Onorom
Baṅgladisạmre so̠rkari nạthi lekate 1.29 lakh ho̠ṛ menak̕koa. Me̠nkhan ho̠ṛkoak̕ onman lekate 4 lakh kho̠n hõ̠ saṅge santal ho̠po̠nko me̠nak̕koa. 1940 sermare Baṅgladisạm nakhare santal ho̠po̠n 8 lakh ho̠ṛko girạbạsik̕kan tahe̠na. Bại bạite santalko thoṛa idik̕kana. Sedae leka nit santali pạrsi rạṛ raha sereń e̠nec̕ko sap̕ do̠ho̠akada santal ho̠po̠nko. Santali sereń-durạṅ ar hulạs-rạskạjo̠ṅ re̠ eṭak̕ eṭak̕ nakhako re̠n santal ho̠po̠nko kho̠n Baṅgladisạm re̠n santal ho̠po̠nko do̠ e̠kalte̠ bako ko̠mjora. Jhaṛkhaṇḍ , Pạchim baṅgla , Asam , Bihar, Uṛissa re̠n santal ho̠po̠nko le̠ka Baṅgladisạmre̠n santal ho̠po̠nko hõ̠ e̠ne̠c̕ sereńre ạḍi ãṭko jhukạlgea. Bapla bhanḍan, po̠ro̠b pujạkore̠ mit̕ dhao akhṛako eho̠p̕ le̠khan, ńindạ- ńuhumo̠k̕ ar setak̕ marsalo̠k̕, e̠n khathae akhṛa ge baṅ mucạdo̠k̕ takoa. Baṅgladisạmre̠n santal ho̠po̠nko do̠ ḍumkạ dhara reak̕ rạṛ ge ko sap̕ do̠ho̠akada. Rajghạriạ koak̕ kho̠mo̠ta lalo̠c̕ ar re̠c̕ re̠pe̠c̕ jo̠ṅ karo̠nte̠ disạm bapagenre hõ̠ Baṅgladisạmre̠n santalkoak̕ pạrsi , ạricạli baṅ bapak̕ – begarle̠na. Disạm judạen rehõ̠ sereń durạṅ reak̕ rạṛ rahako do̠ baṅ judạlena. Ona sedae reak̕ rạṛ raha sap̕ do̠ho̠ katet̕ge akoak̕ dinạm din reak̕ jionre sereń durạṅko laṛcaṛ ạgueda. Ho̠ṛko santali sereńte̠ kusi rạskạ ocoko lạgit̕ mit̕ bar sereń guṭ (do̠l) ko benao baṛak̕kana . Pạkistan bidạl kho̠n santali sereń lạgit̕ sereń guṭko be̠nao baṛale̠n rehõ̠ , onako do̠ jạsti din baṅ ṭikạule̠na. Santali Music Association of Bangladesh (SAMAB) hotete sereń do̠lkoak̕ mit̕ banadhao benaoakana. SAMAB hotete santali sereń lahanti renak̕ko kurumuṭueda. Baṅgladisạmre aema e̠ne̠c̕ sereń guṭ me̠nak̕koa . Jo̠to̠ guṭ reak̕ kathako bạń o̠l purạu daṛeak̕ rehõ̠ mit̕ bar guṭ reak̕ katha koń o̠l so̠do̠rape kana .
(1) AṚAṄ
Ḍhakare̠ tahe̠nkan santal jhukạl ko̠ṛa koak̕ kurumuṭute AṚAṄ ńutuman rusika guṭ do̠ bandhao akana. Baṅgladisạm re̠n santal nayo̠k Nishir soren noa guṭ sãote jo̠po̠ṛao menaea. Noa sãote arhõ̠ jo̠po̠ṛao me̠naea, Tarsisius Hasda, Dines Murmu, Enrico Murmu, arhõ̠ eman ko . Ḍhaka Mo̠gbajar , Rajshahi Tanor ar Dinạjpur re̠ AṚAṄ guṭ akoak̕ rạskạ akhṛako so̠do̠rle̠da.
(2) E̠BHE̠N
Santali sereń re̠ Rock sereń hotete ko so̠do̠rle̠na E̠BHE̠N Benḍ guṭ . Ruhul Amin kiskuak̕ ạk̕yurte̠, E̠BHE̠N be̠nḍ Baṅgladisạmre̠ santali sereń durạṅre̠ nawa sad ko aderke̠da. “E̠bhe̠n me̠ gatere̠” …. ńutuman shirńutum te̠ E̠bhe̠n be̠nḍ do̠ santal jạti ho̠po̠nko talare jagwar reak̕ maṅgaoe ho̠ho̠leda.
(3) HUL
Simon Marḍi , Agosṭin Murmu Ar Rimon kisku , noko pene̠ ho̠ṛ do̠ ko soṅgṛa kana. Soṅgṛa sạgại kho̠n ge Sereń hõ̠ ko laṛcaṛ baṛaet̕kan tahẽ̠kana. Soṅgṛa sạgại ge tayo̠mte̠ sereń guṭ reak̕ rup ko e̠mke̠da. Arhõ̠ rusika ho̠ṛ akoak̕ be̠nḍre se̠let̕ oco katet̕ ńutumko do̠ho̠keda HUL . Santal Students Union sasu Bangladeshak̕ Rupạ jubili re̠ Hul do̠ akoak̕ sereń ko uduk̕keda. Dinạjpur, Rajshahi ar Ḍhaka re̠ lại le̠kan ko akhṛa ocoakada.
Baṅgladisạm re̠ santal ho̠po̠n ko ko̠clo̠n ocok̕kan birudh re̠ Hul do̠ sereń hoteteye protibadeda.
(i) ciṛạkuṭhạ re̠ se̠ṅge̠l jolen,
(ii) E biṭi mại biṭi mại,
(iii) Arak̕ sạṛi bande katec̕ e kuṛi
noṅkan mo̠n rumuńo̠k̕ sereń hotete Baṅgladisạm re̠ santal ho̠po̠n ko talare rạskạ reak̕ ạd ko e̠mo̠k̕kana . Ona sãote jagwaro̠k̕ reak̕ ardas santal ho̠po̠nko talareko baḍae ocok̕kana .
(4) JION JHARNA
Baṅgladisạm Dinạjpur jilạ reak̕ Dhanjuṛi ato kho̠n o̠mo̠nakan e̠ne̠c̕ sereń guṭ JION JHARNA . Ḍebhiḍ Baske , Albinus soren , Baja bạbu, Nores hasda takoak̕ kurumuṭute̠ benaoakana . Jion Jharna guṭ jãhãrege akoak̕ akhṛako uduk̕akat̕ , oṇḍege ho̠ṛko rạskạ ocoakat̕koa. Nawa nawa sereń renak̕ jhalakko uduk̕akada.
(i) ińak̕ me̠t̕ dak̕ te̠ lo̠ho̠t̕e̠na dhạrti ,
(ii) Iń ma casa ho̠po̠n kaṛba ota
Noṅkan juḍạsi sereń reak̕ jo̠s do̠ noa jion jharna guṭ hotete ańjo̠m baṛalena .
Dinạjpur dosmail re̠ Sidạ Kạnhũ ak̕ murti uncomocon hilạk̕ Jion Jharna do̠ akoak̕ akhṛa ko uduk̕leda . SASU -BD reak̕ rupạ jubili re akoak̕ parphorm uduk̕ katec̕ rạskạ ko ro̠mo̠ńleda .
(5) SARJO̠M BAHA
Dinạjpur re̠ Ne̠lso̠n Marḍi , Rita Hembrom , Srimon Hasda, Albarṭ Ṭuḍu takoak̕ kurumuṭu te̠ eho̠ple̠na SARJO̠M BAHA . Tayo̠mte̠ noa guṭ do̠ barea re̠ bapagena . Nelson Marḍi , Srimon Hasda tako mit̕ guṭ , note Rita Hembrom tako armit̕ guṭ . Banar guṭ ge SARJO̠M BAHA ńutumte akoak̕ parphorm ko uduk̕ baṛaeda . Ciṭạgaṅg, Ḍhaka , Ro̠ṅgpurar Dinạjpur são aema jaega re̠ akoak̕ akhṛa ko uduk̕ baṛaoakada .
(6) SE̠ṄGE̠L
Baṅgladisạm re̠ jo̠to̠ kho̠n jạsti jo̠no̠priyo ar co̠mo̠k benḍ reak̕ ńutum do̠ se̠ṅge̠l benḍ . John Hembromak̕ ạk̕yurte̠ calao hijuk̕kan Se̠ṅge̠l benḍ do̠ bhiḍiyo sereń ko se̠c̕ teye laha gea .
(i) Go̠yṭha halaṅ kuṛi
(ii) Baṅgladisạm santal kuṛi
(iii) Tis hõ̠ baṅiń
(iv) Busup̕ reak̕ nawa sạṛi,
(v) Sạjni
noṅkan taogar taogar sereńko tege santal rusika purire mo̠n o̠nto̠r ro̠mo̠ńj reak̕ ạde sirjạuakada. Santalko talare rạskạ reak̕ srijonsilota ko benaoakada se̠ṅge̠l be̠nḍ .
(7) AŃCAR
Suco̠na Hembromak̕ ạkyurte Rajshahi kho̠n mit̕ e̠ne̠c̕ guṭ bandhaoakana. Rajshahi nagraha re̠ santal ho̠po̠n ko talare rạskạ reak̕ akhṛako uduk̕ ạgueda . Youtube re̠ COVER e̠ne̠c̕ te hõ̠ akoak̕ parphorm ko so̠do̠reda. Ańcar ḍenes grupren cacalaoic̕ lekate menaea Suco̠na Hembro̠m .
(8) PHUṬẠK̕ BAHA
Dinạjpur ghoṛaghaṭ kho̠n Phuṭạk̕ Baha guṭ do̠ sereń durạṅ re̠ kạmikạsniko do̠ho̠ ạgueda. Rumila Hembromak̕ ạk̕yurte noa Phuṭạk̕ Baha guṭ do̠ calao hijuk̕kana. Ghoṛaghaṭ , Gobindo̠go̠ńj nakhare akoak̕ akhṛako uduk̕ barạoakada.
(9) ḌAHAR DHUṚI
Ḍhaka bibhag reak̕ gajipur nagraha re̠ me̠nak̕ko santal boeha mesra ko hotete noa enec̕ sereń guṭ do̠ bandhao hoyakana. Ḍhaka nagraha te̠ se̠nakan santal ho̠po̠nko talare̠ rạskạ ro̠mo̠ń lạgit̕ noa Ḍahar Dhuṛi guṭ ac̕ak̕ akhṛakoe uduk̕ ạgueda. Noa re cacalaoic̕ lekate menaea Joseph Ṭuḍu.
10) BIRBAHA
Ḍiyuk Murmu, Logen Kisku, Elosis Hasda, Kuin Murmu tako le̠kan mit̕ jhãk juwạnko do̠ Birbaha benḍ ko bandhaole̠da . Baṅgladisạmre pạhil dhao lekate Birbaha be̠nḍ geko upellena. Mit̕ o̠kte̠ Birbaha benḍ reak̕ sereń ko Baṅgladisạm re̠n santal ho̠po̠n koak̕ thuti ko re̠ sereń rawak̕ kan tahẽ̠kana .
(i) Maraṛ Baha Am Ńe̠lte̠
(ii) Birbaha
(iii) Nase Nase ge Gate Malaṅ Tahẽ̠kan
(iv) Ona Tạriạ Saḍekan
(v) Baṅgladisạm Mo̠ńj Disạm
Birbaha benḍ kho̠n benaoakan noako sereń ńetar hõ̠ ho̠ṛ ko talare o̠kte̠ nạpitre̠ sereń oṇḍoṅok̕kana. Noa birbaha guṭ reak̕ ạḍi bhage sombhabona tahẽ̠kan re̠ hõ̠ , cekate co̠ṅ bại bạite noa guṭ do̠ nisun cabayena. Ńetar do̠ Birbaha be̠nḍ reak̕ jãhan kạituk ge baṅ ńe̠lo̠k̕kana.
(11) Jhiri Hiri Ạricạli Gusṭhi
Rajshahi kho̠n mit̕ o̠kte̠ 2005 -6 serma se̠c̕re̠ santali sereń durạṅ reak̕ kurumuṭuko calao banao baṛaet̕kan tahẽ̠kan Jhiri Hiri Ạricạli Gusṭhi. Baṅglate ńutum tahẽ̠kan takoa, Jhiri Hiri Saṅskritik Gosṭhi. . Bes bhage bhage sereń reak̕ bhiḍiyoko benao baṛaleda .
(i) Tokare̠ń Ńam Nayo Hạriạṛ Disạm Do̠
(ii) Baṅgladisạm Tabon Jo̠no̠m Disạm
noṅkan disạm sarhao sereń hotete jiwi nalare̠ disạm dulạṛ reak̕ go̠ro̠jko siṭiń rakap̕ ocoleda Jhiri Hiri Ạricạli guṭ . Me̠nkhan noko hõ̠ ce̠kate̠ co̠ṅ bại bạite̠ ko nisun cabayena. Noa Jhir Hiri sãote jo̠po̠ṛaoe tahẽ̠kana, gạkhuṛ sereńiạ Manuel Soren.
(12) Kukmu Sereń be̠nḍ
Sereńiạ Mathias Sorenak̕ ạk̕yurte Kukmu music be̠nḍ guṭ do̠ bandhaoakana. 2022 sermare noa KUKMU do̠ eho̠p̕lena. Nouga jilạ nakhare akoak̕ akhṛako uduk̕ baṛaoakada.
(13) SAHẼ̠T̕
Kuṛi kuṛiko juṭạu katet̕ SAHẼ̠T̕ be̠nḍ do̠ benaoakana. Noa be̠nḍ guṭre do̠ e̠ke̠n ge kuṛi menak̕koa. E̠ke̠n kuṛi mo̠to̠te benaoakan, santali be̠nḍ guṭ do̠ Baṅgladisạmre mit̕ṭen ge menak̕a. Noa do̠ ạḍi rạskạ ar go̠ro̠b reak̕ kathakan gea , ona sãote hahaṛa reak̕ katha hõ̠ .
(14) RILẠMALA
Dhanjuṛi ato kho̠n Jion Jharna tayo̠m arhõ̠ mit̕ṭen nawa e̠ne̠c̕ sereń guṭ benaoakana. Ona do̠ Rilạmala grup ńutumte so̠do̠rakana. Noa Rilạmala sãote jo̠po̠ṛao menak̕koa Bhadu Pahan, Alphreḍ Mạrḍi, Albinus Soren sãote eman ho̠ṛko .
(15) ATMA
Joseph Ṭuḍu , Zimi Hasda , Elia Marḍi takoak̕ kurumuṭute ATMA ńutuman sereń be̠nḍ benaoakana. Noa be̠nḍ kho̠n pạhil bhiḍiyo sereń so̠do̠rlena “Sạrdi Setoṅ Beṛare” ńutumte .
(16) TARAS
2019 sermare Taras be̠nḍ do̠ eto̠ho̠p̕lena. Santali ar Baṅgla pạrsi reak̕ sereń lạgit̕ge noa do̠ benaoakana. Jekson Soren , Orobhi Carls Maranḍi , Pik Murmu ar eman ho̠ṛko noa guṭ sãote jo̠po̠ṛao menak̕koa.
(17) AṬKAR
Santali rusika purire nawa mit̕ṭen be̠nḍ guṭ AṬKAR. Noa AṬKAR sãote jo̠po̠ṛao menak̕koa, Mibsam Joy Hasdak̕, Mathias Jasṭin Hasda, Santo Soren, Amrito̠ Mimmo Hasda, Bitto Emarson, Ricarḍ Nikson Hasda ar emanko.
(18) Nawa Marsal
Nawa Marsal Juạn guṭ do̠ Dinạjpur jilạ reak̕ Paṛgao atoren juạn ko̠ṛa kuṛiko hotete tạrhaoakana. Santali rusika purire noko hõ̠ ạḍi jhukạl do̠l kanako .
(19) AṄGRA
Baṅgladisạmre tinạk̕ gan rusika guṭ menak̕ko, onko modhre Aṅgra be̠nḍ renak̕ ńutum baṅ ńum lekhan phaṅka phayaṛge katha do̠ tahe̠na . Sereń bhiḍiyo benaore , mo̠ńco̠ piṇḍạ sohanre, sanam se̠c̕teko lahagea. Aṅgra be̠nḍ do̠ sereń durạṅ benao bego̠r mit̕ṭen dharabahik naṭok (web series) hõ̠ ko benaoakada. *Oṭaṅ Sakam* ńutumte benaoakan, dharabahik naṭok do̠ Baṅgladisạmre pạhil ar mit̕ṭen ge tearakana. Noa AṄGRA be̠ṇḍ sãote jo̠po̠ṛao menak̕koa cacalaoic̕ lekate Prof. Samson Hasdak̕, sereńiạ Manuel Soren, Mạndạṛiạ Sakam Subroto Maranḍi, sereńiạ Ro̠njit Ricarḍ Kisku, arhõ̠ eman ho̠ṛko .
(20) Rahla Rimil E̠ne̠c̕ Guṭ
2017 serma reak̕ May cando 26 maha hilạk̕ Rahala Rimil e̠ne̠c̕ guṭ do̠ tearlena. Noa ren cacalaoic̕ lekate menaea Sabitri Hembrom. Santali, Urạu, Pạhṛiạ koak̕ e̠ne̠c̕ sereńko akhṛa baṛaeda. Rajshahi, Ḍhaka, Ciṭagaṅg, Dinạjpur re akoak̕ akhṛako so̠do̠r baṛaoakada.
(21) TRISHUL
2019 sermare Santal ar Urạukoak̕ e̠ne̠c̕ sereńko uthnạu ocoe lạgit̕te Trsishul do̠ benaolena. Noaren cacalaoic̕ do̠ Jo̠mak̕ montri (khaddo̠ montri) Sadho̠n Co̠ndro̠ Mojumdar MP ren ho̠po̠nerat Trina Mojumdar. Trina Mojumdarak̕ mo̠ca kho̠n *Gaḍa Hanasare kadam dare* ńutuman santali do̠ṅ sereń miḍiare ạḍi kaṭham pasnaolena. Baṅgladisạm reak̕ TV, Cenelko re Trishul reak̕ e̠ne̠c̕ sereńko so̠do̠rlena. Daraekan dinkore Trishul guṭ do̠ bhage bhage mo̠ńco̠re akoak̕ akhṛako idi daṛeak̕a mente ho̠ṛko ãsjo̠ṅkana.
Mucạt̕ katha
Sereń do̠ manwakoak̕ mo̠n-o̠nto̠r reak̕ kusi rạskạ, rak̕ ho̠mo̠r reak̕ katha kana. Sereń ar raha hotete manwa do̠ akoak̕ mo̠n o̠nto̠rre oko danaṅ akan kathako oṇḍoṅ baher ocoea. E̠ne̠c̕ hotete akoak̕ rạskạko so̠do̠r ocoea. Okako katha lạite baṅ so̠do̠ro̠k̕, okako katha o̠lte baṅ so̠do̠ro̠k̕, onako katha, onako aṛaṅ , sereń ar rahateko so̠do̠r ocoea. E̠ne̠c̕ renak̕ tal milạu katet̕ko uduk̕ ocoea.
Abo do̠ Santal ho̠po̠n . Aboak̕ jion khaṇḍao, ạricạli , pạrsi do̠ eṭak̕ jạtiko kho̠n judạgea . Onate aboak̕ e̠ne̠c̕ sereń rạṛ rahako hõ̠ eṭak̕ jạtiko kho̠n judạgea. Aboak̕ jạti reak̕ kusi rạskạ , rak̕ ho̠mo̠r Santal ho̠po̠nak̕ rẽ̠hẽ̠t̕ renak̕ e̠ne̠c̕ sereń rạṛ raha hotete ge so̠do̠r ocoere juḍạsi ạikạuk̕a. Santali e̠ne̠c̕ sereńko napaetebon laṛcaṛ idilekhan, mit̕ hilạk̕ aboak̕ e̠ne̠c̕ sereńko do̠ dhạrti ṭuṇḍạṅre maraṅ ṭhãoe hameṭ daṛeak̕a. E̠ne̠c̕ sereń guṭko napaeteko kurumuṭu idilekhan, e̠ne̠c̕ sereńko reak̕ uthnạu hoyok̕a. Baṅgladisạmre menak̕ko sanam e̠ne̠c̕ sereń guṭko ạḍi napaeko jo̠ bahak̕a. Santal ạricạli dhạrti reak̕ maraṅ maraṅ mo̠ńco̠re tul rakabo̠k̕a.