiloḱreye metat́koa. Ape modre mit́ hoṛ do nonḍe kạidạureye tahẽna, ar ape dosrako do anajante oṛaḱte senkate apere cunḍạḱić ạgu darayepe, jãhã lekateń ńel, sạriaḱpe roṛet́a se eṛe.

Khangeko mepenena, Noa do khạṭi abonre paṛaoḱ kana aboren boehabon harkhetlede teṛoṅ, one uni reaḱ jivi udạsbon ńellet́ daya lạgit́e nehõrat́bonre, menkhan babon luturat́taea. Onko do bako badạelaḱa, Joseph do noa kathae bujhạuket́takoa mente; menkhan uni do onko ṭhen khon sayenteye raḱket́a. Simeon do kạidạureye tahẽyena, ar onko dosrako do oṛaḱteko calaoena.

Jakob do Benjamin bae sen ocoae kan tahẽkana, menket́ae, iń dope ńir-bõskedińa, Joseph bạnugićan, ar Simeon bạnugićan, ar nitoḱ do Benjamin hõpe reć idiye lạgit́! Enre hõ disomre ãṭ reṅgeć tahẽkante, Benjamin sen ocoaetege hoyentaea. Boehako do Misor disomte sen ruạṛkate Joseph samaṅreko teṅgoyena, Joseph Benjamine ńelkede khane metadea, Isore dayawam ma, bacha ado oḍoṅ senkateye raḱket́a. Ado mẽt́ãhã aṕkate onko ṭhen bolo ruạṛente raḱ sambṛao ket́teye bhojat́koa.

Onakate ać oṛaḱ cetanren sordare metadea, Am do noko hoṛ reaḱ gõṛẽko anajte bhorao perejme, ar Benjamin reaḱ gõṛẽre ińaḱ bạṭi bhorao selet́kam. Onko do bidạyente thoṛa sạṅgińko senen khan, Joseph do onko pechate aćren sordare kolkedea, jãhã lekate kombṛo dạbiteye jhuṭiạuko. Onko do akoaḱ gõṛẽko raṛaket́ khan, bạṭi do Benjamin reaḱ gõṛẽre ńamena. Onate Joseph do Benjamin aćren golam mente dohoe lạgit́e metat́koa. Menkhan Jihudạ do sen sorkateye menket́a, E hujur, uni bodolte iń baṛe dohońme ente uni bale idi torale khan, aleren ạpuń haṛam do hadosreye goć utạroḱa. (Gen. 42-44.)




Mạndạṛiạ

Molhan atore̠ mit́ ho̠ṛ ạḍi gạkhuṛ mạndạṛiại tahẽ̠kana. Ạdepase̠ atore̠ uni lekan mạndạṛiạ do̠ ar o̠ko̠e hõ̠ bako tahẽ̠kana. Jãhãregeko baplaḱ uni doko o̠ho̠aea. Bapla ar po̠ro̠bkore̠ unigeko ho̠ho̠aekan tahẽ̠kana. ̄Uni tumdaḱe̠ ceṭaḱ lekhange naco̠niạko bujhạua je o̠ko̠e rueda. Unạḱge jo̠mkaoe̠ ru daṛeaḱkan tahẽ̠kana, do̠n kucuṛko e̠ne̠joḱkan tahẽ̠kana.

Ato ṭolaren koṛako jaogeye metakokan tahẽ̠kana je “tumdaḱ ru cet́kaḱpe̠ ya! Jãhãtispe̠ ru baṛaea! Noa do̠ aboaḱ ạricạli kantabona! Uniaḱ katha do̠ o̠ko̠ege bako luturataekan tahẽ̠kana.

Haṛame̠n khan uni do̠ ruạ haso te̠ye̠ jaṛaoena are̠ boṅga talaena.

Netar uni be̠go̠rte̠ jãhãn acar ạricạlire̠ jomkaoge baṅ bujhạuḱ kana. Cedaḱ je o̠ko̠ege uni lekan ruru ho̠ṛ bạnuḱkoa.

Nito̠ḱ jo̠to̠ ho̠ṛgeko aṭkara arko me̠na je uni bańcao tahẽ̠kanre̠ abo hõ̠ cet́ do̠ho̠ do̠ jạruṛ tahẽ̠kan tabona. Cedaḱ co̠ babon cet́le̠t́.

Tumạl: Ańjo̠m jo̠ṅ jạṛ




ṬAIPHOIḌ RUẠ

Ṭaiphoiḍ do salmonella Ṭaiphi ńtuman bekṭeria se tejo khạtirte sirjạuḱkan miṭ́ṭen ạḍi muhin ucạṛoḱ rog se bemar kana, noa ruạ do kathae hoṛko bana ruạ hõko metaḱ kan tahẽkana. one oka do asokaete bạṛić jomaḱ ar daḱ hotete pasnaoḱ kana. Noa rog do ḍher kaete reṇgeć nacar disomkore bạṛti ńeloḱ kana one okare pạikhana(Sanitation) mońj bebostha bạnuḱ ar sapha se bhage ńui daḱ reaḱ ạḍi akal menaḱ.

Noa hoyoḱ reaḱ karon:

  • Bạṛić jomak ar mạilạ daḱ: Ṭaiphoiḍ reaḱ asol utạr karon kana salmonela Ṭaiphi belkṭeria se tejo te bạṛić akan jomaḱ ar daḱ jom ńu.
  • Hoṛmo joḱton reaḱ bhage cecetaḱ baṅ baḍae: Jom ńu reaḱ bhage cecetaḱ baṅ baḍaete bhage se mońj jom ńuaḱ benao se toinat lahare mońjte sapha se ạruṕ baṅ hoelen noa rog hoyoḱ reaḱ jhuki ạḍi ḍher tahena.
  • Ruạḱ hoṛaḱ sorre tahen: Ṭaiphoiḍ te jạbun akan hoṛ( okoeaḱ hoṛmore bekṭeria menaḱko menkhan rog reaḱ jahan cinhạ baṅ ńeloḱkan se sodoroḱkan) onkan ko ṭhen khon pạikhana ar putu hotete bekṭeria se tejo do ko pasnaoḱ daṛeaḱa.
  • Mạilạ mande: Bạṛić daḱ(okare pạikhana se putu tahen) soṅge mesaoḱ kan, tobe ona khonaḱ ạḍi usara noa rog do pasnaoḱa.

Noa rog teṅgo daram: Ṭaiphoiḍ ruạ reaḱ cikitsa ar teṅgo daram lạgit́ thoṛa ạḍi jạruṛan kạmihora latarre ol uduḱena:

Cikitsa:

  • Antibiotic se rog teṅgo daram ran: Ṭaiphoiḍ ruạ cabae lạgit́te Ḍaktar koaḱ solha lekate suṭhik antibiotic se rog teṅgo daram ran jom se bebohar do ạḍi jạruṛa. Bekṭeria se tejo koaḱ dhoron se cet́ leka onka lekate ḍaktar ko do suṭhik antibioṭic se ranko jom reaḱ solha ko emoḱa.
  • Purạpuri jirạu: Ṭaiphoiḍ ruạ re hoṛmo do ạḍi ãṭ laṅgaḱa, oan iạre jirạuḱ reaḱ ạḍi ạḍi jạruṛ menaḱa.
  • Haidreṭ se Daḱ jiniste purun tahen: Noa okte ruạ ar leher ṭanḍite hoyoḱte hoṛmo khonaḱ daḱar leher oḍok calaḱte onako purun ruạṛ lạgit́ aema daḱ ar eṭaḱ onkan jom ńui jạruṛa.
  • Algate hajamoḱ jomaḱ: Noa ruạre tahen okte ạḍi algate hajamoḱ onkan jomaḱ jeleka: lạbit́ se ańjet́ daka aṛaḱ sakam kaera taben ar ạṅgur jom jạruṛa.

Teṅgo daram:

  • Ṭikạ hatao: Ṭaiphoiḍ khonaḱ rukhiạ ńam lạgit́ vaccine se Ṭikạ hatao do ạḍi bhạlạinaḱ kana bises kaete judi jãhãe onkan ṭhạ̃i se elakate daṛane calaḱ khan noa ruạ hoyoḱ reaḱ ḍher jhuki menaḱa.
  • Sapha Daḱ: Sanam okte sapha se mońj daḱ ńu jạruṛa, judi sombhob khan daḱ lolo kate ńui reaḱ jạruṛ menaḱa.
  • Ti ạruṕ: Jãhãnakge jom lahare, pạikhana calaḱ tayom se jomaḱ benao se toinat lahare sạbunte ạḍi mońjte ti ạruṕ reaḱ jạruṛ menaḱa.
  • Ạḍi aodhante jomaḱ jom ńui: Jãhãte calaḱ se daṛan oktere hor aṛe reaḱ oṭaḱ jomaḱ ar ạḍi mońjte baṅ isin akan onkan jomaḱ jaoge bạgiaḱ se baṅ jom jạruṛa, ona chaḍa kate berel jo jinis ar sạbji se aṛaḱ sakam kobon jom okte lahare ạḍi mońjte ạruṕ jạruṛa.
  • Suṭhiḱ jaegare mạilạ giḍi reaḱ bebosta: Oṛaḱ se as aḍepase reaḱ daḱ se mạilạ oḍok giḍikaḱ reaḱ mońj bebosta tahen jạruṛa ona chaḍa sanam horko hoṛmo napae ar niropon dohoe reaḱ ạn ạriko manao ar senaḱ jạruṛa. Noako manao ganao lekhan noa ruạ teṅgo daram reaḱ ạḍi ạḍi kạmire lagaoḱa.

Ạḍi jạruṛ miṭ́ṭen katha: Ṭaiphoiḍ ruạ reaḱ jahan cinhạ ko ńellen khan ạḍi usạra ḍaktar koaku solha hatao jạruṛa, suṭhik oktere cikitsa se ran baṅ jom se hataole khan noa rụ ạḍi maraṅ botoranaḱ hoe daṛeaḱa.




Casa Ar Gạ̃ṛĩ aḱ Golpo

Mit́ṭen casa hoṛe tahẽkana. Uni hoṛaḱ do jonḍra khet tahẽkana. Ado mit́ dol gạ̃ṛĩ ona jonḍra khet khon din hiloḱ jonḍra ko kombṛoet́ tahẽkana. Onate uni khet mạlik do gạ̃ṛĩ nél ńamleko khange ṭheṅgawante lagaet́ko tahẽkana. Nonkate gạ̃ṛĩ do akoaḱ khusi sana leka jonḍra bako jom ńamet́ tahẽkana.

Mit́din ackage khet mạlik doe goćena. Tinre ona khobor gạ̃ṛĩ ko ańjomkeda, unre onko do rạskạte enejoḱko ehoṕena.

Menkhan casa bạnuite inạ tayom bochor do jonḍra baṅ hoelena. Khange onko gạ̃ṛĩ ko bujhạukeda, okoe do akoren bạiri menteko hudisede tahẽn, uni casa hoṛge akoaḱ jomaḱe upjạnet́ tahẽkana. Ar nit uni bạnuite joto gạ̃ṛĩ reṅgećteko jalat́ japat́ baṛaekana.

Sikhnạt: Teheń okoe hoṛ am bam moneae kan ar dam bam emaekan, tinre uni amaḱ jion khone adoḱa unre khạṭige uniaḱ jaruṛem bujhạu ńama.




Meskoć

Meskoć

Ram do din hiloḱ ać bạhu sãoe jhogṛaḱa. Ente uni do jaoge pạura ńute bulkoḱa. Mit́din Ram do bulkate oṛaḱe hećena. Ado ać bạhu do raṅgaote metadea, pạurạ ńute nunạḱ rạskạ ar mońjem tahẽn kana, enḍekhan cedaḱ ińem bapla kedeńa. Pạurạ sãogem tahẽ daṛeaḱkea. Noa katha ańjomte Ram do mit́ṭen gilạs re thoṛa pạurạ dul kate ać bạhui emadete metadea, ne ńu legaeme.

Khange Ram ać bạhu do mocare idiket́ sãote bahre dạṛkeda are giḍi oṭokeda. Ado heć kateće meneda, cekate nunạḱ bạṛić jinis doyem  ńueda?

Ado Rame menkeda, cedaḱ, thoṛa lahagem metadińạ, ạḍi mońj ar rạskạte boleń ńueda, enḍekhan nitem bujhạukeda tinạḱ kosṭote pạurạń ńueda. Inạkate Ram ać bạhu doe menkeda, teheń khon ar tisge pạurạ ńu bạń baronmea. Ać bạhuaḱ katha ańjomte Ram do mone monete menkeda, “daḱ begor mesalaḱem ńu lekhan do nonkage hoyoḱa”.

 




Gidrạ Joton

Sahẽt́ Kosṭo se Pneumonia: Abo disomren hoṛ do oloḱ paṛhaoḱte ạḍi bon tayomgea, ar onate aema lekan miskilaḱ kore bon paṛaoḱ kana. Biseskaete Niropon hoṛmo babot onkan baḍaeaḱ begorte kạṭić kạṭić ruạ haso khon ehoṕ kate maraṅ maraṅ muskilaḱ gebon or ạgueda.

Jahok teheń do kạṭić gidrạ koaḱ ruạ babot iń olet́a. Sadharon reaṛ rabaṅ khon ehoṕ kate begor ran iạte ackage ạḍi maraṅ ar gujuḱ dosa lekan ruạ metaḱme, Pneumonia (Ackage sahẽt́ reaḱ muskilaḱ) se boko reaḱ kạṭhin muskil ruạge, one ona do 5 khon kom umer ren gidrạko ńam daṛeakoa. One onate gidrạ doe goć botećkoḱ.

Ona ruạ reaḱ cinhạko: Sahẽt́ ạḍi ghono ghono hoyoḱa. Gidrạ do gogo ṭhen ạḍi kom se bako nunuia, ạḍitet́ ko raga, ruạ ạḍi bạṛti tahẽna, mucạt́re gujuḱ dosa hõ hoyoḱa judi ran usạra bako ńam lekhan.

Ran se besoḱ reaḱ upạiko: Noṅkan muskilanaḱ ńel lenkhan usạrate daktar se sastho kormi ṭhen idi ko hoyoḱa bin bilomtege, daktar do uni gidrạ ńelkate Nebulizer gas ar jạruṛoḱaḱ ran koe emaea. Oktere do hospital re bhurti kae jạruṛa 5-7 din hạbićge. Onate bạṛtikaete gogo ko gidrạ joton lạgit́ jạruṛoḱaḱ bisoeko baḍaejoṅ do ạḍitet́ moneaḱabon.

Enhõ noa ko bisoe baḍae jạruṛa: Jemon reaṛ din do setaḱ 10 baja bhitrite um saphako, jomaḱ lolo se urgum ńoḱ kate jom ocoko, setaḱ se ạyuṕ bela kicrićko seṅgelre sekao lolo kate horoḱako, gogo se gidrạ joḱton hoṛ do gidrạ sabe lahare ti do sekao se lolo ńoḱ kate gidrạ saṕko, lolo ńoḱ oṛaḱre gitić se dohokako, hẽ ạḍitet́ lolo din rehõ noa ruạ do hoe daṛeaḱa, ar ona reaḱ karon do garmao garmaote ackage koṛamre reaṛ paṛaolen khan, thoṛa ruạ hoelen khange daktar ṭhen solha hatao lekhan ạḍi muskil se gujuḱ dosa khon gidrạ doe bańcaoḱa.

Kạṭić gidrạ koaḱ ṭạnḍite: Patla ṭạnḍite se daḱge ṭạnḍite niạ rabaṅ oktere do hoyoḱ kana. Asol karon do noako kana. Kạṭić gidrạko setaḱ se ạyuṕ bela jarwa kicrić se bahre seć khon kicrić ạgukate kạṭić gidrạko horoḱako khan ackage reaṛ rabaṅ bhijạuakoa, aema kạṭić gidrạko do ona bako sahao daṛeaḱte dosar din seć khon ackage daḱge ṭạnḍite hoe daṛekoḱa, dosar karon do reaṛ din do kạṭić bela ar reaṛ karonte lać re jomaḱ baṅ hajamoḱa, tesar karon gidrạren gogo se ńeńel ko do  bạṛti kạmi iạte jãhã leka ti jaṅga sapha kate jomaḱko emako kan iạte hõ lać odọk se patla ṭạnḍite hoyoḱ kana.

Ran se bebostha do: Gidrạ do joḱton ạḍitet́ jạruṛa, ona soṅge ORS se oṛaḱ re jom selain tear kate aema dom ńu ocoko jạruṛa, gidrạko reaṛ din kicrić horoḱ ako lahare sekao lolo do ạḍi jạruṛa. Ạḍi bạṛti hoelen khan daktar ṭhen idiko jạruṛa.




Be̠buj Mo̠n

Ho̠po̠n bạbu, sona moni

Be̠buj ińaḱ mo̠n,

Do̠ho̠ńme go̠ amaḱ ho̠bo̠rre̠ iń sara kho̠n

Dak se̠ṅge̠l do̠ho̠eme go̠ iń kho̠n sạṅgińre̠,

Ḍahar paro̠m idińme̠ go̠ ińaḱ ti saṕkate̠.