Dulạṛ Reaḱ Sạriaḱtet́

Mit́ṭen kuṛi tahẽkana. Uni do mit́ṭen haṛame kuklikedea ; “Dulạṛ reaḱ sạriaḱtet́ do cet́ kana?” Ado haṛame metadea, Do am do nitge bagwante senoḱme ar joto khon ńeloḱte mońj baham ạguia. Uni kuṛi do haṛamaḱ katha lekage bagwane senente goṭa din bhor mońj bahae sendrakeda, ar mucạt́re eken ti ruạṛ hećena.

Ado haṛame kulikedea, baha do bam ạgu akada? Khan uni kuṛi doe roṛ ruạṛadea; goṭa din sendra katet́ mit́ṭen bahare mon gaḍaolentińa. Menkhan ona khon arhõ mońj baha aste laha sećgeń calao idiyena. Ado tinre onḍege ona baha hataoiń ruạṛ hećena, inạtege ona baha do eṭaḱ ar mit́ hoṛe idijoṅana.

Unre haṛame menkeda, “ Noa kangea Dulạṛ reaḱ Sạriaḱtet́ do”. Tinre  sạri dulạṛ hoṛ samaṅre tahen, unre hoṛ ona bako aṭkar daṛeaḱa. Ar tinre onae aṭkar ńam, ado unre do ạḍige bilomoḱa. Ente parom calaoanaḱ do ar baṅ ruạṛ ńamoḱa.




Jisui Biḍạuḱ Reaḱ

Onakate Jisu do jiu hotete hãhãkarteye chaṭa rakaṕena Soetan ṭhen biḍạu lạgit́. Ar 40 siń 40 ńindạ upạskate tayomte reṅgećkedea. Khange biḱḍạuić uni ṭhen heć sorkateye metadea, Isorren hopon kanam menkhan, menme, jemon noako dhiri piṭhạ hoyoḱ. Jisui roṛ ruạṛadea, Ol akana, Eken piṭhạte manwa bako jivet́ akan tahena, menkhan Isor reaḱ moca khon oḍokoḱ kan mit́ ke mit́ roṛtege.

Khange arhõ Soetan do sonot naṅgrahate idikedete mundil coṭtet́re teṅgokedeteye metadea, Isorren hopon kanam menkhan ma don ãṛgoḱ me ; ente ol akana , Aćren serma goḍetko am reaṅe hukumakoa , ar titeko tul baṛamea , jemon dhirire jaṅga alom bajaoḱ. Jisui roṛ ruạṛadea. Arhõ ol akana , Probhu amren Isor do alom biḍạuea . Khange arhõ Soetan mit́ṭeć ạḍi usul burute idikedete dhạrti reaḱ sanam raj ar ṭhonoke uduḱadea , are metadea , Noako jotoń emama , khạjuk ombaḱkate ińem sewawạń . Unre Jisui metadea , Men ; ńirjoṅme , Soetan ! ente ol akana, Probhu amren Isorem sewawae , ar uni eskargem dewawae. Khange Soetane bạgiadea , ar serma goḍetko heć kateko saṕ soraekan tahẽkana.




Baṅgladisom Reaḱ Jạtiạri Soṅgsod Re Lạgit́ Santal Maejiuaḱ Haprao

Calaoen January 2024 serma reaḱ 7 tạrik do tahẽkana Baṅgladisom reaḱ Jaṭiạri Soṅgsod member lạgit́ haprao. Ona haprao re goṭa Baṅgladisom khon 300 goṭen do jitkạr katet́ ko hijuḱa Soṅgsod re ar inạ tayomge Maejiu ko khon 30 goṭen soṅgsod member lạgit́ ko hapraoa. Ar noa haprao do hoyoḱa darakan March cando reaḱ 14 tạrik. February cando reaḱ 6 tạrik election reak topsil doe pasnao akada Manotan Goṅke EC secretary Jahangir Alom. Ol pasnao akan election maejiukoaḱ mononoyon kagoc samaṅ reaḱ tạrik do darakan 18 tạrik February cando reaḱ athwar din setaḱ 9 baja khon 4 baja talate. Ar ona mononoyon kagocko ńel jut lạgit́ okte do 19/20 tạrik February cando. Apil reaḱ mucạt́ din do 22 February, apil reaḱ mucạt́ roṛ ruạṛ do 24 tạrik February cando. Haprao lạgit́ candidate khon ocogoḱ reaḱ din do 25 tạrik February cando. Election reaḱ cinhạ hạṭiń do 27 tạrik February cando moṅgol hiloḱ. Ar bhoṭ do hoyoḱa March cando reaḱ 14 tạrik, setaḱ 8 baja khon ạyuṕ bela 4 baja hạbić.    

Ona 30 goṭen Maejiukoaḱ soṅgsod member ḷagit́ haprao re bạrṭi laha akan re menaea;  Uttorbongo ren Santal Maejiu Sara Marandi, ona chaḍa Adivasi khon Urao jạtiren Sabina Ekkaa ar Chapainawabgonj jilạ reaḱ Nachol Upozila ren Ronjona Bormon. Sanamkoge ako aḱ  ṭhạ̃i khon disom ren hoṛko lahanti lạgit́ ạḍi kurumuṭu teko kạmi kana.        

Sara Didi soṅge pạhil ńapam hoelentińa Poul Olave Bodding Symposium Oslo, Norway disom re. Pạhil  ńapamrege ạḍi aema gapalmarao do hoyena. Mõṛẽ (5) din reaḱ Poul Olav Bodding symposium gapalmarao re santal koaḱ ạri-cạli, lai-lakcar cetan re aema hudis ar darakan din re kạmi reaḱ hor benao lạgit́ ạḍi kurmuṭuko calao idiḱ kana.

Poul Olav Bodding Symposium reaḱ mucạt́ din re sanamko NOBEL PRIZE emoḱ reaḱ ṭhạ̃i reko idiket́lea. Goṭa bhitri ar barhe ko asenket́lea Baṅgladisom, India ren santalko selet́ Denmark, German, Norway, Japan ren missionary ko ar Santali pạrsi baḍaeko sohor seṭer ko tahẽkana. Ona Nobel Prize emoḱ bakhol re bolo katet́ Sara didi ar iń onoliạ Stephen aḱ maraṅ gapalmarao do tahẽkana; tis abo do noa bakhol rebon seṭeroka ar dhạrti reaḱ maraṅ prize bon hameṭa. Sara didi aḱ katha tahẽkana; dada alom nejoroḱa mit́ din baṅ mit́ din abo hõ dhạrti reaḱ nonkan maraṅ prize santalko bon hameṭgea. Ona din reaḱ katha teheń iń disạ ocoet́ bon kana je, Sara didi teheń Baṅgladisom re Soṅgsod member maejiuko khon haprao lạgit́ doe kurumuṭu kana. Delaban sanam santalko mit́ monte ar jomok tebon tahen ma Sara didi aḱ banar ti keṭećtae lạgit́. Entet́ ạḍi jạruṛ menaḱa Soṅgsod parlament re santal koaḱ ạdạri hatao lạgit́ roṛ hoṛ do banuḱko tabona. Sara didi am lạgit́ tahen kana aema binti ar as jemon noa haprao rem jitkạrok tabonte darakan din re Santal koak ạdạri hatao lạgit́ bon lạṛhaia disomre ar am dom jạhir tabona Parlament re, niạ as tahen kana Baṅgladisom ren sanam Santal koaḱ.

Mucạt́ re kobi Kaji Nozrul Islam ar Orthinitibid (Economist) Dr. Ormotto Sen aḱ kathań disạ ariń uihạr ocoet́ bon kana. Kobi Kazi Nozrul Islam doe menleda; ‘Jago Nari Jago Bohisikha’ ar Orthonitibid Dr. Ormotto Sen aḱ katha; ‘Empowering women is key to building a future we want’. Metaḱme Kobi ar Orthonitibid (Economist) apnaraḱ hudis ganḍon do nonka leka tahẽkana; Ona kangea-jos ar motlob akat́ ṭhạ̃i re seṭeroḱ lạgit́ eken herel hoṛ do baṅ bickom maejiu koaḱ lahanti ar cetan seć laha idiḱ lạgit́ ạḍi jạruṛa.          




Mit́ṭen Huḍiń Cẽṛẽ Aḱ Golpo

Mit́ṭeć huḍiń Cẽṛẽ uḍạu uḍạute thoṛa cetan seće uḍạu rakaṕenre reaṛte bo̠ro̠pena ar phaka maṭhre ńurhạyena. Onḍege mit́ṭeć Ḍaṅgra do ghãse ạtińkan tahẽkana.  Uni Ḍaṅgra do aćkage Cẽṛẽ cetanre ić got́keda. Ona gurićte Cẽṛẽ doe poṭomen rehõ lolote aćaḱ hoṛmo reaḱ bo̠ro̠p do golao cabayentaea.

Thoṛa ghạṛić tayom Cẽṛẽ doe pharnaoente gurić bhitrire duṛuṕkatege cero beroe ehoṕena. Un okte onkate Pusi parom calaḱkan tahẽkana. Uni do Cẽrẽ aḱ cero bero ańjomte gurić khon Cẽṛẽ or oḍoḱkedea. Ado oḍoḱ torage lakoṕ lakoṕe jomkedea.  

Sikhạuna-1: Jãhãe aḱ bạṛić kạmi je jao oktege am birudre kạmia nonka do baṅ hõ hoe daṛeaḱa. Menkhan onako modre adom do amaḱ bhạlạiye ạguia.

Sikhạuna-2: Muskil dosa khon jãhãeye rukhiạlem rehõ amren gate do bae hoe daṛeaḱa. Unige paseć amren maraṅ bạiri hoyoḱ.

Sikhạuna-3: Tinre maraṅ muskilrem paṛaoḱ, unre moca do bond dohoege bogea.




Santali Sereń Po̠ro̠b

Sokol hiloḱ (9 February-2024) do Bochagonj, Dinajpur reaḱ Mohespur Ạdibạsi Iskul maṭhre Santali Seren Po̠ro̠b (Santal Music Festival) akhṛa do̠ bo̠ndo̠bo̠s akana. Noa akhṛa do̠e bo̠ndo̠bo̠s akada Santal Musicians Association Of Bangladesh (SMAB). Ar Media Partner lekate jopoṛaoe tahẽnkana The Santals Times.

Niạ dhao noa Santali Sereń Po̠ro̠b akhṛare Baṅgladisom reaḱ ado̠m ado̠m ṭoṭha khon namḍak sereń shilpi se gaenaha ko ar sereń do̠lko ko seledo̠ḱ kana. Seledo̠ḱ ko mo̠dre Shilpi Nirmol Murmu (Mon katha multimedia), sereń do̠l- Rilạmala, Taras, Aṭkar, Sarjom Baha, Kukmu, Atma, BirBaha, Aṛaṅ, Sãhẽt́, Hul, Ebhen, Juạn Jharna, ar Seṅgel dol.

Santali Sereń Po̠ro̠b hotete nawa nawa sereń shilpi-gaenaha, mạndạṛiạ, banam raja, tạriạ guru, giṭarisṭ ar onakoren laṛcaṛićko rakaṕ hạjuk ma samaṅ so̠do̠rre. Santali Sereń durạṅ rạṛ raha jo̠ bahaḱma. Dhạrti ṭuṇḍạṅre Santali jạt pạrsi, ạricạli, rạskạ reaḱ jaegako do maraṅ ṭhãore manote hameṭ ma. Noa Santali Sereń Po̠ro̠b napaete jemon hoe purạuḱ noa as ar keṭeć pạtiạu tahẽyena Santali Sereń Po̠ro̠b (Santali Music Festival) lạgit́.




Baṅgladisạmre Santali E̠ne̠c̕ Sereń Guṭko

Onorom

Baṅgladisạmre so̠rkari nạthi lekate 1.29 lakh ho̠ṛ menak̕koa. Me̠nkhan ho̠ṛkoak̕ onman lekate 4 lakh kho̠n hõ̠ saṅge santal ho̠po̠nko me̠nak̕koa. 1940 sermare Baṅgladisạm nakhare santal ho̠po̠n 8 lakh ho̠ṛko girạbạsik̕kan tahe̠na. Bại bạite santalko thoṛa idik̕kana. Sedae leka nit santali pạrsi rạṛ raha sereń e̠nec̕ko sap̕ do̠ho̠akada santal ho̠po̠nko. Santali sereń-durạṅ ar hulạs-rạskạjo̠ṅ re̠ eṭak̕ eṭak̕ nakhako re̠n santal ho̠po̠nko kho̠n Baṅgladisạm re̠n santal ho̠po̠nko do̠ e̠kalte̠ bako ko̠mjora. Jhaṛkhaṇḍ , Pạchim baṅgla , Asam , Bihar, Uṛissa re̠n santal ho̠po̠nko le̠ka Baṅgladisạmre̠n santal ho̠po̠nko hõ̠ e̠ne̠c̕ sereńre ạḍi ãṭko jhukạlgea. Bapla bhanḍan, po̠ro̠b pujạkore̠ mit̕ dhao akhṛako eho̠p̕ le̠khan,  ńindạ- ńuhumo̠k̕ ar setak̕ marsalo̠k̕, e̠n khathae akhṛa ge baṅ mucạdo̠k̕ takoa. Baṅgladisạmre̠n santal ho̠po̠nko do̠ ḍumkạ dhara reak̕ rạṛ ge ko sap̕ do̠ho̠akada. Rajghạriạ koak̕ kho̠mo̠ta lalo̠c̕ ar re̠c̕ re̠pe̠c̕ jo̠ṅ karo̠nte̠ disạm bapagenre hõ̠ Baṅgladisạmre̠n santalkoak̕ pạrsi , ạricạli baṅ bapak̕ – begarle̠na. Disạm judạen rehõ̠ sereń durạṅ reak̕ rạṛ rahako do̠ baṅ judạlena. Ona sedae reak̕ rạṛ raha sap̕ do̠ho̠ katet̕ge akoak̕ dinạm din reak̕ jionre sereń durạṅko laṛcaṛ ạgueda. Ho̠ṛko santali sereńte̠ kusi rạskạ ocoko lạgit̕ mit̕ bar sereń guṭ (do̠l) ko benao baṛak̕kana . Pạkistan bidạl kho̠n santali sereń lạgit̕ sereń guṭko be̠nao baṛale̠n rehõ̠ , onako do̠ jạsti din baṅ ṭikạule̠na. Santali Music Association of Bangladesh (SAMAB) hotete sereń do̠lkoak̕ mit̕ banadhao benaoakana. SAMAB hotete santali sereń lahanti renak̕ko kurumuṭueda. Baṅgladisạmre aema e̠ne̠c̕ sereń guṭ me̠nak̕koa . Jo̠to̠ guṭ reak̕ kathako bạń o̠l purạu daṛeak̕ rehõ̠ mit̕ bar guṭ reak̕ katha koń  o̠l so̠do̠rape kana .

(1)  AṚAṄ

Ḍhakare̠ tahe̠nkan santal jhukạl ko̠ṛa koak̕ kurumuṭute AṚAṄ ńutuman rusika guṭ do̠ bandhao akana. Baṅgladisạm re̠n santal nayo̠k Nishir soren noa guṭ sãote jo̠po̠ṛao menaea. Noa sãote arhõ̠ jo̠po̠ṛao me̠naea, Tarsisius Hasda, Dines Murmu, Enrico Murmu, arhõ̠ eman ko . Ḍhaka Mo̠gbajar , Rajshahi Tanor ar Dinạjpur re̠ AṚAṄ guṭ akoak̕ rạskạ akhṛako so̠do̠rle̠da.

(2) E̠BHE̠N

Santali sereń re̠ Rock sereń hotete ko so̠do̠rle̠na E̠BHE̠N Benḍ guṭ . Ruhul Amin kiskuak̕ ạk̕yurte̠, E̠BHE̠N be̠nḍ Baṅgladisạmre̠ santali sereń durạṅre̠ nawa sad ko aderke̠da.  “E̠bhe̠n me̠ gatere̠” …. ńutuman shirńutum te̠ E̠bhe̠n be̠nḍ do̠ santal jạti ho̠po̠nko talare jagwar reak̕ maṅgaoe ho̠ho̠leda.

(3) HUL

Simon Marḍi , Agosṭin Murmu Ar Rimon kisku , noko pene̠ ho̠ṛ do̠ ko  soṅgṛa kana. Soṅgṛa sạgại kho̠n ge Sereń hõ̠ ko laṛcaṛ baṛaet̕kan tahẽ̠kana. Soṅgṛa sạgại ge tayo̠mte̠ sereń guṭ reak̕ rup ko e̠mke̠da.  Arhõ̠ rusika ho̠ṛ akoak̕ be̠nḍre se̠let̕ oco katet̕  ńutumko do̠ho̠keda HUL . Santal Students Union sasu Bangladeshak̕ Rupạ jubili re̠ Hul do̠ akoak̕ sereń ko uduk̕keda. Dinạjpur, Rajshahi ar Ḍhaka re̠ lại le̠kan ko akhṛa ocoakada.

Baṅgladisạm re̠ santal ho̠po̠n ko ko̠clo̠n ocok̕kan birudh re̠ Hul do̠ sereń hoteteye protibadeda. 

(i) ciṛạkuṭhạ re̠ se̠ṅge̠l jolen,

(ii) E biṭi mại biṭi mại,

(iii) Arak̕ sạṛi bande katec̕ e kuṛi

noṅkan mo̠n rumuńo̠k̕ sereń hotete Baṅgladisạm re̠ santal ho̠po̠n ko talare rạskạ reak̕ ạd ko e̠mo̠k̕kana . Ona sãote jagwaro̠k̕ reak̕ ardas santal ho̠po̠nko talareko baḍae ocok̕kana .

(4) JION JHARNA

Baṅgladisạm Dinạjpur jilạ reak̕ Dhanjuṛi ato kho̠n o̠mo̠nakan e̠ne̠c̕ sereń guṭ JION JHARNA . Ḍebhiḍ Baske , Albinus soren , Baja bạbu, Nores hasda takoak̕ kurumuṭute̠ benaoakana . Jion Jharna guṭ jãhãrege akoak̕ akhṛako uduk̕akat̕ , oṇḍege ho̠ṛko rạskạ ocoakat̕koa. Nawa nawa sereń renak̕ jhalakko uduk̕akada.

(i) ińak̕ me̠t̕ dak̕ te̠ lo̠ho̠t̕e̠na dhạrti ,

(ii) Iń ma casa ho̠po̠n kaṛba ota

Noṅkan juḍạsi  sereń reak̕ jo̠s do̠ noa jion jharna guṭ hotete ańjo̠m baṛalena .

Dinạjpur dosmail re̠ Sidạ Kạnhũ ak̕ murti uncomocon hilạk̕ Jion Jharna do̠ akoak̕ akhṛa ko uduk̕leda . SASU -BD reak̕ rupạ jubili re akoak̕ parphorm uduk̕ katec̕ rạskạ ko ro̠mo̠ńleda .

(5) SARJO̠M BAHA

Dinạjpur re̠ Ne̠lso̠n Marḍi , Rita Hembrom , Srimon Hasda, Albarṭ Ṭuḍu takoak̕ kurumuṭu te̠ eho̠ple̠na SARJO̠M BAHA . Tayo̠mte̠ noa guṭ do̠ barea re̠ bapagena . Nelson Marḍi , Srimon Hasda tako mit̕ guṭ , note Rita Hembrom tako armit̕ guṭ .  Banar guṭ ge SARJO̠M BAHA ńutumte akoak̕ parphorm ko uduk̕ baṛaeda . Ciṭạgaṅg, Ḍhaka , Ro̠ṅgpurar Dinạjpur são aema jaega re̠ akoak̕ akhṛa ko uduk̕ baṛaoakada .

(6) SE̠ṄGE̠L

Baṅgladisạm re̠ jo̠to̠ kho̠n jạsti jo̠no̠priyo ar co̠mo̠k benḍ reak̕ ńutum do̠ se̠ṅge̠l benḍ . John Hembromak̕ ạk̕yurte̠ calao hijuk̕kan Se̠ṅge̠l benḍ do̠ bhiḍiyo sereń ko se̠c̕ teye laha gea .

(i) Go̠yṭha halaṅ kuṛi

(ii) Baṅgladisạm santal kuṛi

(iii) Tis hõ̠ baṅiń

(iv) Busup̕ reak̕ nawa sạṛi,

(v) Sạjni

noṅkan taogar taogar sereńko tege santal rusika purire mo̠n o̠nto̠r ro̠mo̠ńj reak̕ ạde sirjạuakada. Santalko talare rạskạ reak̕ srijonsilota ko benaoakada se̠ṅge̠l be̠nḍ .

(7) AŃCAR

Suco̠na Hembromak̕ ạkyurte Rajshahi kho̠n mit̕ e̠ne̠c̕  guṭ bandhaoakana. Rajshahi nagraha re̠ santal ho̠po̠n ko talare rạskạ reak̕ akhṛako uduk̕ ạgueda . Youtube re̠ COVER e̠ne̠c̕ te hõ̠ akoak̕ parphorm ko so̠do̠reda. Ańcar ḍenes grupren cacalaoic̕ lekate menaea Suco̠na Hembro̠m .

(8) PHUṬẠK̕ BAHA

Dinạjpur ghoṛaghaṭ kho̠n Phuṭạk̕ Baha guṭ do̠ sereń durạṅ re̠ kạmikạsniko do̠ho̠ ạgueda. Rumila Hembromak̕ ạk̕yurte noa Phuṭạk̕ Baha guṭ do̠ calao hijuk̕kana. Ghoṛaghaṭ , Gobindo̠go̠ńj nakhare akoak̕ akhṛako uduk̕ barạoakada.

(9) ḌAHAR DHUṚI

Ḍhaka bibhag reak̕ gajipur nagraha re̠ me̠nak̕ko santal boeha mesra ko hotete noa enec̕ sereń guṭ do̠ bandhao hoyakana. Ḍhaka  nagraha te̠ se̠nakan santal ho̠po̠nko talare̠ rạskạ ro̠mo̠ń lạgit̕ noa Ḍahar Dhuṛi guṭ ac̕ak̕ akhṛakoe uduk̕ ạgueda. Noa re cacalaoic̕ lekate menaea Joseph Ṭuḍu.

10) BIRBAHA

Ḍiyuk Murmu, Logen Kisku, Elosis Hasda, Kuin Murmu tako le̠kan mit̕ jhãk juwạnko do̠ Birbaha benḍ ko bandhaole̠da . Baṅgladisạmre pạhil dhao lekate Birbaha be̠nḍ geko upellena. Mit̕ o̠kte̠ Birbaha benḍ reak̕ sereń ko Baṅgladisạm re̠n santal ho̠po̠n koak̕ thuti ko re̠ sereń rawak̕ kan tahẽ̠kana .

(i) Maraṛ Baha Am Ńe̠lte̠

(ii) Birbaha

(iii) Nase Nase ge Gate Malaṅ Tahẽ̠kan

(iv) Ona Tạriạ Saḍekan

(v) Baṅgladisạm Mo̠ńj Disạm

Birbaha benḍ kho̠n benaoakan noako sereń ńetar hõ̠ ho̠ṛ ko talare o̠kte̠ nạpitre̠ sereń oṇḍoṅok̕kana. Noa birbaha guṭ reak̕ ạḍi bhage sombhabona tahẽ̠kan re̠ hõ̠ , cekate co̠ṅ bại bạite noa guṭ do̠ nisun cabayena. Ńetar do̠ Birbaha be̠nḍ reak̕ jãhan kạituk ge baṅ ńe̠lo̠k̕kana.

(11) Jhiri Hiri Ạricạli Gusṭhi

Rajshahi kho̠n mit̕ o̠kte̠ 2005 -6 serma se̠c̕re̠ santali sereń durạṅ  reak̕ kurumuṭuko calao banao baṛaet̕kan tahẽ̠kan Jhiri Hiri Ạricạli Gusṭhi. Baṅglate ńutum tahẽ̠kan takoa, Jhiri Hiri Saṅskritik Gosṭhi. . Bes bhage bhage sereń reak̕ bhiḍiyoko benao baṛaleda .

(i) Tokare̠ń Ńam Nayo Hạriạṛ Disạm Do̠

(ii) Baṅgladisạm Tabon Jo̠no̠m Disạm

noṅkan disạm sarhao sereń hotete jiwi nalare̠ disạm dulạṛ reak̕ go̠ro̠jko siṭiń rakap̕ ocoleda Jhiri Hiri Ạricạli guṭ . Me̠nkhan noko hõ̠ ce̠kate̠ co̠ṅ bại bạite̠ ko nisun cabayena. Noa Jhir Hiri sãote jo̠po̠ṛaoe tahẽ̠kana, gạkhuṛ sereńiạ Manuel Soren.

(12) Kukmu Sereń be̠nḍ

Sereńiạ Mathias Sorenak̕ ạk̕yurte Kukmu music be̠nḍ guṭ do̠ bandhaoakana. 2022 sermare noa KUKMU do̠ eho̠p̕lena. Nouga jilạ nakhare akoak̕ akhṛako uduk̕ baṛaoakada.

(13) SAHẼ̠T̕

Kuṛi kuṛiko juṭạu katet̕ SAHẼ̠T̕ be̠nḍ do̠ benaoakana. Noa be̠nḍ guṭre do̠ e̠ke̠n ge kuṛi menak̕koa. E̠ke̠n kuṛi mo̠to̠te benaoakan, santali be̠nḍ guṭ do̠ Baṅgladisạmre mit̕ṭen ge menak̕a. Noa do̠ ạḍi rạskạ ar go̠ro̠b reak̕ kathakan gea , ona sãote hahaṛa reak̕ katha hõ̠ .

(14) RILẠMALA

Dhanjuṛi ato kho̠n Jion Jharna tayo̠m arhõ̠ mit̕ṭen nawa e̠ne̠c̕ sereń guṭ benaoakana. Ona do̠ Rilạmala grup ńutumte so̠do̠rakana. Noa Rilạmala sãote jo̠po̠ṛao menak̕koa Bhadu Pahan, Alphreḍ Mạrḍi, Albinus Soren sãote eman ho̠ṛko .

(15) ATMA

Joseph Ṭuḍu , Zimi Hasda , Elia Marḍi takoak̕ kurumuṭute ATMA ńutuman sereń be̠nḍ benaoakana. Noa be̠nḍ kho̠n pạhil bhiḍiyo sereń so̠do̠rlena  “Sạrdi Setoṅ Beṛare” ńutumte .

(16) TARAS

2019 sermare Taras be̠nḍ do̠ eto̠ho̠p̕lena. Santali ar Baṅgla pạrsi reak̕ sereń lạgit̕ge noa do̠ benaoakana. Jekson Soren , Orobhi Carls Maranḍi , Pik Murmu ar eman ho̠ṛko noa guṭ sãote jo̠po̠ṛao menak̕koa.

(17) AṬKAR

Santali rusika purire nawa mit̕ṭen be̠nḍ guṭ AṬKAR. Noa AṬKAR sãote jo̠po̠ṛao menak̕koa, Mibsam Joy Hasdak̕, Mathias Jasṭin Hasda, Santo Soren, Amrito̠ Mimmo Hasda, Bitto Emarson, Ricarḍ Nikson Hasda ar emanko.

(18) Nawa Marsal

Nawa Marsal Juạn guṭ do̠ Dinạjpur jilạ reak̕ Paṛgao atoren juạn ko̠ṛa kuṛiko hotete tạrhaoakana. Santali rusika purire noko hõ̠ ạḍi jhukạl do̠l kanako .

(19) AṄGRA

Baṅgladisạmre tinạk̕ gan rusika guṭ menak̕ko, onko modhre Aṅgra be̠nḍ renak̕ ńutum baṅ ńum lekhan phaṅka phayaṛge katha do̠ tahe̠na . Sereń bhiḍiyo benaore , mo̠ńco̠ piṇḍạ sohanre, sanam se̠c̕teko lahagea. Aṅgra be̠nḍ do̠ sereń durạṅ benao bego̠r mit̕ṭen dharabahik naṭok (web series) hõ̠ ko benaoakada. *Oṭaṅ Sakam* ńutumte benaoakan, dharabahik naṭok do̠ Baṅgladisạmre pạhil ar mit̕ṭen ge tearakana. Noa AṄGRA be̠ṇḍ sãote jo̠po̠ṛao menak̕koa cacalaoic̕ lekate Prof. Samson Hasdak̕, sereńiạ Manuel Soren, Mạndạṛiạ Sakam Subroto Maranḍi, sereńiạ Ro̠njit Ricarḍ Kisku, arhõ̠ eman ho̠ṛko .

(20) Rahla Rimil E̠ne̠c̕ Guṭ

2017 serma reak̕ May cando 26 maha hilạk̕ Rahala Rimil e̠ne̠c̕ guṭ do̠ tearlena. Noa ren cacalaoic̕ lekate menaea Sabitri Hembrom. Santali, Urạu, Pạhṛiạ koak̕ e̠ne̠c̕ sereńko akhṛa baṛaeda. Rajshahi, Ḍhaka, Ciṭagaṅg, Dinạjpur re akoak̕ akhṛako so̠do̠r baṛaoakada.

(21) TRISHUL

2019 sermare Santal ar Urạukoak̕ e̠ne̠c̕ sereńko uthnạu ocoe lạgit̕te Trsishul do̠ benaolena. Noaren cacalaoic̕ do̠ Jo̠mak̕ montri (khaddo̠ montri) Sadho̠n Co̠ndro̠ Mojumdar MP ren ho̠po̠nerat Trina Mojumdar. Trina Mojumdarak̕ mo̠ca kho̠n *Gaḍa Hanasare kadam dare* ńutuman santali do̠ṅ sereń miḍiare ạḍi kaṭham pasnaolena. Baṅgladisạm reak̕ TV, Cenelko re Trishul reak̕ e̠ne̠c̕ sereńko so̠do̠rlena. Daraekan dinkore Trishul guṭ do̠ bhage bhage mo̠ńco̠re akoak̕ akhṛako idi daṛeak̕a mente ho̠ṛko ãsjo̠ṅkana.

Mucạt̕ katha

Sereń do̠ manwakoak̕ mo̠n-o̠nto̠r reak̕ kusi rạskạ, rak̕ ho̠mo̠r reak̕ katha kana. Sereń ar raha hotete manwa do̠ akoak̕ mo̠n o̠nto̠rre oko danaṅ akan kathako oṇḍoṅ baher ocoea. E̠ne̠c̕ hotete akoak̕ rạskạko so̠do̠r ocoea. Okako katha lạite baṅ so̠do̠ro̠k̕, okako katha o̠lte baṅ so̠do̠ro̠k̕, onako katha, onako aṛaṅ , sereń ar rahateko so̠do̠r ocoea. E̠ne̠c̕ renak̕ tal milạu katet̕ko uduk̕ ocoea.

Abo do̠ Santal ho̠po̠n . Aboak̕ jion khaṇḍao, ạricạli , pạrsi do̠ eṭak̕ jạtiko kho̠n judạgea . Onate aboak̕ e̠ne̠c̕ sereń rạṛ rahako hõ̠ eṭak̕ jạtiko kho̠n judạgea. Aboak̕ jạti reak̕ kusi rạskạ , rak̕ ho̠mo̠r Santal ho̠po̠nak̕ rẽ̠hẽ̠t̕ renak̕ e̠ne̠c̕ sereń rạṛ raha hotete ge so̠do̠r ocoere juḍạsi ạikạuk̕a. Santali e̠ne̠c̕ sereńko napaetebon laṛcaṛ idilekhan, mit̕ hilạk̕ aboak̕ e̠ne̠c̕ sereńko do̠ dhạrti ṭuṇḍạṅre maraṅ ṭhãoe hameṭ daṛeak̕a. E̠ne̠c̕ sereń guṭko napaeteko kurumuṭu idilekhan, e̠ne̠c̕ sereńko reak̕ uthnạu hoyok̕a. Baṅgladisạmre menak̕ko sanam e̠ne̠c̕ sereń guṭko ạḍi napaeko jo̠ bahak̕a. Santal ạricạli dhạrti reak̕ maraṅ maraṅ mo̠ńco̠re tul rakabo̠k̕a.




Meskoć

Meskoć

Ale oṛaḱ pheḍren maraṅgo jele utu akada. Ado ona jel utu reaḱ sõ goṭa aḍepase do pasnao cabayena. Ińhõ ona sõte onko ṭhen turui dhaoiń sen hećena, arhõ bar-pe dhaoiń calaḱa, Enḍekhan em khaćko emadińa, baṅkhan ińaḱ hõ jel utu jom reaḱ unạḱ sana se lob do bạnuḱtińa.

 




Toyo Ar Tạruṕ

Mit́ṭen bir re haṛam Tạruṕe tahẽkana. Mit́ okte Tạruṕ do ruạte kạhilente gujuḱ lekan dosare paṛaoena, ar mit́ṭen dare latar re gitić katet́ aḍraoate raraḱ kana. Unre ona horte Toyo parom calaḱ kan tahẽkana. Tạruṕ do Toyo ńelte nehõrate hohoae kana jemon thoṛa kathae ańjomtae. Toyo doe mengot́keda E mamo, ma roṛme sạńgiń khongiń ańjoma. Am ṭhen calaḱ do eskargeń bujhạueda.

Tạruṕ doe menkeda, alom eskaroḱa bạń cekamea, ma hijuḱme. Toyo doe roṛ ruạṛadea, Baṅ mamo bạń bhorsa daṛeam kana. Arhõ Tạruṕ do nehõrate metaekana ińdoń haṛamena. Ruạ jalateń kạhil cabayena nonkan daṛe do ar bạnuḱtina, onate gujuḱ dosare duṛuṕ katet́ unạḱ din reaḱ ińaḱ jingi bitạu re okań ńelakat́, ańjom akat́ sanamaḱ iń lại oṭowama. Ente am dom ạkilan janwar kana. Ińaḱ jion reaḱ joto katha do eṭaḱ janwar ko ṭhenem sodora. Enḍekhan onko hõ ona kathate bhạlại hoyoḱtakoa.

Gujuḱ lahare iń gogo-baba ńutumte kiriạ katet́iń meneda, bạń cekamea, onkan sạkti se hoṛmore daṛege thor bạnuḱtińa. Onako katha ańjomte mit́ okte Toyo do Tạruṕ ṭhene sen sorena, are metadea cedaḱ nunạḱem raḱeda? Tạruṕ doe mengot́keda dukteń raḱeda, ente unạḱ unạḱ din khon ruạteń jạbun akana okoege bako torasediń kana. Ińaḱ dolren joto Tạruṕ ko dạṛ pharaḱ keda. Eṭaḱ janwariń hohoat́ kore okoege bako hetawat́tińa. Noa haṛam umerre eṭaḱ hoṛko são galmaraore mońjgeń aṭkara. Tinạḱ jib-janwarkoń nehõrat́koa, okoege bako bhorsawadińa. Onate amge thoṛa kathań bakheṛ oṭowam kana, khemota katet́ botor uduḱ katet́ bạṛti din bam ṭikạu tahẽ daṛeaḱa. Khemota do jahan sompot do baṅ kana, asol sompot do kana ạkil ar bidiạ. Ạkil bidiạ hoṛge bạṛtiko dulạṛkoa. Am dom ạkilangea. Onate ḍher hoṛge amko dulạṛ arko manotet́mea. Menkhan ińdo ińaḱ khemot ar dos gunạḱtege nonkan dosareń paṛao akana.

Sikhạuna: Khemota ar jor-joborte okoe hõ bạṛti din bako ṭikạu tahẽdaṛeaḱa